W XVIw. pod wpływem narastających konfliktów religijnych większość państw Europy Zachodniej toczyło krwawe wojny z innowiercami. Masowe egzekucje, procesy o herezje, często kończące się spaleniem na stosie, były stałym elementem walki między katolikami a protestantami. W Polsce natomiast, konflikty nie nabierały tego samego znaczenia, miały charakter lokalny i bardzo rzadko dochodziło do przypadków licznych zgonów. Sytuacja religijna w Rzeczpospolitej znacznie różniła się od sytuacji w zachodniej części Europy. W Polsce pomimo dużego zróżnicowania religijnego nie dochodziło do krwawych konfliktów. Aparat państwowy nie miał na celu ścigania innowierców. W Rzeczpospolitej nie karano zatem protestantów na stosie. Wielu prześladowanych uciekinierów z obcych krajów znajdowało schronienie właśnie w Polsce, gdzie mogli swobodnie wyznawać swoją wiarę, która była chroniona przywilejem królewskim. Stało się to w dużej mierze, dzięki podpisaniu porozumienia w Sandomierzu, zwanego ugodą sandomierską w 1570r. Luteranie, kalwiniści i bracia czescy zobowiązali się do wspólnej obrony swych poglądów religijnych. Każde wyznanie natomiast zachowało własne dogmaty i własną obrzędowość. Głoszono wolność wyznania dla wszystkich. Jednak najważniejszym elementem porozumienia stał się uchwalony w sejmie konwokacyjnym akt konfederacji warszawskiej z 1573r. Gwarantował on bezwarunkowy, wieczysty pokój między wszystkimi wyznaniami. Szlachcie, mieszczanom królewskim i innym ludziom wolnym zagwarantowano pełne równouprawnienie, niezależne od wyznania w prawie publicznym i prywatnym. Od tej pory Polska stała się pierwszym państwem w Europie, w którym prawnie zagwarantowano wolność religijną. Dzięki panującej w Polsce wolności religijnej wiele prześladowanych grup wyznaniowych znalazło w niej swój azyl, gdzie mogli spokojnie żyć i bez obaw wyznawać swoją wiarę. Dlatego ówczesną Rzeczpospolitą określa się, jako „państwo bez stosów”.