1. Lancetnik Lancetnik jest dwubocznie symetryczny, należy do wtóroustych, posiada wtórną jamę ciała. Ciało bocznie spłaszczone, można wyodrębnić przód ciała i tył, zakończony płetwą ogonową. Lancetnik posiada fałd skórny, gr4zbietowy. Tworzy on płetwę grzbietową. Po stronie brzusznej fałdy skóry się rozdwajają tworząc płetwy brzuszne. Pokrycia ciała: Ciało Lancetnika pokryte jest jednowarstwowym nabłonkiem (jest to wyjątkowa cecha u strunowców, która w pokryciu ciała bardziej upodabnia lancetnika do bezkręgowców). Poprzez nabłonek prześwitują mięśnie. Mięśnie mają budowę metameryczną. Podzielone są na segmenty zwanie miomerami. Miomer ma kształt „<” . Poszczególne miomery oddzielone są przegrodami- mioseptami. Mięśnie po lewej i po prawej stronie ciała ułożone są w stosunku do siebie asymetrycznie. Szkielet osiowy Struna grzbietowa u lancetnika występuje przez całe życie, tworzy ona szkielet osiowy. Jest szkieletem wewnętrznym. Struna grzbietowa jest pod cewką nerwową i ciągnie się przez całą długość ciała. Ma postać długiego pręta zbudowanego z łącznotkankowych dysków. Układ nerwowy: Ponad struną grzbietową biegnie cewka nerwowa, od której na boki odchodzą segmentalne nerwy rdzeniowe (czuciowe i ruchowe) po parze do każdego segmentu. Zmysły Lancetnik oczu nie posiada natomiast w pęcherzyku mózgowym umieszczone są komórki światłoczułe. Narządy smaku chemicznego (smak i węch) umieszczone są w pobliżu otworu gębowego. Narządy dotyku rozmieszczone są w całym ciele. Układ pokarmowy Rozpoczyna się otworem gębowym, który otoczony jest wieńcem czułków, przedni odcinek otworu pokarmowego - gardziel jest rozszerzony i powiązany z układem oddechowym. Na dnie gardzieli leży rynienkowaty ednostyl, do którego pokarm trafia po odfiltrowaniu wody w jamie oskrzelowej. Endostyl jest homologiczny z tarczycą kręgowców. Układ pokarmowy kończy się odbytem, z otworem atrialnym po dolnej części brzucha. Układ oddechowy Układ oddechowy tworzą bogato unaczynione płaty umieszczone w koszu około skrzelowym przebitym przez 180 par szczelin skrzelowych. Początkowy odcinek układu oddechowego i pokarmowego są wspólne. Woda wraz z cząsteczkami pokarmowymi wpływa do gardła, obmywając skrzela oddaje im tlen i wypływa przez otwór atrialny. Układ krążenia zamknięty, jeden obieg krwi, brak serca. Funkcję serca spełniają pulsujące odcinki naczyń krwionośnych. Układ wydalniczy tworzą protonefrydia, które tkwią w ścianach gardzieli po sto par zespołów. Protonefrydium ma kształt litery α i odchodzą od niego komórki płomykowe (solenocyty). Wychwytują one azotowe produkty przemiany materii z krwi i wydalają do jamy około skrzelowej. Układ rozrodczy Lancetnik jest zwierzęciem rozdzielnopłciowym. Gonady (jądra lub jajniki) umieszczone są w ścianie gardzieli. Gamety wydostają się do wody. Zapłodnienie jest zewnętrzne.

