W1 - Teoretyczne podstawy pedagogiki rodziny. Miejsce pedagogiki rodziny wśród innych nauk, obszary zainteresowań i podstawowe kategorie pojęć (280207)

Literatura: • Pedagogika rodziny - Kawula, Bragiel, Janke • Rodzina w dobie przemian. Małżeństwo i kohabitacja - Kwak

2 sposoby uprawiania nauki: • Teoretyczny • Praktyczny

subdyscyplina naukowa - dominacja jednego ze sposobu

3 stanowiska pedagogów względem pedagogiki rodziny: • Dotyczy pedagogów społecznych - rodzina jako obszar badań działu pedagogiki społecznej; nie można oderwać problematyki pedagogiki rodziny od problematyki pedagogiki społecznej; rodzina jako środowisko • Pedagogika rodziny jako spełniająca kryterium bycia subdyscypliną pedagogiczną ze wzg. na istnienie przedmiotu - wychowanie w rodzinie; • Pedagogika rodziny jako autonomiczna dyscyplina

Pedagogiki rodziny jako subdyscyplina posiada: • przedmiot - wychowanie w rodzinie, wychowanie rodzinne • metody – metody pedagogiki, socjologii wychowania • cel – analiza, ocena i interpretacja określonych zjawisk oraz procesów zachodzących w rodzinie, uwarunkowań i skuteczności procesu wychowania oraz budowanie teorii i twierdzeń naukowych • terminologię

Cechy charakterystyczne pedagogiki rodziny: • Polimorficzność - wielość ujęć • Komplementarność • Kompleksowość

Obszary tematyczne pedagogiki rodziny: • Nowe problemy rodzin współczesnych, w tym rodzin rozłączonych • Nowe formy życia małżeńsko-rodzinnego • Dom rodzinny i dzieciństwo • Multimedia • Organizacje pozarządowe • Kierunki i formy pomocy rodzinie

Pojęcia • Małżeństwo i rodzina:

