Stan wyjatkowy a SZ

W przypadku ustawy o stanie wyjątkowym, wprowadzone na przestrzeniu ostatnich kilku lat zmiany dały podstawy dla szerszych i realizowanych w nowych formach wspólnych działań sektora cywilnego z wojskowym. Przypomnijmy, iż w świetle ustawy stan wyjątkowy może zostać wprowadzony na części lub całym terytorium kraju w sytuacji szczególnego zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego, w tym spowodowanego działaniami terrorystycznymi. Ponadto do wprowadzenia stanu wyjątkowego konieczne jest wystąpienie negatywnego warunku, polegającego na tym, iż w/w przyczyny uzasadniające wprowadzenie stanu nie mogą zostać usunięte przez użycie zwykłych środków konstytucyjnych.

W przypadku ustawy o stanie wyjątkowym, wprowadzone na przestrzeniu ostatnich kilku lat zmiany dały podstawy dla szerszych i realizowanych w nowych formach wspólnych działań sektora cywilnego z wojskowym. Przypomnijmy, iż w świetle ustawy stan wyjątkowy może zostać wprowadzony na części lub całym terytorium kraju w sytuacji szczególnego zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego, w tym spowodowanego działaniami terrorystycznymi. Ponadto do wprowadzenia stanu wyjątkowego konieczne jest wystąpienie negatywnego warunku, polegającego na tym, iż w/w przyczyny uzasadniające wprowadzenie stanu nie mogą zostać usunięte przez użycie zwykłych środków konstytucyjnych. Jeżeli zastosowane na skutek wprowadzenia stanu wyjątkowego zastosowane siły i środki zostaną wyczerpane i nie zostało przywrócone normalne funkcjonowanie państwa, w takiej sytuacji dopuszcza się możliwość użycia SZ. Z powyższego wynika, iż ustawodawca niejako stopniuje użycie środków, a użycie SZ, jest wg niego kolejnym, „wyższym” środkiem mającym doprowadzić do przywrócenia normalnego funkcjonowania państwa. Oczywistym jest, iż użycie SZ w celu przywracania normalnego funkcjonowania państwa powodowało będzie wspólne działania tychże z określonymi podmiotami cywilnymi. Minister ON w drodze decyzji wyznaczającej zadania dla pododdziałów/oddziałów SZ w czasie stanu wyjątkowego określa również organy administracji rządowej i samorządu terytorialnego, z którymi dowódcy pododdziałów/oddziałów SZ będą współdziałali w czasie wykonywania zadań[10]. W przywołanym rozporządzeniu RM postanawia się również, iż działania pododdziałów/oddziałów SZ mogą być prowadzone samodzielnie albo wspólnie z innymi formacjami uzbrojonymi lub służbami.

Przedstawione powyżej dwa zapisy rozporządzenia mówią o wspólnych działaniach cywilno-wojskowych realizowanych na dwóch płaszczyznach tzw. decyzyjnej i wykonawczej. Płaszczyzna decyzyjna to współdziałanie odpowiednich dowódców wojskowych, sztabów z organami administracji rządowej i samorządu terytorialnego (mówi o tym cytowany już § 3). O wspólnych działaniach na płaszczyźnie wykonawczej rozumie się tu realizację konkretnych działań prowadzonych przez oddziały SZ z innymi formacjami uzbrojonymi lub służbami w przywracaniu normalnego funkcjonowania państwa (o tych działaniach mówi § 2 przywoływanego rozporządzenia).

Działania pododdziału/oddziałów SZ w czasie stanu wyjątkowego koordynują odpowiednie organy wojskowe. W świetle rozporządzenia koordynacja działań obejmuje współdziałanie w realizacji zadań z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych – w przypadku użycia pododdziałów/oddziałów SZ na obszarze większym niż jedno województwo lub z wojewodą – w przypadku użycia wydzielonych pododdziałów/oddziałów SZ na obszarze jednego województwa.

W operacjach reagowania kryzysowego prowadzonych przez siły zbrojne, podczas konfliktów wewnątrzpaństwowych powodujących katastrofy humanitarne, zadania CIMIC polegają na wspieraniu działań militarnych poprzez skoordynowanie działań wojskowych z cywilnymi. Koordynacja ta polega na unikaniu dublowania wysiłków, pozyskiwaniu źródeł wsparcia logistycznego wojsk, minimalizowaniu wykorzystywania zasobów wojskowych gdy są dostępne zasoby cywilne oraz unikaniu gospodarki rabunkowej wobec zasobów lokalnych. Powinno zapewnić się również zrównoważone zużycie zasobów cywilnych przez wojsko, ludność cywilną oraz organizacje międzynarodowe i pozarządowe. Działania takie występują pod nazwą „cywilno-wojskowej koordynacji zasobów” definiowanej jako procedury i przedsięwzięcia wojskowe stosowane w czasie pokoju, kryzysu i wojny dla ułatwienia dostępu do zasobów cywilnych niezbędnych do wsparcia sił zbrojnych. Zadaniem głównym w czasie prowadzonych operacji kryzysowych przez Grupy Zadaniowe CIMIC jest wsparcie dowódcy wojskowego zgrupowania ratowniczego w nawiązaniu i utrzymaniu kontaktu z właściwym terytorialnie organem administracji publicznej kierującym działaniami ratowniczymi.