2. Minog Jest to przedstawiciel kręgowców o symetrii dwubocznej. Są wtórouste. Ciało wydłużone, walcowate. Na głowie para oczu nie osłonięta powiekami. Po bokach posiada 7 par szczelin skrzelowych. Z przodu pojedynczy narząd oddechowy. Na czole lejkowata przyssawka uzbrojone w rogowy zęby. Ciało nagie, pozbawione łusek, skóra pokryta wielowarstwowym nabłonkiem, która wydziela śluz, który zmniejsza tarcie. Minog posiada 2 płetwy grzbietowe i płetwę ogonową. Minog nie posiada płetw parzystych. Szkielet osiowy Składa się z puszki mózgowej, która ochrania mózg (odpowiednik mózgoczaszki), trzewioczaszki (która zbudowana jest z chrzęstnych łuków skrzelowych. U minoga zachowują się wszystkie łuki skrzelowe, mają podobną budowę. Minog nie posiada szkieletu szczęk. Kolejnym elementem szkieletu osiowego jest kręgosłup. Struna grzbietowa występuje przez całe życie i jest osłonięta przez łuki kręgowe. Centralny układ nerwowy składa się z : Pięciodzielnego mózgu., części mózgu ułożone są w sposób liniowy K-kresomózgowiemiędzymózgowieśródmózgowiemóżdżekrdzeń przedłużonyrdzeń kręgowy Obwodowy układ nerwowy składa się z 10 par nerwów odchodzących od mózgu i nerwów rdzeniowych odchodzących od rdzenia kręgowego. Po bokach ciała umieszczone są pęcherzykowate oczy, mają typową budowę charakterystyczną dla kręgowców. Nabłonek węchowy wyściela jamę węchową, do której prowadzi pojedynczy otwór węchowy, jest to chemiczny narząd zmysłu. Zmysł smaku jest także zmysłem chemicznym. Narządem słuchu i równowagi jest błędnik błoniasty (zbudowany z 2 kanałów półkolistych i ślimak – narząd słuchu (spiralni zwinięty kanał wypełniony komórkami zmysłowymi). Narządem zmysłu jest linia naboczna, w której znajdują się ciałka zmysłowe odbierające drgania (ruch wody), ciśnienie wody czy zasolenie. Układ krążenia zamknięty. Jeden obieg krwi, występuje serce typu żylnego (przez serce przepływa krew nieutlenowana. Serce składa się z : Zatoki żylnej, przedsionka, komory. W sercu występują zastawki zapobiegające cofaniu się krwi. Natlenowana krew jest rozprowadzana po całym ciele jako nieutlenowana powraca do serca. Z serca wypływa tętnicami, a wraca żyłami. U minoga zachowuje się 6 par łuków tętniczych. Układ oddechowy Początkowy odcinek układu pokarmowego i oddechowego są wspólne. Woda z przewodu skrzelowego wpływa do 7 par worków skrzelowych, omywa skrzela, oddaje tlen i wypływa przez 7 par szczelin skrzelowych. Narząd wydalniczy minoga to pranerfa (śródnercze) Minogi są rozdzielnopłciowe, zapłodnienie zewnętrzne z przeobrażeniem. Forma larwalna - ślepica. Kilka lat rozwija się w mule rzeki lub strumieni. Cechy kręgowców” Szkielet osiowy w postaci chrzęstnego lub kostnego kręgosłupa Chrzęstna lub kostna puszka mózgowa lub czaszka osłaniająca mózg Układ nerwowy ośrodkowy złożony z piecio pęcherzykowatego mózgu i rdzenia kręgowego oraz z obwodowego układu nerwowego Serce złożone z kilku części Zamknięty układ krążenia, jeden lub dwa obiegi krwi Układ oddechowy powiązany z pokarmowym Wtórna jama ciała Podział ciała na co najmniej 3 odcinki (głowę, tułów, ogon) Pokrycie ciała w postaci skóry zbudowanej z wielowarstwowego nabłonka łącznotkankowej skóry właściwej Obecność parzystych płetw lub kończyn Obecność nerek, których elementem wydalniczym są nefrony Rozdzielnopłciowość 3.Ryby Morskie- żyją w środowisku wody słonej, stężenie soli w wodzie jest większe niż stężenie w płynach ustrojowych ciała. Woda ucieka z ciała na zasadzie osmozy. Ryba traci wodę przez skrzela i skórę. Wydala małe ilości moczu. Pije wodę morską, nadmiar soli wydala przez gruczoły umieszczone w skrzelach. Słodkowodne- żyją w środowisku hipotonicznym. Stężenie soli w wodzie jest mniejsze niż stężenie soli w płynach ustrojowych. Woda do ryb napływa na zasadzie osmozy przez skrzela i skórę. Wydalają