Dlaczego sięgamy po literaturę fantasy ?

Kto z nas nie słyszał o słynnej sadze o Harrym Potterze ? Kto nie kojarzy popularnego „Hobbit, czyli tam i z powrotem” na podstawie którego wyreżyserowano Władcę Pierścieni ? Utworów należących do tego gatunku literackiego jest masa i wciąż powstają coraz to nowe: Saga Zmierzch, Wiedźmin, Opowieści z Narnii, Gra o tron, Łowcy kości. Mowa tu oczywiście o literaturze fantasy. „Fantasy jest to, co opatrzono etykietą z napisem „fantasy”. Jeśli na grzbiecie książki, u samej góry, tuż pod logo domu wydawniczego figuruje małymi literkami „fantasy” – to dana książka należy do gatunku fantasy” napisał kiedyś Andrzej Sapkowski, autor Wiedźmina. Oznacza to, że bardzo trudno jest tak naprawdę zdefiniować to pojęcie. Najprościej mówiąc fantasy, nazywamy to, co stworzyła ludzka wyobraźnia, która przecież nie zna granic.

Ten rodzaj książek znany był już w najdawniejszych czasach, kiedy to przelewano na pergamin opowieści o odważnych wojownikach, bohaterach, walkach z ogromnymi smokami i dziwach tego świata. Wątki fantastyczne stanowiły część jednego z najdawniejszych zapisów znanych ludzkości t.j. „Epos o Gilgameszu”. Wtedy jeszcze ludzie wierzyli w nadprzyrodzone zjawiska, które tak rzetelnie opisywali. Dziś literatura fantasy posiada zupełnie inne znaczenie. Książki tego gatunku są w stu procentach czystą fantazją autora, który może w nich zamieścić wszystko, co tylko przyjdzie mu do głowy. Im więcej fikcji, tym lepiej. Jednak jeszcze sto lat temu fantasy nie było tak popularne jak dzisiaj. Dopiero XXI w. to gwałtowny wzrost zainteresowania tym gatunkiem. Czym może być to spowodowane ? Dlaczego coraz częściej sięgamy po literaturę fantasy ? Odpowiedzi na tu pytanie poszukam w poniższych rozważaniach.

Bardzo istotną kwestią jest to, że literatura fantasy pozwala nam przenieść się do innego świata i oderwać się od rzeczywistości. Kiedy otwieramy naszą książkę, to, co działo się chwilę temu przestaje mieć jakiekolwiek znaczenie. Nagle zapominamy o naszych problemach, o tym co dla nas ważne, o tym, że lodówka jest pusta albo, że mamy nieodrobione lekcje. Jesteśmy już w innym świecie. W świecie beztroskich krasnoludów, pięknych elfów, leśnych nimf, magii, rycerzy, zamków, groźnych smoków. W świecie , w którym nasze zmagania życia codziennego , w porównaniu do problemów fantastycznych postaci, stają się błahostkami. Ludzie częściej wybierają literaturę fantastyczną zamiast np. powieści obyczajowych czy zwykłych sensacyjnych dlatego, ze te nie mają do zaoferowania nic, prócz tego co znamy już z życia codziennego. Czytanie o zwykłym, szarym świecie jest dla nich zwyczajnie nudne. Społeczeństwo ma go już przesyt, więc czemu miałoby jeszcze czytać o nim książki ? O wiele bardziej interesujące i wciągające jest poznawanie czegoś nowego, odbiegającego od rzeczywistości. Stanowi to dla ludzi pewną formę rozrywki, odpoczynku po ciężkim dni w pracy ,pomaga w „odmóżdżeniu się” .Czytanie fantasy ma sprawiać przyjemność oraz pomóc na chwilę czmychnąć z sideł szarej codzienności.

Myślę, że literatura fantasy jest również spisaniem naszych marzeń . Każdy człowiek podświadomie pragnie posiadać jakąś moc, być sławnym czarodziejem, walecznym rycerzem , kimś wyjątkowym, dlatego zagłębianie się w lekturze, w której postacie posiadają niczym niewyjaśnione umiejętności, może być częściowym spełnieniem tych marzeń. Utożsamiamy się z główną postacią i stajemy oko w oko z prawdziwym złem. Jesteśmy kimś więcej niż tylko ludźmi. Jesteśmy bohaterami. Ludzie żyjący w dzisiejszych czasach –w świecie nudnym i przewidywalnym- zwyczajnie tęsknią za magią i dlatego też sięgają po fantasy.

