PROBLEM REFORMY ONZ

Zainteresowanie reformą Organizacji Narodów Zjednoczonych pojawiło się w latach 90 XX wieku. Spowodowane było to krytyką działalności ONZ. Organizacja Narodów Zjednoczonych opisywana jest jako organizacji tkwiąca ideologicznie w zasadach XIX wieku, kiedy państwo, jego suwerenność i niezależność były najważniejszym elementem stosunków międzynarodowych i nikt nie mógł formalnie ingerować w wewnętrzne sprawy danego państwa. Tymczasem XX i XXI wiek to czas gwałtownych zmian – człowiek (jednostka) i sprawy humanitarne nabierają już większego znaczenia. Z kolei przy ciągle zakorzenionej w XIX wieku Organizacji Narodowców Zjednoczonych nie można skutecznie rozwiązywać problemów XXI w. Dzisiaj, konflikty międzypaństwowe – o charakterze globalnym – są już rzadkością. Problem stanowią konflikty wewnętrzne, lokalne oraz kwestie nierównomiernego rozwoju, ubóstw i głodu. Właśnie tym powinna zajmować się zreformowana Organizacja NZ. Duża ilość i intensywność konfliktów, które w ostatnich latach obserwujemy na arenie międzynarodowej ukazuje słabość i nie przygotowanie ONZ do radzenia sobie z problemami dzisiejszego świata. Taka sytuacja pociąga za sobą konieczność przeprowadzenia gruntownych reform w strukturach Organizacji. Sekretarz Generalny ONZ Kofi Annan w 1997 roku przedstawił program reform ONZ na lata 1997-2001. Ten zakres reorganizacji, który planował i przyszłościową wizję ONZ zawarł w Raporcie Milenijnym zatytułowanym „ My, ludy-rola Narodów Zjednoczonych w XXI wieku” oraz w „ Wzmocnienie Narodów Zjednoczonych: plan dalszych zmian” w których wezwał państwa członkowskie do zaangażowania się w plan działania, który miał za zadanie położyć kres ubóstwu, nierówności, ulepszyć poziom edukacji, ograniczyć rozprzestrzeniania się HIV/AIDS, zapewnić ochronę środowiska oraz zmniejszyć zagrożenie ludzi konfliktami i przemocą. Zgodnie z raportami przyszłe reformy miały zapewnić większą spójność i koordynację działań poszczególnych departamentów i funduszy NZ, skupiając ich uwagę na określonych priorytetach. Reformy miały także unowocześnić system informatyczny, zmodernizować komunikację między centralą a oddziałami terenowymi oraz zacieśnić współpracę z organizacjami pozarządowymi. Następnym problemem, z jakim miała się borykać Organizacja była trudna sytuacja finansowa. Przewidziano dla niej znaczne ciecia w kosztach administracyjnych, skrupulatne planowanie i efektywne wykorzystanie budżetu. Reformy rozpoczęte przez Sekretarza Generalnego Kofi Annana mają na celu zmianę niekorzystnego wizerunku, jaki od jakiegoś czasu towarzyszy ONZ. Sekretarz dąży do stworzenia nowej opinii kreującej ONZ na organizację przyjazną każdemu człowiekowi. Rozpoczynając proces reform zaznaczył, że jest to proces długotrwały a poszczególne zmiany są częścią pewnej całości. Raport, który dotyczył zmian, które mają wzmocnić Organizację, zawarł ogólne wytyczne reform, tj.:

• skupienie całej aktywności na ważnych zadaniach;
• przydzielenie zasobów zgodnie z tymi zadaniami;
• rozwijanie współpracy między poszczególnymi członkami NZ;
• Organizacja odpowiadająca na potrzeby państw członkowskich;
• Organizacja i jej ludzie, czyli inwestycja w doskonałość;

W oparciu o powyższe wytyczne, reformę ONZ rozpoczęto od zmiany struktury wewnętrznej grupując departamenty, programy oraz fundusze w cztery przedmiotowe działy:

• Pokój i bezpieczeństwo
• Rozwój
• Sprawy ekonomiczne i społeczne
• Sprawy humanitarne Ustanowiono powiązany z Sekretariatem Komitet Wykonawczy w skład, którego weszli szefowie departamentów, funduszy i programów. Zadaniem komitetu było nadzorowanie i koordynowanie pracy każdego z działów, by zapewnić spójność oraz efektywność na najwyższych szczeblach ONZ.