duże ilości moczu. Ryba nie pije wody. Pobiera aktywne sole poprzez ściany przewodu pokarmowego lub skrzela. Spodouste- chronią się one przed utratą wody gromadząc większe ilości mocznika. Budowa zewnętrzna: Symetria dwuboczna, ciało spłaszczone bocznie. Składa się z głowy połączonej z tułowiem nieruchomo. Tułów posiada wypukłość grzbietową i przechodzi w ogon zakończony płetwą ogonową. Ciało opływowe. Parzyste oczy po bokach głowy bez powiek. Parzyste jamki nosowe. Szczęki. Po bokach głowy umieszczone wieczka skrzelowe, które wyznaczają granicę między głową, a tułowiem. Ciało pokryte łuskami (funkcja ochronna, ułożone dachówkowato). Łuski są wytworem skóry właściwej. Rodzaje łusek: *plakoidalne- łuski ryb chrzęstnoszkieletowych, mają postać kostnych ząbków, są homologiczne do zębów kręgowców. *ganoidalne- łuski mają postać tarczek składających się z ganiony(prymitywne ryby kostne.) *elastyczne ktenoidalne- łuski ryb kostnoszkieletowych zakończonych grzebykowato. Rodzaje płetw: #Nieparzyste: -grzbietowa: pojedyncza, dwie, trzy. -ogonowa -odbytowa -tłuszczowa #Parzyste: -piersiowe -brzuszne U ryb występują kanały linii nabocznej- jest to narząd zmysłu. W skórze znajdują się gruczoły barwnikowe, które nadają określone zabarwienie gatunkowe. Cechy przystosowujące:

• ciało ma kształt hydrodynamiczny, pokryte śluzem. Kształt płetwy: symetryczna, niesymetryczna, zewnętrznie symetryczna. U ryb chrzęstnoszkieletowych szkielet zbudowany jest z tkanki chrzęstnej. U ryb kostnych i kostnoszkieletowych zbudowany jest z tkanki kostnej. Szkielet osiowy: Składa się z czaszki i kręgosłupa, połączone ze sobą nieruchomo. W czaszce jest bardzo duża liczba skostnień. Ryby posiadają szkielet szczęk. Dwa pierwsze łuki skrzelowe przekształciły się w szczęki. Z 1 łuku skrzelowego powstaje chrząstka podniebienno kwadratowa, chrząstka żuchwowa. Z 2 łuku skrzelowego powstaje chrząstka grzykowo żuchwowa. Kręgi ryb są niezróżnicowane pod względem kształtu, różnią się tylko wielkością. Pomiędzy kręgami zachowują się resztki struny grzbietowej. W odcinku piersiowym od kręgów odchodzą żebra. Ości są to drobne skostnienia występujące między mięśniami. Szkielet płetw parzystych- pas miednicowy luźno połączony z mięśniami niepowiązany ze szkieletem osiowym. Budowa wewnętrzna- pięciodzielny most. Bardzo dobrze w mózgu rozwinięty móżdżek, który odpowiada za koordynację ruchową. U ryb doskonale rozwinięte są płaty węchowe, jest to związane z wędrówką ryb w okresie tarła. Obwodowy układ nerwowy tworzy 10 par nerwów odchodzących od mózgu. Oczy duże, dobrze rozwinięte. Regulacja ostrości w gałce ocznej związana jest z przybliżaniem i oddalaniem się soczewki od siatkówki. Brak powiek, oko głowonoga i ryby są narządami analogicznymi. Narząd równowagi tworzą 3 kanały półkoliste tworzące błędnik. Pęcherz pławny jest narządem hydrostatycznym. Pozwala na zmianę głębokości zanurzenia. Jeżeli jest połączony z przełykiem to otwarty , jeśli nie to zamknięty. Pęcherz pławny może też spełniać rolę rezonatora głosowego i uczestniczyć w słyszeniu ( narząd Webera )- wyspecjalizowane wyrostki kręgów przenoszą drgania z pęcherza pławnego do ucha. Układ oddechowy: Tworzą cztery pary dwupłatowych blaszkowatych silnie ukrwionych skrzeli. Skrzela osadzone są w łukach skrzelowych trzewioczaszki i leżą w jamie skrzelowej. Ruchy wieczek skrzelowych zasysają wodę jak pompa ssąco tłocząca. Ryby posiadają 4 pary płatów skrzelowych. Układ krążenia: Jeden obieg krwi (typu żylnego). Serce ryb chrzęstnoszkieletowych (spodoustych) jest czteropęcherzykowe: - zatoka żylna,- przedsionek,- komora,- stożek tętniczy. Serce ryb kostnoszkieletowych trzy pęcherzykowate: - zatoka żylna,- przedsionek,- komora. U ryb zachowują się cztery pary łuków skrzelowych. Układ wydalniczy jak u minoga. Układ rozrodczy: składa się u samców z parzystych jąder, a u samic z parzystych jajników. Przewody płciowe wyprowadzają gamety otworem płciowym na zewnątrz. Jaja ryb umieszczone w galaretowatych osłonkach nazywane są ikrą. Samica produkuje olbrzymie ilości komórek jajowych, zapłodnienie z reguły zewnętrzne. Strategia rozrodcza typu R. Tarło- okres godowy. Ryby anadromiczne- wędrują z morza w górę rzeki (łososie). Ryby katadromiczne- z wód słodkich do morza (węgorze). Płazy- żyją w środowisku lądowym, ale związane są ze środowiskiem wodnym w okresie rodnym. Ciało żaby spłaszczone jest grzbietobrzusznie. Składa się z głowy (szerokiej, spłaszczonej z oczami umieszczonymi na górnej części głowy, silnie uwypuklone), zaopatrzone w powieki. Na głowie umieszczone parzyste nozdrza zamykane klapkami. Głowa połączona z tułowiem, szyja niewidoczna. Tułów jest krępy, spłaszczony grzbietobrzusznie. Ciało jest zawieszone na kończynach, tylne dłuższe od przednich zaopatrzone w błonę pławną. W środowisku lądowym żaba porusza się przy pomocy skoków. Kończyny przednie spełniają funkcję podporową. Zaopatrzone w 5 palców. Płazy bezogoniaste, żaby, ropuchy. Płazy ogoniaste traszki, salamandra. Ubarwienie maskujące. Skóra płazów- wilgotna, naga, cienka, dobrze ukrwiona. Poprzez skórę dokonuje się wymiana gazowa, wydzielina gruczołów skórnych jest drażniąca, u egzotycznych trująca. Gatunki jadowite posiadają jaskrawe ubarwienie, szkielet skostniały. Budowa wewnętrzna- szkielet osiowy, czaszka delikatnie ażurowa, z niewielką liczbą kości, dobrze widoczne oczodoły, szczęka górna przyrośnięta do mózgoczaszki, dolna połączona z górną przy pomocy: - kości stawowej i kwadratowej pomiędzy którymi występuje staw. U płazów pojawia się trzecia kosteczka słuchowa (strzemiączko), pochodzi z 2-go łuku skrzelowego, czaszka ruchoma, połączona z kręgosłupem przy pomocy dwóch kłykci potylicznych. Płazy mogą ruszać głową tylko góra-dół. Kręgosłup- kręgi są zróżnicowane pod względem budowy, kształtu, wielkości. Odcinek szyjny 1 kręg, tułowiowy 7, krzyżowy 1. Ma odcinek ogonowy utworzony z kilku kręgów. Szkielet kończyn- składa się z pasa barkowego, który przymocowany jest do mostka. Pas barkowy składa się z parzystych kości: łopatki, kości krucze, obojczyki. Pas barkowy umocowuje kończynę przednią do tułowia, pas miednicowy przymocowany jest do 1 kręgu krzyżowego, składa się z parzystych kości: łonowych, biodrowych, kulszowych. Pas miednicowy przymocowuje kończynę tylną do tułowia. Układ mięśniowy- występują zginacze i prostowniki, charakter metameryczny tylko w odcinku brzusznym. Układ nerwowy- składa się z mózgu i rdzenia kręgowego, mózg 5 dzielny, części mózgu ułożone liniowo. Dobrze zaznaczone półkule mózgowe, najsłabiej rozwinięty móżdżek, słaba koordynacja ruchowa. Obwodowy układ nerwowy- zbudowany z 10 par nerwów odchodzących od mózgu i 10 par nerwów odchodzących od rdzenia kręgowego, ostrość widzenia regulowana poprzez przybliżanie i oddalanie soczewki od siatkówki. Narząd zmysłu i równowagi- w uchu środkowym występuje pojedyncza kosteczka słuchowa ( strzemiączko ). W uchu wewnętrznym występuje błędnik złożony z 3 kanałów półkolistych. Układ pokarmowy- wszystkie dorosłe płazy są drapieżnikami. Bezogoniaste- roślinożerne. Podczas połykania w głąb zapadają się gałki oczne. Do jamy gębowej uchodzą gruczoły ślinowe, do żołądka i dwunastnicy enzymy trawienne. Końcowy odcinek przewodu pokarmowego nazywany jest kloaką, jest to wspólne ujście dla 3 układów. Układ oddechowy- narządem wymiany gazowej są workowate płuca. Płazy nie posiadają żeber, nie mają klatki piersiowej i odmienny jest mechanizm wentylacji płuc. Zależy od ruchu dna jamy gębowej. Wdech:
• otwarte nozdrza
• zamknięta krtań
• jama gębowa opada w dół
• świeże powietrze napływa do jamy gębowej.
