Promieniowanie elektromagnetyczne w środowisku pracy

Ocena możliwości wykonywania pracy w warunkach oddziaływania pól elektromagnetycznych Promieniowanie elektromagnetyczne jest rozchodzeniem się fali elektromagnetycznej, wywołanej zmianami ładunku elektrycznego, czyli na uporządkowanym powtarzającym się oddziaływaniu pól elektrycznego i magnetycznego. Fala elektromagnetyczna posiada dwie niezależnie oceniane składowe: elektryczną i magnetyczną, prostopadłe do siebie oraz do kierunku rozchodzenia się fali. Pole elektromagnetyczne, w którym występuje narażenie na promieniowanie elektromagnetyczne, jest składową dwóch zmiennych: -pola elektrycznego opisującego stan energetyczny przestrzeni wokół ładunku elektrycznego, w której oddziałuje wskazany ładunek. Zazwyczaj pole elektryczne jest wynikiem napięcia w urządzeniu lub przewodzie. Im większe napięcie tym większe natężenie pola elektrycznego. Jednostką natężenia pola elektrycznego E jest V/m, -pola magnetycznego charakteryzującego stan energetyczny przestrzeni wokół przepływającego prądu elektrycznego, działającego z określoną siłą na inne ładunki znajdujące się w ruchu. Pole to jest wynikiem przepływu prądu w przewodzie lub odbiorniku. Im większa moc urządzenia, tym większy przepływ i większe pole. Urządzenie niepracujące nie jest źródłem pola magnetycznego. Jednostką natężenia pola magnetycznego H jest A/m, jednakże najczęściej wykonuje się pomiary indukcji magnetycznej B, wyrażonej w teslach [T]. W uproszczeniu parametry pola elektromagnetycznego charakteryzują stan energetyczny przestrzeni wokół ładunków mających energię potencjalną lub/i kinetyczną. Jego właściwości uzależnione są częstotliwości napięcia i prądu zmiennego źródła. Ocenie podlegają pola i promieniowanie elektromagnetyczne występujące na stanowisku pracy z zakresu częstotliwości 0 – 300 GHz. Parametry pola elektromagnetycznego charakteryzowane są równocześnie przez: -widmo częstotliwości, f w Hz, -natężenie pola magnetycznego o ogólnym działaniu na organizm człowieka (w zakresie częstotliwości od 0 Hz do 3 GHz), H w A/m, -natężenie pola elektrycznego o ogólnym działaniu na organizm człowieka (w zakresie częstotliwości od 0 Hz do 300 GHz), E w V/m, -natężenie pola magnetycznego o działaniu miejscowym na kończyny pracownika — ręce do łokci i nogi do kolan (w zakresie częstotliwości od 0 Hz do 800 kHz), H w A/m, -doza rzeczywista pola magnetycznego strefy zagrożenia, o ogólnym działaniu na organizm człowieka, DH w (A/m)2 h, -doza rzeczywista pola elektrycznego strefy zagrożenia, o ogólnym działaniu na organizm człowieka, DE w (V/m)2 h, -wskaźnik ekspozycji dla dozy rzeczywistej pola elektrycznego i dozy rzeczywistej pola magnetycznego w strefie zagrożenia, W. Ekspozycja człowieka na pole elektromagnetyczne spowodować może negatywne skutki objawiające się natychmiast lub po pewnym czasie. Do pierwszych należy m.in.: nagrzewanie tkanek w wyniku pochłaniania energii pola lub przepływu prądów kontaktowych przez ciało w wyniku bezpośredniego kontaktu ze źródłem pola. Oddziaływanie zależy od natężenia pola, jego częstotliwości i techniki napromieniowania. Długotrwała ekspozycja zawodowa na pole o dużym natężeniu może wpływać nie tylko na zdrowie, ale także na zdolność do pracy. Niezależnie od bezpośredniego oddziaływania pola elektromagnetycznego na organizm człowieka, pamiętać należy o oddziaływaniu pośrednim. Rozpatrywanie bezpieczeństwa na stanowiskach pracy w obszarze pól elektromagnetycznych wymaga przeprowadzenia analizy w różnych pasmach częstotliwości, różniących się dopuszczalnymi wartościami natężenia. Wartości graniczne określone zostały w rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r., w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. 