,, Ewolucja atrybutów i funkcji państwa . ‘’

Termin “państwo” ma znacznie starsze pochodzenie niż sama organizacja, którą określa. Już w starożytnej Grecji mieszkańcy Aten czy Sparty, określali swoje miasto mianem polis, czyli państwa-miasta. Rzymianie nazywali państwo respublica czy imperium. W średniowiecznej Europie na określenie państwowej organizacji używano pojęć królestwa bądź rzesza. Także w Polsce państwo było królestwem, koroną lub regnum. Od XIII wieku termin państwo został wyłącznie związany z panowaniem nad konkretną ziemią, a więc dotyczył szlacheckich majątków i ich właścicieli sprawujących władzę nad określonym terenem.

Termin “państwo” ma znacznie starsze pochodzenie niż sama organizacja, którą określa. Już w starożytnej Grecji mieszkańcy Aten czy Sparty, określali swoje miasto mianem polis, czyli państwa-miasta. Rzymianie nazywali państwo respublica czy imperium. W średniowiecznej Europie na określenie państwowej organizacji używano pojęć królestwa bądź rzesza. Także w Polsce państwo było królestwem, koroną lub regnum. Od XIII wieku termin państwo został wyłącznie związany z panowaniem nad konkretną ziemią, a więc dotyczył szlacheckich majątków i ich właścicieli sprawujących władzę nad określonym terenem. W XVIII wieku termin ten oznaczał sądową władzę nad poddanymi, sprawowaną przez feudalnych panów. Pierwszy raz pojęcia państwo w jego ogólnym znaczeniu użył – Niccolo Machiavelli. Podstawą do ukształtowania się tego pojęcia w innych językach stało się wówczas włoskie słowo la stato, pochodzące z języka łacińskiego od słowa status. Ostatecznie termin ten na określenie państwowej organizacji pojawił się w XVI wieku. Używane wcześniej terminy z czasem zaczęły oznaczać jedynie konkretny model władzy i konkretny model państwa. W XX i XXI wieku na świecie gwałtowanie zwiększyła się liczba państw demokratycznych. Pokolenia były świadkiem doniosłych zmian politycznych w wyniku których demokracja i gospodarka rynkowa rozprzestrzeniały się niemal na cały świat z wyjątkiem arabskiego Bliskiego Wschodu. U podłoża zmian politycznych leżała potężna przemiana społeczna. Przejście do demokracji było wynikiem organizowania się i czynnego włączania w życie polityczne milionów jednostek na całym świecie. Tę mobilizacje społeczną wywołało wiele czynników, między innymi szerszy dostęp do wykształcenia, który sprawił, że ludzie stali się bardziej świadomi siebie. Technologia informacyjna ułatwiła szybsze rozprzestrzenianie poglądów i wiedzy. Co do instytucji politycznych to rozwijały się często, powoli i boleśnie. Instytucje są niezbędne i nie mogą być traktowane jako rzecz oczywista. Jeżeli chodzi o atrybuty państwa to określają je prawne kryteria państwowości, przyjęte nas mocy Międzyamerykańskiej Konwencji o Prawach i Obowiązkach Państw w Montevideo z 26 grudnia 1933, określane są następująco: ,, Państwo jako podmiot prawa międzynarodowego powinno posiadać następujące elementy „ :

• Stałą ludność • Struktury karne • Suwerenną władze • Określone terytorium ( wielkość państwa nie wpływa na jego podmiotowość ) oddzielone od innych granicą • Zdolność wchodzenia w relację międzynarodowe