• zamykają się nozdrza
• otwiera się krtań
• unosi się jama gębowa
• świeże powietrze przechodzi do płuc Wydech. Płazy poruszają szybko dnem jamy gębowej i powietrze opuszcza płuca, które zapewniają 2/3 zapotrzebowania, skóra 1/3 zapotrzebowania tlenowego. Kijanki maja skrzela, u płazów ogoniastych skrzela zewnętrzne, kijanki bezogoniaste posiadają skrzela wewnętrzne. Układ krwionośny- dwa obiegi krwi, mały- płucny, duży- obwodowy. Serce 2 przedsionki, komora, stożek tętniczy. U płazów zachowany jest prawy i lewy łuk aorty, a także dodatkowy skórny obieg krwi. Krwinki płazów zaopatrzone są w jądra komórkowe. Układ wydalniczy- nerka typu pranercze inaczej śródnercze, płazy dorosłe wydalają mocznik. Gady Układ pokarmowy: Większość gadów to drapieżniki. Ruchomy język ( jako narząd zmysłu lub do chwytania ofiar) Homodontyzm – jednakowe zęby w szczękach. U niektórych – zęby jadowe Żółwie są bezzębne – szczęki okryte rogowym dziobem Gastrolity – kamienie połykane w celu ułatwienia trawienia Gady oddychają płucami. Płuca są workowate, gąbczaste. Wewnętrzna ich część jest pofałdowana. Nozdrza, jama nosowa, krtań, tchawica, oskrzela, płuca ( u węży zwykle tylko prawe płuco). Wentylacja wspomagana przez ruchy żeber. Dwa obiegi krwi ( duży i mały) Erytrocyty jądrzaste Serce składa się z prawego i lewego przedsionka i komory z częściową przegrodą. ( u krokodyli przegroda międzykomorowa jest całkowita) Mózgowie lepiej wykształcone niż u płazów Półkule są większe, nachodzą na międzymózgowie Zatraca się liniowy układ Kora nowa – niewielki obszar istoty szarej w ścianach półkul kresomózowia ( ośrodek koordynacji nerwowej gadów) Małe zdolności uczenia się i zapamiętywania Dobrze rozwinięte śródmózgowie = dobry wzrok Móżdżek pokryty istotą szarą, nazywaną korą móżdżku Esowate wygięcie rdzenia przedłużonego – charakterystyczne dla owodniowców 12 par nerwów czaszkowych Oczy są głównymi narządami zmysłów zdolne do akomodacji Oczy mają trzy powieki: górną, dolną i migotkę Pierwotne gady posiadały oko ciemieniowe – dobrze zachowane u hatterii. U pozostałych owodniowców przekształciło się w szyszynkę. Szyszynka – gruczoł wydzielania wewnętrznego, produkuje melatoninę, wpływa na rytm dobowy i rozwój gonad U niektórych węży występują jamki policzkowe – narządy bardzo wrażliwe na promieniowanie podczerwone. Pomoc w odnajdowaniu ofiar po ciemku. Występuje jedna kosteczka słuchowa – strzemiączko ( zwane tu kolumienką). Hatterie, żółwie i węże są głuche – brak bębenka i jamy ucha środkowego Ważna rola zmysłu chemicznego – język i narząd Jacobsona Narząd Jacobsona – główny organ zmysłu powonienia Narządem wydalniczym są nerki ostateczne (właściwe)- Składają się z kłębuszków nerkowych, w których następuje filtracja krwi ze zbędnych produktów metabolizmu. Z nerek mocz spływa moczowodami do pęcherza moczowego a stamtąd do kloaki. Gady lądowe są urikoteliczne – wydalają kwas moczowy. Krokodyle i żółwie wodne wydalają amoniak i mocznik Gady to pierwsze owodniowce Pierwsze typowo lądowe zwierzęta kręgowe Typy czaszek: ANAPSYDOWA – brak okien skroniowych SYNAPSYDOWA – jedno okno skroniowe DIAPSYDOWA – dwa okna skroniowe Posiadają silnie zrogowaciały naskórek, tworzący łuski Szkielet silnie skostniały 1 kłykieć potyliczny 5 odcinków kręgosłupa Klatka piersiowa Pasy barkowy i miednicowy Po dwie kości w przedramieniu i podudziu Homodontyzm Gastrolity Płucodyszne ( płuca workowate, gąbczaste) 2 obiegi krwi Eryrocyty jądrzaste Narząd Jacobsona