Taksonomia i typologia ryzyka

Ryzyko jest kategorią, która występuje we wszystkich obszarach działalności człowieka. Nie zawsze jednak ma ono charakter i sens świadomego, skalkulowanego ryzyka. Ryzyko – w języku naturalnym oznacza jakąś miarę/ocenę zagrożenia czy niebezpieczeństwa wynikającego albo z prawdopodobnych zdarzeń niezależnych, albo z możliwych konsekwencji podjęcia decyzji. Najogólniej, ryzyko jest wskaźnikiem stanu lub zdarzenia, które może prowadzić do strat. Jest ono proporcjonalne do prawdopodobieństwa wystąpienia tego zdarzenia i do wielkości strat, które może spowodować [Ciszek, 2010, s.

Ryzyko jest kategorią, która występuje we wszystkich obszarach działalności człowieka. Nie zawsze jednak ma ono charakter i sens świadomego, skalkulowanego ryzyka. Ryzyko – w języku naturalnym oznacza jakąś miarę/ocenę zagrożenia czy niebezpieczeństwa wynikającego albo z prawdopodobnych zdarzeń niezależnych, albo z możliwych konsekwencji podjęcia decyzji. Najogólniej, ryzyko jest wskaźnikiem stanu lub zdarzenia, które może prowadzić do strat. Jest ono proporcjonalne do prawdopodobieństwa wystąpienia tego zdarzenia i do wielkości strat, które może spowodować [Ciszek, 2010, s.264]. Ryzyko definiowane jest również, jako możliwość niepowodzenia, a w szczególności możliwość zaistnienia zdarzeń niezależnych od działającego podmiotu, których nie może on dokładnie przewidzieć i nie może w pełni im zapobiec, a które – przez zmniejszenie wyników użytecznych lub przez zwiększenie nakładów – odbierają działaniu zupełnie lub częściowo cechę skuteczności, korzystności lub ekonomiczności [Best, 2004, s.78]. Ryzykiem jest także zespół czynników, działań lub czynności, powodujących szkodę na ciele albo stratę materialną, bądź wywołujących inne straty. Ryzyko różni się od niebezpieczeństwa, które oznacza raczej pewne bezpośrednie zagrożenie. O ryzyku mówi się tylko wtedy, kiedy następstwa są niepewne [Kaczmarek, 2008, s.52-53]. W literaturze przedmiotu spotyka się jeszcze podejście rozszerzające pojęcie ryzyka, polegające na tym, że uwzględnia się również jego pozytywny aspekt, czyli oprócz straty widzi się szansę osiągnięcia korzyści i zysku [Ahn, 1991, s.117]. Powyższe podejścia wskazują, że w praktyce wyróżnia się dwie kategorie ryzyka, a mianowicie: ryzyko czyste i dynamiczne. Ryzyko czyste niesie za sobą jednoznaczną stratę, która wyraża się w jego materializacji. Ryzyko dynamiczne natomiast zawiera w sobie hipotetyczną możliwość wystąpienia straty lub osiągnięcia zysku. W oparciu o powyższe można ostatecznie zagadnienie ryzyka podzielić na: formalne i materialne. Ryzyko materialne jednoznacznie generuje zyski lub straty, wynikające z prowadzonej działalności, poprzez materializację. Ryzyko formalne wynika z niepewności [Kaczmarek, 2008, s.56-94]. Ryzyko jest funkcją niepewności, przy czym funkcja ta ma charakter zależności prostej: im większy zakres niepewności, tym większe ryzyko i odwrotnie - w miarę zmniejszania się czynników nieokreślonych i niepewnych maleje również ryzyko. Wnioskować można zatem, że ryzyka nie ma tam, gdzie nie ma niepewności i gdzie nie zaangażowano jakiegoś kapitału. Oczywiste jest, że ryzyko wzrasta wraz z wielkością zaangażowanego kapitału. Należy również zauważyć, iż skoro głównym atrybutem ryzyka jest niepewność, to na wartość ryzyka zasadniczy wpływ będzie miał też czas. Oznacza to, że wraz z wydłużeniem horyzontu czasowego przewidywań - będzie rosła ich niepewność. Ryzyko jest więc rezultatem niepewności [Olkiewicz, 2005, s.19-20].

Typologia ryzyka:

• Ryzyko ubezpieczeniowe - związane z prowadzeniem działalności ubezpieczeniowej.

• Ryzyko ekonomiczne – związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

• Ryzyko stopy procentowej (Interest Rate Risk) - związane jest z posiadaniem oprocentowanych aktywów i zobowiązań.

• Ryzyko kursu walutowego (exchange rate risk) - dotyczy operacji przeprowadzanych w walutach obcych.

• Ryzyko kredytowe - wiąże się z możliwością nieodzyskania należności kredytowych

• Ryzyko produkcyjne - wiąże się z działalnością produkcyjną przedsiębiorstwa

• Ryzyko prawne - związane z tworzeniem, stosowaniem i egzekwowaniem przepisów prawa

• Ryzyko organizacyjne – dotyczące wielu obszarów działania przedsiębiorstwa takich jak np. pracownicy, zagadnienia techniczne, organizacja i kontrola.

• Ryzyko polityczne - związane z decyzjami politycznymi i administracyjnym, określonego kraju.

• Ryzyko związane z nowymi technologiami i ekologią

ryzyko techniczne – związane z niepowodzeniami wynikającymi z zawodności urządzeń technicznych, ryzyko technologiczne – wiąże się z wdrażaniem nowych technologii, ryzyko ekologiczne – dotyczące możliwości wystąpienia negatywnych zjawisk przyrodniczych spowodowanych działalnością człowieka i siłami natury.

• Ryzyko medyczne i epidemiologiczne - związane z zagrożeniem pewnymi chorobami.

• Ryzyko farmaceutyczne : – z punktu widzenia człowieka oznacza nieskuteczność środków farmaceutycznych, – z punktu widzenia koncernów farmaceutycznych związane jest z prowadzeniem przez nie działalności.

• Ryzyko chemiczne – oznacza narażenie na substancje zanieczyszczające środowisko życia i pracy.

• Ryzyko psychologiczne - w rozumieniu psychologii, która bada zachowania człowieka w warunkach ryzyka oraz gotowość do podejmowania ryzyka.

• Ryzyko socjologiczne - analizowane przez socjologów i dotyczące poczucia bezpieczeństwa w społeczeństwie.

• Medialne ryzyko środków przekazu - ryzyko związane z wpływem środków przekazu na różne aspekty działalności człowieka.

• Ryzyko cywilizacyjne i kulturowe - teoria kultury wychodzi z opisowej obserwacji, że w społeczeństwie ryzyko jest przez poszczególne jednostki różnie postrzegane i oceniane. Dla jednych ryzykiem będzie palenie papierosów, dla innych progiem ryzyka będzie dopiero spalarnia śmieci. Ryzyka charakterystyczne dla określonej cywilizacji/kultury. • Ryzyko filozoficzne, etyczne i religijne - ryzyko w rozumieniu poglądów filozoficznych, etycznych i religijnych.

• Ryzyko siły wyższej - związane z działaniem sił natury.