Samo słowo funkcja jest terminem wieloznacznym. Termin ten znaleźć możemy w języku poszczególnych dyscyplin naukowych, w języku naturalnym jak i w językach sztucznych, np. w matematyce. Użyty w odniesieniu do państwa zarówno jako formy zorganizowania społecznego, jak tez jako struktury działającej jest terminem mogącym być w różny sposób rozumiały. Dzieje się tak dlatego, że problematyki funkcji państwa nie można rozpatrywać abstrakcyjnie, bez powiązania ze strukturami, które państwo wykształciło i które działają w jego imieniu. Struktur państwa nie da się oderwać od roli jaką spełniają. Struktury państwa stanowią dynamiczny, żywy mechanizm, są przekształcane by zapewnić najefektywniejsze działania. Cały historyczny rozwój społeczeństw można przedstawić jako dochodzenie do wykrywania zależności struktury i funkcji, uwarunkowane postawionym celem, jaki państwo ma realizować. Funkcje państwa chcemy sprowadzić do funkcji organów państwa. Za funkcję państwa możemy przyjąć główne kierunki jego działalności realizujące zadania, jakie państwo sobie stawia, a zakres tej działalności jest określony celami, które chce osiągnąć. Rozważania o funkcjach państwa powinniśmy zacząć od ustalenia celów, jakie państwo zamierza realizować, celów ogólnospołecznych, celów generalnych, strategicznych a także cząstkowych. Ustalenie owych celów nie jest zabiegiem prostym, nie wynika z deklaracji rządzących. Formuła interesu ogólnospołecznego lub celów ogólnospołecznych eksponowana w funkcjach, jakie wykonuje państwo, mimo swej ogromnej złożoności powinna wyrażać integracyjne tendencje, jakie ma do spełnienia organizacja państwowa. Organizacja ta z racji swej historycznej roli ma za zadanie stworzenie warunków i form. Kategoria interesu ogólnospołecznego może być ujmowana także wg kryteriów zobiektywizowanych. Chodzi o te sytuacje społeczne, których urzeczywistnienie służy wszystkim. Przyjmując więc, że funkcjami państwa są główne kierunki jego działalności, należy zwrócić uwagę na znaczenie tak określony funkcji. Z jednej strony bowiem możemy poddać analizie główne kierunki działalności państwowej, wyrażające istotę społeczną państwa, nie interesując się zupełnie skutkami tych działań. Z drugiej strony możemy socjologicznie podejść do tych działań państwa, interesując się społecznymi następstwami takich działań. Zarówno jedno jak i drugie podejście jest ważne i stosowane w naukach prawnych. Poglądy na funkcje państwa zalezą od punktu widzenia, z którego rozpatrujemy ten problem. Politolodzy i socjolodzy koncentrują się na funkcjach związanych z wypełnianiem się umowy społecznej, bądź na rozwiązywaniu konfliktów, prawnicy skupiają się na analizie zależności legalistycznych, zaś ekonomiści na teorii użyteczności. Podejmując próbę klasyfikacji funkcji państwa, należy zwrócić uwagę, że możemy jej dokonywać opierając się na bardzo różnych kryteriach. Jednym z możliwych może być kryterium społeczne. Jeśli struktura społeczna państwa stanowi podstawę wyróżnienia kierunków działalności, jaką państwo podejmuje to możemy mówiąc o funkcjach ogólnonarodowych i funkcjach klasowych, o różnej treści w ramach poszczególnych formacji społeczno – ekonomicznych. Jeżeli podstawa podziału funkcji uczynimy kryterium różnego czasu ich trwania, da się wyróżnić funkcje trwałe i funkcje czasowe. Można też mówić o różnych funkcjach, biorąc za podstawę podziału kryterium terytorialne. Wówczas możemy mówić o funkcjach wewnętrznych, realizowanych w obrębie terytorium państwa i funkcjach zewnętrznych, realizowanych przez państwo poza jego terytorium. Funkcje wewnętrzne państwa mogą zatem zostać określone w sposób ogólny, jeśli powiemy, że są nimi działania państwa sprowadzające się do organizowania i regulowania przez państwo współżycia jednostek i grup społecznych. Tak pojęte funkcje