“Fantasy o wiele bardziej niż literatura realistyczna bliska jest poezji, mistycyzmu, obłędu. To dzikie pustkowia, a ci, którzy się tam zapuszczają, nie powinni łudzić się fałszywym poczuciem bezpieczeństwa. Fantasy to podróż. Podróż do podświadomości, jak psychoanaliza. I tak jak psychoanaliza, może nieść zagrożenie. Sprawić, że zajdą w nas zmiany.” - Ursula Le Guin , twórczyni „Czarnoksiężnika z Archipelagu”

Dobra książka fantasy odświeża również nasze spojrzenie nasze spojrzenie na świat. Pozwala nam zobaczyć niektóre rzeczy w zupełnie innym świetle. Tak działają np. powieści Tolkiena. Po przeczytaniu książki nie jesteśmy tymi samymi ludźmi. Kończymy lekturę i czegoś nam brakuje, pragniemy więcej wrażeń, chcemy by historia ta trwała dalej. Zaczynamy wtedy sami szukać czegoś niezwykłego w naszym z pozoru „zwykłym, szarym nudnym życiu” i zazwyczaj to znajdujemy. Wnet dostrzegamy piękno natury, promienie słońca odbijające się w porannej rosie, zachwycamy się słodkim zapachem kwiatów, widzimy ludzi, którzy w naszych oczach odzyskują swoją niezwykłość. Można stwierdzić więc, że fantasy pomaga nam na nowo odnaleźć piękno w zwyczajnych, naturalnych zjawiskach i ponownie je pokochać. Ludzie naprawdę potrzebują takiej świeżości i wrażliwości.

Warto też zwrócić uwagę na dydaktyczną funkcję tego gatunku literackiego. Uważam, ze ambitne książki fantasy, mimo to, że zazwyczaj mało mają wspólnego z rzeczywistością przekazują ważne wartości oraz dają wskazówki dotyczące życia i postępowania. Moim zdaniem podstawową cechą bohaterów fantastycznych jest wytrwałość w dążeniu do określonego celu. Czy to poczciwy hobbit Bilbo, który choć drobnej postury za wszelką cenę stara się wraz z krasnoludami odzyskać Samotną Górę, czy też nastoletni czarodziej Harry Potter, który tak długo ćwiczy zaklęcie patronusa, aż opanowuje je do perfekcji. Każdy z nich posiada swój cel, do którego zmierza mimo przeciwności losu. Powinniśmy brać przykład z ich determinacji i nigdy się nie poddawać. Kolejną cechą, której uczą nas powieści fantasy jest niezaprzeczalnie honor. „Człowiek bez honoru to gorsze niż śmierć” napisał dawno temu hiszpański pisarz Miguel Cervantes. Honor powinien być najważniejszy w życiu każdego człowieka. Niestety w dzisiejszych czasach nie jest on tak aktualny jak w literaturze fantasy. Dziś ludzie często łamią swoje zasady, zwłaszcza kiedy może im to przynieść korzyści materialne. Moglibyśmy uczyć się honorowego zachowania od postaci fantastycznych, którzy postępują uczciwie, są szczerzy, prawdomówni i mimo przeszkód zawsze postępują zgodnie z samym sobą. Honor jest dziś cenniejszy niż złoto. Doskonałym dowodem na to, że fantasy czegoś uczy jest seria książek J.K.Rowling . Poza tym powieści fantasy rozwijają wyobraźnię dwa razy bardziej niż zwykłe książki obyczajowe.

Podsumowując powyższą wypowiedź stwierdzam, że ludzie sięgają po literaturę fantasy po to, by na chwilę oderwać się od problemów i szarej rzeczywistości, by przenieść się do innego świata, w którym to oni są bohaterami i walczą ze złem spełniając swoje dziecięce marzenia, by spojrzeć na świat z nieco innej perspektywy i na nowo zakochać się w świecie oraz by brać wzór z postaci fantastycznych, które mimo tego że nie istnieją, mogą nauczyć nas człowieczeństwa i prawdziwie ludzkich postaw. Ludzie wybierają je również dlatego, że poszerzają wyobraźnię, zwłaszcza wśród dzieci, którym pomoże ona nie zwariować w dorosłym życiu.

Metryka K.