Całościowa reforma ONZ miała objąć:

1. Reorganizacje Głównych Organów ONZ

• Radę Bezpieczeństwa
• Zgromadzenie Ogólne
• Radę Społeczno-Gospodarczą
• Sekretariat

2. Reformę praw człowieka

3. Reformę operacji pokojowych

4. Reformę personelu i finansów

5. Reformę informacji publicznej

6. Reorganizacja Rady Bezpieczeństwa

   Na początku lat 90 - tych Zgromadzenie Ogólne NZ powołało Grupę Roboczą do spraw reformy Rady Bezpieczeństwa. Celem powołania grupy było zaplanowanie zmian związanych ze składem oraz metodami pracy Rady Bezpieczeństwa. Mocarstwami zasiadającymi w Radzie są państwa zwycięskiej koalicji: USA, Rosja, Wielka Brytania i Chiny. Najważniejsze decyzje podejmowane przez Radę wymagają akceptacji wszystkich jej członków. Patrząc na skład Rady i wiedząc o różnicach, jakie dzielą wchodzące w jej skład państwa dochodzimy do wniosku, że decyzje dotyczące problemów światowych nie będą realizowane, gdy któreś z mocarstw uzna, że kolidują z ich interesami. Od zakończenia II Wojny Światowej sytuacja geopolityczna na świecie uległa zmianie i coraz częściej dostrzegany jest problem braku w składzie Rady państw mających duże znaczenie na arenie światowej choćby Niemiec. Dostrzeżono również konieczność włączenia w skład Rady przedstawiciela kontynentu Afrykańskiego. Dzięki pracy Grupy Roboczej zmieniono niektóre procedury dotyczące metody pracy Rady:

• dopuszczono do prac Rady innych członków NZ,
• zwiększono ilość konsultacji i spotkań zwłaszcza z przedstawicielami państw, których siły zbrojne biorą udział w operacjach NZ. Nie ulega wątpliwości, że do pełnej reformy Rady potrzebne jest zreorganizowanie jej składu, który we współczesnym świecie jest delikatnie mówiąc nie reprezentatywny.

Reorganizacja Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych.

Zgromadzenie Ogólne NZ jest organem skupiającym przedstawicieli wszystkich państw członkowskich. Przyczyną konieczności przeprowadzenia reformy Zgromadzenia jest spadek jego roli i znaczenia w strukturze ONZ. W chwili obecnej Zgromadzenie prowadzi prace nad nierzadko małoważnymi a często pokrywającymi się problemami. Sekretarz Generalny ONZ wyraził pogląd, iż w takiej sytuacji konieczna jest reforma i usprawnienie systemu pracy Zgromadzenia. Podstawowym krokiem jest wybór Prezydenta Zgromadzenia Ogólnego oraz przewodniczących komitetów z 3 - miesięcznym wyprzedzeniem umożliwiając im pełny wgląd w problematykę, jaka będzie poruszana na kolejnej sesji Zgromadzenia. Dąży się do precyzyjnego określenia zakresu i rangi spraw poruszanych podczas sesji Zgromadzenia w celu wyeliminowania nieistotnych problemów skupiając uwagę na sprawach kluczowych dla NZ jak choćby ustalenie budżetu.

Reorganizacja Rady Społeczno-Gospodarczej.

Nadrzędnym celem Rady jest tworzenie światowego ładu i porządku w problematyce społeczno-ekonomicznej. Radzie Społeczno-Gospodarczej przypada szczególna rola w procesie tworzenia globalnego porozumienia w sprawach gospodarczych i społecznych. Ta funkcja wymaga wzmocnienia organizacyjnego Rady i pogłębienia jej współpracy z innymi międzynarodowymi instytucjami. Obiecującym początkiem zmian jest coroczny dialog z takimi instytucjami jak MFW(Międzynarodowy Fundusz Walutowy), Bank Światowy i WTO(Światowa Organizacja Handlu). Ponad to Rada by ograniczyć rozbudowaną strukturę i związany z tym chaos kompetencyjny uporządkowała poszczególne segmenty swojej działalności.

