Sprawy wewnętrzne, w tym służby policyjne, tradycyjnie należały do wyłącznej kompetencji państw, które niechętnie zrzekały się swojej suwerenności w tym zakresie. W pewnym jednak momencie współpraca między policjami różnych państw stała się konieczna - przede wszystkim ze względu na zagrożenia wynikające z przestępczości transgranicznej. Zniesienie granic wewnętrznych w Unii Europejskiej doprowadziło do rozwoju współpracy pomiędzy państwami członkowskimi w zakresie spraw wewnętrznych i wymiaru sprawiedliwości. Początkowo współpraca ta była nieformalna, później przybierając formy zinstytucjonalizowane. Międzynarodowa współpraca policji krajowych Unii Europejskiej odbywa się zarówno w oparciu o przepisy umów dwu- lub wielostronnych, dorobek prawny Schengen, jak również o przepisy wydane na podstawie Traktatu o Unii Europejskiej, w ramach współpracy policyjnej w sprawach karnych. Poza współpracą w ramach Europolu, pomiędzy służbami policyjnymi poszczególnych państw dochodzi do wypracowywania metod współdziałania, które umożliwiają im współpracę praktyczną. Do podstawowych form operacyjnej współpracy policyjnej w państwach należących do Układu z Schengen należą pościg i obserwacja transgraniczna. Ponadto stosuje się często formalne i nieformalne przekazywanie informacji, wymianę oficerów łącznikowych oraz przesyłki kontrolowanie w przypadku handlu narkotykami. Kwestie te zostały uregulowane w art. 39-47 Konwencji Wykonawczej do Układu z Schengen. Obserwacja transgraniczna polega na przyznaniu prawa do obserwowania osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa, które przebywają na terenie innego państwa. Uprawnieni funkcjonariusze mają prawo do przeprowadzania obserwacji osób podejrzewanych o popełnienie czynów karalnych w ich kraju, a także na terenie innego państwa-strony Konwencji. Inną formą współpracy międzynarodowej jest pościg transgraniczny. Ze względu na swoją specyfikę odbywa się bez konieczności złożenia wniosku o zezwolenie. Sytuacje, w których Konwencja dopuszcza przekraczanie granicy bez konieczności wcześniejszego uzyskania zgody, ograniczają się jednak do wąskiej grupy przypadków: mają bowiem zastosowanie tylko do osób, w których istnieje uzasadnione podejrzenie, że dokonały lub uczestniczyły w jednym z przestępstw wymienionych w Konwencji. W momencie przekraczania granicy funkcjonariusze informują o tym fakcie odpowiednie władze kraju, na terenie którego kontynuowany jest pościg, z zastrzeżeniem, ze zostanie on natychmiast przerwany z chwilą, gdy zażąda tego strona, na terytorium której pościg się odbywa. Konwencja narzuca stworzenie odpowiednich połączeń radiowych, telefonicznych i teleksowych w rejonach przygranicznych. W gestii państw członkowskich pozostawiono wybór rozwiązań szczegółowych, związanych ze specyfiką prawa wewnętrznego, charakteru samej granicy czy też wielkości kraju. Należy pamiętać, że Konwencja wykonawcza do Układu z Schengen przewiduje również możliwość utworzenia sieci oficerów łącznikowych: na podstawie dwustronnych porozumień, na czas określony lub nieokreślony, w celu wymiany informacji i realizacji wniosków dotyczących współpracy policyjnej. Instytucja oficerów łącznikowych pojawiła się w przypadku współpracy europejskiej w ramach Europolu. Każde państwo członkowskie ma obowiązek wyznaczyć jednostkę narodową, która odpowiedzialna jest m.in. za dostarczanie Europolowi informacji i danych wywiadowczych, odpowiadanie na wnioski Europolu o takie dane, aktualizację informacji, dokonywanie oceny posiadanych informacji czy też dostarczanie danych do gromadzenia w systemie komputerowym. Każda jednostka narodowa deleguje do Europolu przynajmniej jednego oficera łącznikowego, którzy wspierają wymianę informacji pomiędzy tą jednostką a Europolem. Konwencja o pomocy prawnej w sprawach karnych z dnia 29 maja 2000 r. przewidują wprowadzenie nowej formy współpracy międzynarodowej w sprawach karnych w postaci wspólnych zespołów śledczych. Podstawowym celem działania zespołu jest usprawnienie współpracy, gdy śledztwo wymaga trudnych działań mających powiązania z innymi państwami członkowskimi i gdy wymagane jest podejmowanie skoordynowanych i jednomyślnych działań. Od 2001 r. Polska - jako pierwszy z krajów kandydujących - była stowarzyszona z Europolem. Po przystąpieniu 1 maja 2004 r. do Unii Europejskiej możliwe stało się nasze członkostwo tej organizacji. Uzyskanie go musiało zostać poprzedzone ratyfikacją Konwencji o Europolu oraz dodatkowych protokołów z nią związanych. Od momentu złożenia przez Polskę dokumentów ratyfikacyjnych musiały także upłynąć wymagane prawem trzy miesiące.Od 1 listopada 2004 r. Polska jest pełnoprawnym członkiem tej organizacji. Polsce - jako jedynemu z nowych krajów członkowskich - zaproponowano kierowanie zespołem zadaniowym Europolu. Jest to zespół do zwalczania wschodnioeuropejskiej przestępczości zorganizowanej. Podsumowując, można stwierdzić, że w wyniku podjęcia współpracy międzynarodowej nastąpił wzrost pomocy wzajemnej pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej, zwiększyła się liczba oficerów łącznikowych, a także znajomość obcych systemów prawa. Najważniejsze jest jednak, aby problemy, z jakimi musi uporać się Unia w obecnej dobie, tj. poprawa wewnętrznej koordynacji oraz zapewnienie większej praktycznej skuteczności przyjmowanej legislacji, nie zostały zapomniane w związku z przystąpieniem nowych krajów członkowskich. Państwa UE z Europy Środkowej i Wschodniej, które przez długi czas walczyły o bycie uznanym za wiarygodnych partnerów dla dotychczasowych państw członkowskich, w zakresie skuteczności współpracy policyjnej i walki z przestępczością zorganizowaną, powinny w pełni wykorzystać możliwości kryjące się w istniejących już przepisach trzeciofilarowych oraz - co jest szczególnie ważne - aktywnie wnioskować o wsparcie finansowe np. w ramach programu AGIS, dzięki któremu istnieje możliwość poprawy jakości działań policji. Lepsze wyposażenie, większa wiedza i rozbudowane kanały współpracy międzynarodowej z pewnością sprawią, że Polska i inne nowe kraje członkowskie będą czynnikiem wspierającym, a nie destabilizującym, kształt unijnej współpracy policyjnej.

Bibliografia: • Amin, Shakir Mahmoud, Juszyński Janusz, Instytucje i porządek prawny Unii Europejskiej. TNOIK “Dom Organizatora”, Toruń 1999. • Beczała Joanna (red.), Układ z Schengen. Współpraca policji i organów sprawiedliwości po Maastricht, Instytut Europejski, Łódź 1998. • www.kgp.gov.pl - serwer Komendy Głównej Policji