Potop jest częścią Trylogii Henryka Sienkiewicza. Rozpoczął pisanie powieści 1 października 1884 roku w Warszawie, a zakończył 21 sierpnia 1886 roku w austriackim uzdrowisku. Utwór powstawał w szczególnych warunkach. Sienkiewicz podróżował w tym czasie ze swoją chorą na gruźlicę żoną po europejskich uzdrowiskach, która w czasie powieści zmarła. Praca w tak szczególnych okolicznościach była dla autora nie tylko trudem, ale też lekarstwem na rozpacz.