Reorganizacja Sekretariatu Generalnego.

Sekretariat jest jednym z najbardziej rozbudowanych organów NZ. W Sekretariacie zatrudnionych jest ok. 8,5 tysiąca osób a jego reforma polega na zorganizowaniu zespołu mającego przeszkolić tę grupę pracowników pod kątem zwiększenia efektowności pracy i ograniczenia kosztów administracyjnych. W celu usprawnienia pracy utworzono urząd Przedstawiciela Sekretarza Generalnego. Zadaniem Przedstawiciela jest kierowanie bieżącymi pracami Sekretariatu, w tym podejmowanie decyzji ekonomicznych i socjalnych. Kolejnym reformatorskim przedsięwzięciem było zorganizowanie cotygodniowych konferencji z pracownikami. Podczas tych spotkań dochodzi do wymiany propozycji usprawnienia działania i oceny pracy co pociągnęło za sobą redukcję kosztów ponoszonych przez Sekretariat. Do zadań Sekretariatu obok bieżącego nadzoru prac zaliczono także sygnalizowanie Radzie Bezpieczeństwa o zagrożeniach dla świata i pokoju

2. Reforma Praw Człowieka.

Prace nad usystematyzowaniem i dalszym ulepszeniem konwencji związanych z prawami człowieka zawarte zostały w Milenijnej Deklaracji NZ. Prawa Człowieka stanowią jedno z kluczowych osiągnięć ONZ od momentu powołania Organizacji. Sekretarz Generalny w celu zwiększenia efektywności egzekwowania praw człowieka wprowadził zmiany mające ułatwić współdziałanie Wysokiego Komisarza ds. Praw Człowieka ze Stałymi Koordynatorami NZ. Ma również dokonać przeglądu procedur specjalnych, opracować plan modernizacji i podwyższenia efektywności współpracy.

3. Reforma Operacji Pokojowych.

W latach 90 - tych wraz z upadkiem „żelaznej kurtyny”, wyraźnie wzrosła liczba konfliktów lokalnych o charakterze wewnątrzpaństwowym. Jednocześnie zakończyła się trwająca ponad 50 lat rywalizacja pomiędzy mocarstwami pozwalając aktywnie włączyć się ONZ w rozwiązywanie konfliktów. W praktyce to właśnie operacje pokojowe są najczęściej wykorzystywanym narzędziem do zwalczania konfliktów. Potrzebę tę dostrzegł Sekretarz Generalny NZ, który w raporcie z 1997 roku wskazał na dwa istotne problemy związane z operacjami pokojowymi: brak stabilności finansowej i brak zdolności szybkiego reagowania. By operacje pokojowe mogły być skuteczne, oba wspomniane obszary wymagają zmian. Zmiany te może jednak przynieść raczej ściślejsza współpraca państw NZ niż określone reformy. W przypadku operacji pokojowych zamiast gruntownych reform potrzebna jest ścisła współpraca krajów członkowskich. Sekretarz postulował powstanie sztabu szybkiego reagowania mającego oceniać sytuację, planować działania oraz sił zbrojnych szybkiego reagowania, pozostających w gotowości do zadań. Kolejna postulowana zmiana dotyczyć miała zacieśnienia współpracy wywiadów państw członkowskich. W 2000 r. podczas Panelu NZ ds. operacji pokojowych przedstawiono raport „Brahimi Report” wskazujący na brak zorganizowania i współdziałania podczas podjętej wspólnie operacji. Państwa członkowskie zareagowały pozytywnie na “Brahimi Report” i Zgromadzenie Ogólne NZ zaaprobowało 50% wzrost liczy personelu w Departamencie Operacji Pokojowych oraz przyznało około 150 milionów dolarów na wyposażenie Bazy Logistycznej NZ na Brindisi i we Włoszech.