jamki policzkowe Nerki właściwe Urikoteliczność Obecnie żyją tylko 4 rzędy gadów: Żółwie Krokodyle Łuskonośne ( węże, jaszczurki) Hatterie Gady wywodzą się od płazów Pierwsze owodniowce ( błony płodowe: omocznia, owodnia, kosmówka, błona pęcherzyka żółtkowego) Pierwsze kręgowce typowo lądowe Zmiennocieplne Kończyny pierwotnie pięciopalcowe Gady wodne mają kończyny płetwiaste ( krokodyl ma błony pławne, żółw wodny – kończyny przednie w postaci płetw) Boczne wygięcia ciała Ogon ( autotomia u jaszczurek) Ciało pokryte silnie zrogowaciałym naskórkiem, złuszczającym się. Tworzy łuski dachówkowo nachodzące na siebie Brak gruczołów na skórze Różne ubarwienie (char. Kameleon) Skostnienia skórne – np. tarczki na grzbiecie krokodyla, pancerz na grzbiecie żółwia Silnie skostniały 1 kłykieć potyliczny Czaszka jaszczurek i węży jest kinetyczna, dzięki utracie dolnego łuku skroniowego 5 odcinków kręgosłupa: szyjny ( z dźwigaczem i obrotnikiem), piersiowy, lędźwiowy, krzyżowy i ogonowy Występuje klatka piersiowa ( żebra i mostek) Pas barkowy i miednicowy połączone z kręgosłupem W skład kości przedramienia i podudzia wchodzą po dwie kości Ptaki Nielotne Uwstecznione skrzydła Brak grzebienia na mostku Pióra bez chorągiewek Brak gruczołu kuprowego STRUSIE (nandu, emu, struś afrykański) KIWI
• w większości latające Grzebień na mostku Gruczoł kuprowy 29 rzędów współcześnie żyjących i 8 rzędów kopalnych Ptaki latające i niektóre nieloty np. pingwin Najliczniejsza gromada kręgowców Opierzone, posiadają skrzydła Zdolne do aktywnego lotu Grupa słabo zróżnicowana pod względem budowy ciała Stałocieplność – temperatura ciała jest względnie stała, niezależna od temperatury zewnętrznej (otoczenia). Mechanizmy termoregulacji: Pocenie się, ziajanie Podskórna tkanka tłuszczowa Pióra, włosy (stroszenie) Kurczenie i rozkurczanie naczyń krwionośnych Pochodzą od małych dinozaurów drapieżnych – tetropodów Hipotezy związane z rozwojem lotu: ARBOREALNA – przodkiem było nadrzewne zwierzę o locie ślizgowym. Z czasem rozwinął się lot aktywny KURSORIALNA – naziemne drapieżniki balansowały przednimi kończynami podczas biegu. Pióra optycznie powiększały sylwetkę – znaczenie podczas godów oraz odstraszające wrogów. Cechy charakterystyczne dla ptaków głównie wiążą się z przystosowaniem do lotu Wysoka przemiana materii – bo lot wymaga dużo energii -> więc wysoka temperatura ciała. W utrzymywaniu odpowiedniej temperatury pomagają pióra ( stroszenie ) Pióra – twory homologiczne do gadzich łusek. Wytwór naskórka, zbudowane z keratyny. Łuski na nogach – typowe dla gadów
  Rozmaita budowa Dzielą się na: Konturowe lotki ( I i II rzędu; na skrzydłach) sterówki (na ogonie) Okrywowe ( okrywające ciało ) Puchowe Oś zbudowana ze stosiny i dutki. Dutka tkwi w skórze Ze stosiny wystają promienie. Od promieni odchodzą promyki i haczyki zazębiające się. -> W ten sposób tworzona jest chorągiewka. U ptaków latających – asymetryczne chorągiewki po bokach  obrót wokół własnej osi podczas lotu Lotki nachodzą na siebie. Gdy skrzydło porusza się w dół  napotyka opór powietrza, w ten sposób ptak „odpycha” się od powietrza Gdy skrzydła porusz się w górę  powietrze przepuszczane jest przez szczeliny pióra Puchowe: Brak stosiny Brak chorągiewki Brak haczyków i promyków Występuje dutka Występują promienie Funkcja termoizolacyjna Nogi pokryte typowymi dla gadów łuskami lub tarczkami rogowymi Pazury na palcach Jeden palec zwykle jest mniejszy U nadrzewnych palec przeciwstawny – do