• Małżeństwo o rola pomostu miedzy rodziną pochodzenia a własną – rodziną prokreacji; o faza początkowa cyklu życia nowej rodziny; o społeczny charakter małżeństwa - dziedziczenie nazwiska I majątku; o typy wg prokreacyjności:
• prokreacyjne heteroseksualne monogamiczne oraz poligamiczne,
• homoseksualne; o typy wg nakazów i zakazów obyczajowych:
• egzogamiczne - zakaz łączenia się w grupie,
• endogamiczne - nakaz wyboru z grupy,
• mieszane - nie respektujące zakazów i nakazów; o typy wg lokalizacji gospodarstwa domowego:
• matrylokalne,
• patrylokalne,
• neolokalne; o typy wg sposobu doboru partnerów:
• dobierające się w sposób naturalny bez ingerencji zewnętrznej,
• kojarzone
• rodzina: o podstawowa grupa społeczna; o instytucja wychowawcza; wyznacznik – funkcje przez nią pełnione; o środowisko wychowawcze; wyznacznik - wpływy zamierzone i niezamierzone; o środowisko kulturowe; wyznacznik - przekaz wartości, tradycji; o wspólnota; ekonomiczna, prawna, emocjonalna; początek i źródło autentycznych kontaktów, więzi; o grupa oparta na instytucji małżeństwa; o spojrzenie różnych nauk:
• pedagogika środowiskowa - akcent na rodzinę jako środowisko;
• teoria wychowania - akcent na rodzinę jako czynnik socjalizacji i wychowania;
• dydaktyka - rodzina jako przyczyna niepowodzeń I powodzeń w nauce;
• pedagogika wczesnoszkolna, pozaszkolna; metodyki;
• historia wychowania - wychowanie rodzinne na przestrzeni wieków • Relacje rodzinne
• dotyczą różnorodnych sytuacji życiowych w których zachodzą wzajemne stosunki miedzy członkami w najbliższym środowisku życia;
• charakter dwukierunkowy - interakcje lub charakter jednokierunkowy;
• niepowtarzalne;
• formy wsparcia: emocjonalne (komunikat o kochaniu, szacunku) i instrumentalne • Więzi rodzinne
• szczególny rodzaj więzi społecznej: osobowej lub rzeczowej;
• rodzina - przewaga więzi osobowej - trwałość;
• typy więzi - Tyczewski: o strukturalno-przedmiotowa - stosunki i kontakty miedzy członkami rodziny i między pokoleniami; treścią są sprawy dotyczące wychowania dzieci, prowadzenia domu i udzielania sobie wzajemnej pomocy, o osobowa - wyraża stosunki miedzy osobami w rodzinie i miedzy pokoleniami; treścią są uczucia, myśli, pragnienia, aspiracje i postawy, o kulturowa - postawy członków rodziny wobec określonych wartości, norm, tradycji, wzorów zachowań czy wytworów kultury;
• typy - Tyszka: o ekonomiczna, o opiekuńcza, o kulturalna, o towarzyska, o emocjonalno-ekspresyjna • Atmosfera wychowawcza:
• specyficzne warunki konieczne dla prawidłowego przebiegu procesu wychowania;
• ogół warunków materialnych i niematerialnych, ich wzajemne powiązania, stosunki i relacje zachodzące w rodzinie które tworzą atmosferę domu rodzinnego;
• wyrasta z naturalnej więzi, miłości łączącej rodziców ze sobą i rodziców z dziećmi;
• niepowtarzalna;
• charakterystyczne cechy: wzajemna życzliwość, miłość rodzicielska, współpraca, współdziałanie członków rodziny i kultywowanie tradycji;
• rodzaje: o korzystna dla rozwoju I kształtowania osobowości dziecka - członków rodziny łączą pozytywne więzi emocjonalne o niekorzystna - wpływająca ujemnie na postępy w rozwoju psychicznym dziecka i prowadząca do zaburzeń w jego zachowaniu lub głębszych defektów osobowości;
• typy rodzin ze względu na atmosferę: o atmosferze demokratycznej - najbardziej pożądane warunki dla prawidłowego rozwoju: życzliwość, zaufanie, rodzice liczą się z potrzebami dziecka, stwarzanie warunków do inicjatywy, częściej nagrody niż kary, pobudzanie ambicji i samokontroli dzieci, o o atmosferze autokratycznej - relacje oparte na strachu, rodzice nie liczą się z opinią dziecka, z potrzebami dzieci, odgórne ustalanie norm, zakazów i nakazów, stosowanie ścisłej kontroli i wymaganie bezwzględnego posłuszeństwa, za przekroczenia - represje,
  o o atmosferze bezładnej - relacjami rządzi przypadek, chaos, zamęt, niezdecydowanie i niekonsekwencja w relacji rodziców z dzieckiem, żadne normy nie obowiązują, ewentualne represje zależą wyłącznie od kaprysów rodziców • Wychowanie rodzinne
• inaczej - wychowanie w domu rodzinnym;
• uwzględniające różnorodne wpływy znajdujące ujście, ugruntowanie w obrębie samej rodziny głównie w stosunkach wychowawczych;
• spełnia się przez silną więź osobową między rodzicami a dziećmi wyrażająca się m.in. w odpowiedzialności za drugiego człowieka, we wzajemnych spotkaniach, w relacjach przepojonych miłością, troską, mądrością i doświadczeniem osób starszych;
• kojarzy wpływy refleksyjne I bezrefleksyjne; oddziaływanie i współdziałanie

w2 - Małżeństwo i rodzina w aspekcie historycznym i współczesnych przemian jej funkcji. Kierunki przemian życia małżeńsko-rodzinnego. (280307)

Rodzina jako Instytucja - funkcje - Tyszka: • biopsychiczne

• prokreacyjna,
• seksualna • ekonomiczne
• materialno-ekonomiczna,
• opiekuńczo-zabezpieczająca • społeczno-wyznaczające
• stratyfikacyjna,
• legalizacyjno-kontrolna
  • socjopsychologiczne
• socjalizacyjno-wychowawcza,
• kontrolna,
• religijna,
• rekreacyjno-towarzyska,
• emocjonalno-ekspresyjna

Przemiany funkcji • Funkcja prokreacyjna i seksualna - kiedyś utożsamiane; teraz - są odrębne; zakres prokreacji uległ zawężeniu; • zyskała na znaczeniu funkcja emocjonalno-ekspresyjna; rodzina jako wspólnota emocjonalna; środowisko zapewniające miłość