wewnętrzne rozciągają się na wszystkie dziedziny stosunków wewnętrznych. W ramach rozumianych funkcji państwa można wyodrębnić dwa rodzaje działań: funkcje organizowania i funkcję regulowania. Istota funkcji organizowania sprowadza się do kierowania przez państwo określonymi instytucjami, natomiast istota funkcji regulowania polega na reglamentowaniu stosunków społecznych przy pomocy nakazów i zakazów. Podstawowe obszary życia społecznego, w których funkcje wewnętrzne tak rozumiane występują, to strefa ekonomiki państwa oraz system oświaty i wychowania. Spotykamy się także z podziałami funkcji bardziej szczegółowymi, dokonywanymi w ramach podziału na funkcji wewnętrzne i zewnętrzne. Niektórzy autorzy do funkcji wewnętrznych zaliczają funkcję ochronną (przeciwstawienie się różnych form anarchizacji życia społecznego, przestrzeganie ładu i porządku) , funkcje gospodarczą (ekonomiczną) , skala tej funkcji uzależniona jest od stopnia interwencjonizmu państwa w sferę stosunków gospodarczych, inaczej mówiąc zależy od stopnia liberalizmu gospodarczego państwa, funkcję socjalną (pochodna funkcji gospodarczej) sprowadzającą się do różnych form osłony socjalnej najuboższych warstw społecznych oraz funkcje wychowawczą (kulturowa) wyrażającą się wpływem państwa na kształtowanie różnych obszarów świadomości obywateli (oświata, nauka, kultura). Wśród funkcji zewnętrznych państwa rozumianych jako działania wobec innych państw wymienia się trzy funkcje: obrony, ataku i status quo (utrzymania stanu istniejącego). Niektórzy autorzy wychodząc z założenia, że funkcja to rodzaj aktywności państwa, proponują odział funkcji ze względu na podmioty, które działalność tę podejmują, cele do osiągnięcia których zmierzają i metody, techniki jakie wykorzystują. Ten sposób patrzenia na funkcji państwa pozwala wyodrębnić trzy rodzaje funkcji: ochronną, adaptacyjną, innowacyjną. Funkcją ochronną nazywa się wszystkie działania państwa zmierzające do ochrony systemu społecznego i porządku prawnego, którego funkcjonowanie dane państwo wyraża (w skład tej funkcji zalicza się również te działania , które polegają na agresji państwa wobec innych). Funkcją adaptacyjną nazywane są te działania państwa, które prowadzą do zmian w systemie prawnym w organizacji aparatu państwowego, które dostosowują się do zmian zachodzących w technice, organizacji produkcji oraz w strukturze społecznej. Funkcja innowacyjna zaś ma wyrażać prognozowanie kierunków rozwoju społecznego, organizować skuteczne środki, które mają pożądane kierunki rozwoju. Podział ten nie wyklucza mollowości dokonywania tradycyjnego rozgraniczenia funkcji na wewnętrzne, zewnętrzne, czy organizacyjno – gospodarcze. Jest on na tyle elastyczny i ogólny, że można go odnosić do państw funkcjonujących w różnych formacjach społeczno-ekonomicznych oraz pozwala na ukazywanie trendów rozwojowych państw. Wśród podziałów funkcji państwa znajdujemy i takie, które przeciwstawiają się tradycyjnemu już podziałowi na funkcje zewnętrzne i wewnętrzne. Zwolennicy takiego traktowania problematyki funkcji państwa opowiadają się tylko za wyodrębnieniem pewnych gatunkowych rodzajów działalności. Często mówi się tez o funkcji organizacyjnej, represyjnej, gospodarczej, socjalnej czasem o dystrybucyjnej działalności państwa. Każdy z wymienionego katalogu rodzaj działalności państwa jest jakościowo inny ale posiada swój zewnętrzny i wewnętrzny aspekt., jakby związany z zewnętrznym i wewnętrznym aspektem suwerenności państwa.