
Interpretacja wiersza pt.: „Książka” Zbigniewa Herberta
Zbigniew Herbert uznawany jest za jednego z najwybitniejszych polskich poetów czasów współczesnych. Poezja Herberta obficie czerpała z historii kultury europejskiej, z Antyku, nawiązywała do znanych motywów i bohaterów literackich, do wątków mitologicznych i biblijnych i do samej Biblii. Jednym z wierszy, w których Herbert podejmuje próbę dialogu człowieka współczesnego z Biblią, jako dziedzictwem religijny i kulturowym, jest wydany w 1992 roku wiersz „Książka”. Podmiot liryczny w tym wierszu wydaje się być tożsamym z poetą, a tytułowa „Książka” to Biblia, która jawi się bohaterem lirycznym wiersza.
Zbigniew Herbert uznawany jest za jednego z najwybitniejszych polskich poetów czasów współczesnych. Poezja Herberta obficie czerpała z historii kultury europejskiej, z Antyku, nawiązywała do znanych motywów i bohaterów literackich, do wątków mitologicznych i biblijnych i do samej Biblii. Jednym z wierszy, w których Herbert podejmuje próbę dialogu człowieka współczesnego z Biblią, jako dziedzictwem religijny i kulturowym, jest wydany w 1992 roku wiersz „Książka”. Podmiot liryczny w tym wierszu wydaje się być tożsamym z poetą, a tytułowa „Książka” to Biblia, która jawi się bohaterem lirycznym wiersza. Wiersz ten należy do liryki bezpośredniej, która uczucia, myśli i przeżycia wyraża bezpośrednio a podmiot liryczny wypowiada się w pierwszej osobie. „Książka” jest utworem wieloznacznym, w którym przenika się kilka możliwości odczytywania sensów: dosłowny, przenośny, metaforyczny czy religijny.
Jeśli chcielibyśmy „Książkę” odczytywać dosłownie to wiersz ten można potraktować jako bezpośrednie nawiązanie do Pisma Świętego. Podmiot liryczny, być może Herbert, to człowiek dojrzały, który od lat próbuje poznać Biblię. Zatrzymuje się zawsze na fragmencie o powstaniu świata, człowieka i wygnaniu Adama i Ewy z Edenu: „Od pół wieku tkwię po uszy w Księdze pierwszej rozdział trzeci wers VII” Wers z Księgi Rodzaju sugeruje, że poznanie prawdy jest warte ceny jaką człowiek musiał za nią zapłacić – wygnanie z raju i życie pełne bólu, a w końcu śmierć. Prawda jest warta każdej ceny. Sens przenośny wiersza widzimy w fakcie uosobienia „Książki” jako. cierpliwego, łagodnego i pouczającego mentora. Podmiot liryczny jest napominany przez Biblię, by nie czytał jej z pośpiechem, bowiem pośpiech jest nie wskazany, gdy chodzi o sprawy duchowe. „ najgorszą rzeczą w sprawach ducha jest pospiech i jednocześnie pociesza: masz lata przed sobą” Książka pociesza go, że ma dużo czasu na jej czytanie, nie powinien zrażać się ilością stron, wskazuje, by utrwalił sobie jej treść przepisując ją weset po wersecie i starał się odnaleźć w niej ukryty klucz: „Mówi: nie żałuj oczu świec inkaustu przepisuj starannie werset za wersetem….” Omawiany wiersz można również odczytywać jako metaforę, gdzie tytułowa „Książka” może oznaczać sztukę lub poezję w ogóle. Herbert zadedykował „Książkę” znanemu badaczowi tradycji klasycystycznej w literaturze polskiej Ryszardowi Przybylskiemu. Słowa: „a kopiuj ściśle jakbyś odbijał w lustrze” Nawiązują do założeń antyku, gdzie poezja musiała naśladować rzeczywistość. Wydaje się, że Herbart pyta Przybylskiego czy zadaniem sztuki i poezji ma być tylko i wyłącznie naśladownictwo. Podmiot liryczny odpowiada: „Myślę z rozpaczą że nie jestem ani zdolny ani dość cierpliwy bracia moi są bieglejsi w sztuce” Niedoskonałość i brak biegłości nie musi być wadą, a biegłość w naśladownictwie nie jest też zaletą ani nie daje prawa do drwin. W „Książce” można doszukać się również sensu religijnego, zwłaszcza nawiązania do śmierci, losu człowieka po niej i do końca świata. W końcu poznanie dobra i zła, wygnanie z raju, brak nadziei i śmierć jest ceną jaką człowiek płaci za poznanie prawdy. Ostatni wers: „o późnym zimowym świcie - kiedy zaczynam od nowa” daje nadzieję, że śmierć nie jest końcem wszystkiego, że dane będzie nam zacząć poznawanie od nowa. „Książka” jest wierszem pozbawianym interpunkcji. Podzielony został na siedem, nieregularnych strof, pozbawiony rymów i nadmiernej metaforyki. Zabiegi te wraz z klamrą kompozycyjną „..zaczynać od nowa” i „…zaczynam od nowa” pokazują z jakim trudem poszukujemy „własnej” drogi. Anafory („mówię”), liczne epitety („cierpliwy”) oraz liczne czasowniki w pierwszej osobie czasu teraźniejszego wskazują na toczący się proces poszukiwania przez podmiot liryczny własnej drogi ku prawdzie.
Biblia jest jednym z ważniejszych źródeł kultury europejskiej zarówno w sferze religijno-moralnej, jak i sferze twórczości, jest natchnieniem wielu myślicieli, artystów i pisarzy.