chwytania gałęzi U wodnych błony pławne U drapieżnych szpony U brodzących i biegających nogi wydłużone Skrzydła Kończyny przednie przekształcone w skrzydła U form współczesnych wszystkie 3 palce są szczątkowe i zrośnięte ze sobą (wyj. Kośnik czubaty) Tworzą powierzchnię lotną, która umożliwia powstanie siły nośnej Różny kształt ( zależy od trybu życia ptaka) Przyczepione silnymi mięśniami do grzebienia mostkowego Szkielet Silnie skostniały – sztywny i lekki Cienkościenna puszka mózgowa- zrośnięte kości. Rogowy dziób – okrywa bezzębnych szczęk 1 kłykieć potyliczny – duża ruchomość czaszki Siodełkowate powierzchnie stawowe kręgów szyjnych – duża giętkość szyi. Zrośnięcie dużych partii szkieletu, np. kości czaszki, kręgów (oprócz szyjnych), śródstopia i nastopka w tzw. Skok (kość skokowa) Kości długie są cienkościenne i pneumatyczne ( puste w środku) Brak uzębienia Skrócenie kostnego ogona Pygostyl – zrośnięcie kręgów ogonowych. Jest podporą dla kupra. Na kuprze – sterówki Synsacrum - kość powstała ze zrośnięcia się kręgów lędźwiowych krzyżowych Notarium – kość ze zrośnięcia kręgów odcinka piersiowego Masywna kość krucza – podparcie dla skrzydeł na mostku Miednica duża i otwarta – możliwe jest składanie stosunkowo dużych jaj Przystosowanie do lotu Anatomiczne Szkielet silnie skostniały – zwarty i lekki Czaszka lekka, ażurowa Kości pneumatyczne Brak zębów Silne mięśnie skrzydeł Występowanie grzebienia na mostku – jako przyczep dla mięśni skrzydeł Zrośnięte kręgi – usztywnienie i wzmocnienie ciała podczas lotu Synsacrum Notarium Pygostyl Masywna kość krucza Obojczyki zrośnięte w widełki – do przyczepu mięśni Budowa płuc, obecność worków powietrznych (umożliwiających podwójne oddychanie) Brak pęcherza moczowego – aby zmniejszyć masę ciała Dobrze rozwinięty móżdżek (umożliwia dobrą koordynację ruchową i równowagę) Doskonale rozwinięty narząd wzroku Samice posiadają tylko jeden (lewy) jajnik – zmniejszenie ciężaru ciała

Morfologiczne Obecność piór Aerodynamiczny kształt ciała Przednie kończyny przekształcone w skrzydła Brak uzębienia Silne mięśnie skrzydeł Fizjologiczne Proces podwójnego oddychania – wymiana gazowa zachodzi podczas całego cyklu oddechowego (wdechu i wydechu) Intensywna przemiana materii Wydalany jest kałomocz – kryształki kwasu moczowego wraz z kałem ( brak pęcherza moczowego) Stałocieplność Wydalanie kwasu moczowego umożliwia oszczędność wody, której ptaki tracą dużo przez układ oddechowy Jajorodność- jaja składane są pojedynczo Częste wydalanie Układ pokarmowy Intensywne odżywianie się Bezzębne szczęki okryte dziobem ( różne kształty) Przełyk niektórych ptaków tworzy wole – do rozmiękczania i przechowywania pożywienia Tylna część żołądka to tzw. Żołądek mięsisty – ma grube ścianki. Tu rozdrabniany jest pokarm. Tutaj też znajdują się często gastrolity (kamyki), które rozcierają pokarm Przednia część żołądka to żołądek gruczołowy- nie jest w stanie rozpuścić włosów, piór, kości. Niestrawione resztki zwracane są jako wypluwki Układ wydalniczy Nerka ostateczna – posiadają kłębuszki nerkowe, w których następuje filtracja krwi ze zbędnych produktów metabolizmu Urikoteliczne – wydalają kwas moczowy, który spływa do kloaki gdzie następuje resorpcja wody Wydalanie kwasu moczowego umożliwia oszczędność wody, której ptaki tracą sporo przez układ oddechowy Brak pęcherza moczowego (przystosowanie do lotu) Produkty przemiany materii wydalane w postaci kryształów kwasu moczowego wraz z kałem - kałomocz Częste