4. Reforma Personelu i Finansów.

Personel

W 2000 roku Sekretarz Generalny przedłożył Zgromadzeniu Ogólnemu NZ raport dotyczący polityki kadrowej „Human resources management reform”. Poruszone przez niego problemy to odpowiednia reprezentacja personelu NZ ze względu na narodowość i płeć oraz procedura zatrudniania wykwalifikowanego personelu. Od 1 maja 2002 został wdrożony nowy systemu rekrutacji i awansu. Cała rekrutacja stała się bardziej przejrzysta i dostępna dzięki wykorzystaniu informacji internetowej. Kolejną innowacją było wprowadzenie kompetencji i zasług jako podstawowego kryterium awansowego. Reforma przewiduje również stałe podnoszenie kwalifikacji personelu Sekretariatu. Wszyscy dyrektorzy zobowiązani są do uczestniczenia w szkoleniach z zakresu zarządzania zasobami ludzkimi. Następną innowacją było powołanie do życia biura Rzecznika do rozpatrywania skarg i wniosków pracowników. Do zadań Rzecznika należy mediacja między stronami oraz udzielanie wszelkiej informacji prawnej mogącej pomóc w rozwiązaniu konfliktu pracowniczego. Problem terroryzmu nasilający się w ostatnich latach dotyka również pracowników NZ. W związku z tym w 2000 roku Sekretarz Generalny otworzył 2 letni program mający na celu wzmocnienie Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem NZ.

Finanse

Organizacja NZ spełniając szereg powierzonych jej zadań wymaga dla swej działalności dużych nakładów finansowych. Podstawą finansowania Organizacji są obowiązkowe składki członkowskie uiszczane przez wszystkich członków. Wysokość składki uzależniona jest od zdolności płatniczych danego kraju, miernikiem jest dochód narodowy. Podstawowym problemem, z jakim zmaga się ONZ jest brak stałych wpływów ze składek. W związku z tym w 1994 r. powołano grupę ds. finansowania NZ, której zadaniem było zwiększenie ściągalności należnych składek oraz oddłużenie ONZ. Grupa ta stara się zapewnić NZ stabilizację finansową wprowadziwszy terminarz płatności oraz ustalając sankcję dla dłużników. Jak podkreśla Sekretarz Generalny państwa członkowskie mają prawo oczekiwać, że ich pieniądze będą wydawane mądrze i dlatego bierze on na siebie odpowiedzialność za efektywne i przejrzyste wykorzystanie środków finansowych. W 2000 roku Zgromadzenie Ogólne NZ dokonało zmian w sposobie formułowania przez Organizację budżetu. System oparto na analizie rezultatów jakie przyniósł poprzedni budżet. Mimo tej zmiany dotychczasowa procedura budżetowa powinna być uproszczona.

5. Reforma Informacji Publicznej.

Sprawnie działająca informacja publiczna pozwala na kreowanie pozytywnego wizerunku NZ. ONZ potrzebuje społecznej aprobaty i poparcia. Aby społeczeństwo mogło w pełni korzystać z informacji o działaniach ONZ o jej rezolucjach, deklaracjach itp. należy przekazać je w zrozumiałej dla przeciętnego odbiorcy formie. Ta potrzeba warunkowała powstanie Departamentu Informacji Publicznej. Departament odpowiada za szeroko rozumiane kontakty z mediami, zbiera wszelkie publikacje na temat ONZ jak również zajmuje się merytorycznym zapleczem wszelkiego rodzaju konferencji, wystaw itp. Ogrom zadań postawionych temu departamentowi powodował złą organizację pracy, wręcz bałagan. Sekretarz Generalny zaproponował reformy mające zrestrukturyzować Departament, czyli:

• reforma ma określać konkretne zadania dla poszczególnych działów.
• zażądał kompletnego sprawozdania z pracy Departamentu i poniesionych kosztów.
• Centrum Informacji NZ ma zostać zreformowane.
• 1/3 budżetu Departamentu pochłaniają Terenowe Centra Informacyjne.
• reforma polegać ma na ograniczeniu ilości oddziałów terenowych a na ich miejsce mają powstać dobrze prosperujące i dofinansowane placówki obejmujące większy teren.

BIBLIOGRAFIA

1. E. Haliżak, R. Kuźniar, Stosunki międzynarodowe. Geneza, struktura, dynamika, WUW, Warszawa 2004
2. J. Symonides Organizacja Narodów zjednoczonych: bilans i perspektywy, Wyd. Scholar, Warszawa 2006
3. http://onzplus.wordpress.com/
4. http://www.un.org/reform/