Przemiany rodziny - Tyszka - stadia przemian powiązane z formami społeczeństw; wyznaczane poziomem rozwoju społecznego, ekonomicznego i kulturowego: • Rodzina preindustrialna

• tradycyjna;
• XVI-XVII wiek;
• patriarchalna;
• podporządkowana władzy ojca;
• posiadała warsztat produkcyjny;
• role rodzinne i produkcyjne ściśle powiązane;
• duża spójność;
• praca w domu nie dała się oddzielić od produkcyjnej;
• dzieci pracują na rzecz rodziny;
• opieka nad dziećmi powierzana najstarszym córkom;
• opieka nad dziećmi wyłącznie dla kobiet;
• wydzielona rola żywiciela rodziny • Rodzina epoki industrialnej
• model rodziny współczesnej;
• dwa pokolenia;
• prowadzone własne gospodarstwo domowe;
• nieprodukcyjna;
• zawodowo pracuje poza domem też żona;
• znaczenia nabierają więzi osobowe;
• grupa bardziej zamknięta wewnętrznie;
• mniej stabilna, podatna na rozpad;
• wiek XIX-XX to wzrost zainteresowania opieka nad dzieckiem; dziecko urasta do podmiotu;
• udział mężów w domu - prace wymagające siły fizycznej i wymagające stosowania dyscypliny wśród dzieci;
• poprawa sytuacji kobiet; nadanie kobietom praw wyborczych, możliwość osiągania wyższego wykształcenia i zawodu;
• równość opieki prawnej nad dzieckiem; • Rodzina epoki postindustrialnej
• osłabienie spójności rodzin;
• kobiety praca zawodowa poza domem ze wzgl. na samorealizację;
• współudział męża w opiece nad dziećmi i obowiązkach rodzinnych;
• zmiana roli mężczyzny w rodzinie;
• szybki powrót do pracy po urodzeniu dziecka przez kobietę;
• problem opieki zastępczej;
• mniejsza liczba dzieci w rodzinie;
• macierzyństwo to faza w życiu kobiety a nie styl życia;
• macierzyństwo o charakterze świadomym;
• rodzina bazą przygotowującą pokolenie do samodzielnego życia, wspiera;

Podstawowe przemiany - kierunki przemian rodziny - Tyszka: • Od rodziny dużej wielopokoleniowej do rodziny małej podstawowej • Od rodziny biologicznie zdeterminowanej do rodziny planowanej • Od rodziny produkcyjnej do rodziny nieprodukcyjnej • Od rodziny patriarchalnej do rodziny egalitarnej

Cechy rodziny tradycyjnej - Slany • Prawnie zawarte małżeństwo • Posiadanie dzieci, chęć posiadania • Matka i ojciec • Trwałość • Mężczyzna utrzymuje rodzinę; posiada autorytet; • Wyłączność seksualna • Heteroseksualność

K. Slany - alternatywne formy życia małżeńsko-rodzinnego • Związki kohabitacyjne - wspólne zamieszkiwanie bez prawnego zawarcia związku małżeńskiego; partnerzy połączeni funkcjami emocjonalną, seksualną, prokreacyjną i gospodarczą • Konkubinat - forma kohabitacji; związki partnerskie gdzie występują różne układy i relacje, którym zazwyczaj nie towarzyszy wspólne zamieszkiwanie • Rodziny rekonstruowane - związki oparte na formalnym małżeństwie gdzie jedno z rodziców nie ma biologicznego związku z dzieckiem współmałżonka • Rodziny niepełne - poprzedzone rozwiązanym małżeństwem, spełniające jedynie kryterium biologicznego rodzicielstwa; samotne macierzyństwo lub ojcostwo • Niezamężne macierzyństwo - ze świadomego wyboru, wyłączne biologiczne rodzicielstwo • XX-XXI wiek - nowe kategorie: rodziny diasporowe - pomimo formalnego rozwiązania małżeństwa pełnione są podstawowe funkcje rodziny;

A. Kwak – lata 60-70 spadek wskaźnika zawierania małżeństw w większości krajów europejskich; podnoszenie się wieku zawierania małżeństw przez kobiety; wzrost liczby związków kohabitacyjnych (Szwecja, Dania - najpierw)

Młodzieńcza kohabitacja