pozbywanie się wydalin - także w locie Układ nerwowy Silny rozwój mózgu – dzięki stałocieplności ptaki mogą pozwolić sobie na posiadanie dużego mózgu, który jest tak kosztowny energetycznie Dobrze rozbudowany móżdżek = dobra orientacja przestrzenna, koordynacja ruchowa i równowaga Dobrze rozwinięte półkule mózgowe Niektóre prowadzą życie społeczne (hierarchia) – np. porządek dziobania u kur Rdzeń przedłużony esowato wygięty Słaby węch Świetny wzrok i słuch Oczy ptaków to najdoskonalsze narządy zmysłów kręgowców. Na dnie oka – grzebień naczyniowy który dotlenia oko Jedna kosteczka słuchowa Brak małżowiny usznej U sów występują szlary – charakterystyczna „twarz” i „uszy” z piór pełniących rolę podobną do małżowiny usznej Od mózgu odchodzi 12 par nerwów czaszkowych Oczy zaopatrzone są w migotkę. Układ krążenia Krew żylna jest całkowicie oddzielona od tętniczej bo serce jest czerodziałowe. Serce ma 2 przedsionki i 2 komory. obecny jest tylko prawy łuk aorty erytrocyty mają jądra Obieg duży i mały Krew zawiera dużo tlenu, więc tkanki są w niego lepiej zaopatrzone. Pozwala to na zwiększenie stopnia metabolizmu i utrzymanie stałocieplności Układ oddechowy Bardzo zaawansowany w wymianie gazowej Wymiana gazowa zachodzi zarówno podczas wdechu, jak i wydechu Płuca zbudowane są z kanalików, przez które powietrze stale przepływa w tym samym kierunku Worki powietrzne – Magazynują powietrze. wypełniają ciało ptaka. Połączone z płucami. Ułatwiają oddychanie, dzięki nim możliwy jest proces podwójnego oddychania. Zmniejszają ciężar właściwy ptaka. Biorą udział w termoregulacji Podwójne oddychanie – Podczas WDECHU przez kanaliki płucne przepływa świeże powietrze z oskrzela głównego i wpada do przednich i tylnych worków powietrznych. Podczas WYDECHU worki powietrzne zaczynają się zapadać. Z przednich worków powietrznych powietrze trafia do oskrzeli i tchawicy. Z tylnych worków powietrznych świeże powietrze trafia do płuc. Rozmnażanie Wszystkie ptaki są jajorodne Jaja mają skorupkę wapienną Żółtko jest źródłem pokarmu (zapas dla zarodka) Kula żółtkowa zawieszona jest na chalazach- skrętki rozpięte między biegunami jaja, dzięki nim żółtko może się obracać, tak by zarodek skierowany był ku górze Budowa jaja

1. Skorupka wapienna – otacza jajo na zewnątrz. Chroni wnętrze, nadaje kształt i zabezpiecza przed utratą wody. Wymiana gazowa przez pory.
2. Błona pergaminowa
3. Komora powietrzna – zapewnia zapas powietrza
4. Białko
5. Chalazy (skrętki) – amortyzują wstrząsy i umożliwiają odpowiednie ułożenie kuli żółtka

Zapłodnienie wewnętrzne U samic tylko lewy jajnik i jajowód Jaja znoszone pojedynczo w pewnych odstępach Pasożytnictwo lęgowe u kukułki U większości ptaków występuje dymorfizm płciowy Samce mogą być monogamiczne i wtedy często opiekują się potomstwem, lub poligamiczne – nie opiekują się potomstwem Toki – zachowania lęgowe. Ich celem jest zdobycie partnerki do rozrodu. Na czas toków samce przybierają specjalne ubarwienie godowe. Zazwyczaj u ptaków poligamicznych.

Zagniazdowniki Wkrótce po wykluciu umieją samodzielnie chodzić, ale nie latają. Opuszczają gniazdo szybko, zwykle towarzysząc jednemu z rodziców. Np.. Kaczki, gęsi, kury Gniazdowniki Po wykluciu są bezradne. Długo pozostają w gnieździe. Mają wielkie, rozdziawione, jaskrawe dzioby, które są bodźcem wyzwalającym u rodziców odruch karmienia. Np.. Ptaki drapieżne, wróble Ptasie mleczko – np. u gołębi. Odmiana karmienia poprzez wydzielanie pokarmu w wolu rodziców.