2002, Nr 217, poz. 1833, ze zm.) Graniczne wartości natężeń pól elektromagnetycznych nie chronią przed odległymi skutkami wieloletnie ekspozycji na te czynniki w czasie pracy zawodowej, zapewniają jedynie minimalną ochronę pracownika. Wobec tego obowiązkiem pracodawcy jest wyznaczenie stref ochronnych wokół źródła pola elektromagnetycznego: -niebezpiecznej, w której przebywanie jest zabronione (przebywać mogą wyłącznie w sytuacja alarmowych pracownicy odpowiednio przeszkoleni i wyposażeni w odpowiednie zabezpieczenia, przez ściśle określony czas), -zagrożenia, w której pracownicy przebywać mogą przez określony czas uzależniony od parametrów pola, -pośredniej, w której pracownicy (z wyjątkiem grup szczególnego ryzyka, tj. np. pracowników młodocianych, kobiet w ciąży) przebywać mogą przez całą zmianę roboczą. Obszar poza zasięgiem stref ochronnych jest obszarem bezpiecznym, w którym czas przebywania nie jest ograniczony. Dla wyznaczenia stref ochronnych stosuje się wartości graniczne oddziaływania pól. Przyjmują one wartości uzależnione od natężenia pola elektrycznego E lub magnetycznego H: -wartości graniczne oddziaływania pól: E0(f) i H0(f) - natężenia pola o częstotliwości f, rozgraniczające strefę pośrednia od strefy bezpiecznej, E1(f) i H1(f) - natężenia pola o częstotliwości f, rozgraniczające strefę zagrożenia od strefy pośredniej, E2(f) i H2(f) - natężenia pola o częstotliwości f, rozgraniczające strefę niebezpieczna od strefy zagrożenia. -zależności pomiędzy wartościami granicznymi: E2(f) = 10 E1(f), E0(f) = E1(f)/3, H2(f) = 10 H1(f), H0(f) = H1(f)/3 -wyjątek: pola elektryczne o częstotliwości 0 Hz do 300 Hz, dla których E2(f) = 2 E1(f), E0(f) = E1(f)/2 -wartości dopuszczalne narażenia, określone dla poziomu ekspozycji: w strefie zagrożenia ekspozycja musi spełniać warunki DE(f) < DdE(f), DH(f) < DdH(f), W < 1 gdzie: DE(f) - doza rzeczywista pola elektrycznego o częstotliwości f, w przypadku ekspozycji quasi-stacjonarnej na pole elektryczne o częstotliwości f i natężeniu E(f), które występuje w czasie t, wyrażona zależnością: DE(f) = [E(f)]2 t, DH(f) - doza rzeczywista pola magnetycznego o częstotliwości f, w przypadku ekspozycji stacjonarnej na pole magnetyczne o częstotliwości f i natężeniu H(f), które występuje w czasie t, wyrażona zależnością: DH(f) = [H(f)]2 t, DdE(f) i DdH(f) - doza dopuszczalna pola elektrycznego i magnetycznego o częstotliwości f W - wskaźnik ekspozycji dla dozy rzeczywistej pola elektrycznego i dozy rzeczywistej pola magnetycznego (doza pola magnetycznego dotyczy tylko zakresu częstotliwości do 3 GHz), w przypadku ekspozycji quasi-stacjonarnej, która występuje w czasie t na pole elektryczne o częstotliwości f i natężeniu E(f) oraz pole magnetyczne o częstotliwości f i natężeniu H(f), wyrażony wzorem: W = [DE(f)/DdE(f)] + [DH(f)/DdH(f)]

Jeżeli ekspozycja o działaniu miejscowym dotyczy wyłącznie kończyn, dopuszcza się zwiększone ich narażenie na pola magnetyczne o natężeniach 5 razy większych, od dopuszczalnych dla całego ciała, z równoczesnym dopuszczeniem dozy dla kończyn 25 razy większej od dozy dla całego ciała (dopuszczalne zwiększenie narażenia kończyn na pole magnetyczne dotyczy tylko pola magnetycznego z zakresu częstotliwości do 800 kHz).