19.11.1992 r. 22 państwa podpisały w Paryżu Traktat o siłach konwencjonalnych w Europie (CFE). W wyniku realizacji jego postanowień do połowy lat dziewięćdziesiątych nastąpiło bezprecedensowe obniżenie poziomu sił zbrojnych. Jednocześnie nie ustawano w wysiłkach zmierzających do stworzenia spójnego i wyczerpującego systemu Środków Budowy Zaufania i Bezpieczeństwa. Cel ten został osiągnięty za sprawą licznych dokumentów do których można zaliczyć: Dokumenty Wiedeńskie z 1990, 1992 i 1994 roku oraz dokumenty procesu helsińskiego.
Państwa uczestniczące w procesie KBWE postanowiły zwiększyć zdolność rozpoznawania przyczyn napięć, przez wzmocnienie struktury konsultacji politycznych i wzrost ich częstotliwości. Problemom tym poświęcono III część Dokumentu Helsińskiego z 1992 roku. Utrzymując ten sam kierunek działania i dążąc do dalszego umocnienia współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa przyjęto Kodeks postępowania w sferze polityczno – wojskowych aspektów bezpieczeństwa. Stanowi on część składową Dokumentu Budapesztańskiego z 1994 roku. Rozwinięto w nim zasadę nie stosowania siły oraz określono zasady demokratycznej kontroli nad siłami zbrojnymi. Potwierdzono także zobowiązania do kontynuowania kontroli zbrojeń i rozbrojenia oraz wykorzystania środków budowy zaufania i bezpieczeństwa. Kodeks zawiera zobowiązania państw OBWE do solidarnego działania na rzecz państwa, którego bezpieczeństwo zostało zagrożone oraz nieudzielenia pomocy ani poparcia państwom naruszającym zobowiązania do powstrzymywania się od aktów agresji lub niezgodnych w inny sposób z Kartą NZ i Deklaracją zasad rządzących stosunkami wzajemnymi uczestników KBWE. Na podstawie postanowień Dokumentu Helsińskiego z 1992 roku utworzono Forum Współpracy w Dziedzinie Bezpieczeństwa. Powołano je w celu podjęcia nowych rokowań w sprawie kontroli zbrojeń, rozbrojenia, budowy zaufania i bezpieczeństwa oraz rozszerzenia konsultacji i współpracy państw KBWE. Do zadań Forum zaliczono działania na rzecz umniejszania ryzyka konfliktów zbrojnych. Szczególną rolę w działaniach Forum odgrywa Program działań natychmiastowych realizowany od września 1992 r. W katalogu zadań Programu wymienia się m.in. prowadzenie negocjacji w zakresie kontroli zbrojeń, rozbrojenia i bezpieczeństwa oraz zwiększania stabilizacji i zaufania. Za ważne zadanie uznano również zwiększenie przejrzystości w sferze militarnej poprzez wprowadzenie dorocznej globalnej wymiany informacji wojskowych. Przed obradami Rady Ministerialnej KBWE w Rzymie w 1993 r., Forum przyjęło 4 dokumenty dotyczące: • wymiany informacji o planowaniu obronnym, • program współpracy i kontaktów wojskowych, • środków stabilizacyjnych mogących mieć zastosowanie w sytuacjach kryzysowych, • zasad transferów uzbrojenia konwencjonalnego.

Większość postanowień tych dokumentów określających nowe środki budowy zaufania i bezpieczeństwa lub rozwijających uprzednio istniejące ma politycznie wiążący charakter. Oznacza to, że za ich nie przestrzeganie grożą państwom sankcje stosowane w prawie międzynarodowym. W praktyce państwa starają się z nich wywiązywać, aby nie utracić wiarygodności w społeczności międzynarodowej.

W 1994 roku w wyniku intensywnie prowadzonych negocjacji Forum przygotowało 4 dokumenty przedstawione następnie na szczycie państw KBWE w Budapeszcie (5-6.10.1994r):

• Kodeks postępowania w dziedzinie polityczno – wojskowych aspektów bezpieczeństwa (Budapeszt, grudzień 1994),

• Dokument Wiedeński 1994 z negocjacji w sprawie środków budowy zaufania i bezpieczeństwa, stanowiący rozwinięcie Dokumentu Wiedeńskiego z 1992r (Wiedeń, luty 1994), • Decyzje o zasadach nie rozprzestrzeniania broni masowego rażenia (Budapeszt, grudzień 1994), • Porozumienie w sprawie globalnej wymiany informacji wojskowych (Budapeszt, listopad 1994).

Częścią składową procesu KBWE są wiedeńskie rokowania rozbrojeniowe, które kontynuowano w latach dziewięćdziesiątych. Państwa uczestniczące w tym procesie podjęły nowe zobowiązania polityczno-wojskowe w dziedzinie bezpieczeństwa. Przykładem może być Dokument Wiedeński 1990 z rokowań w sprawie środków budowy zaufania i bezpieczeństwa zwołanych zgodnie z odpowiednimi postanowieniami Dokumentu końcowego Spotkania Wiedeńskiego KBWE (Wiedeń, 17.11.1990). Powołując się na deklarację o powstrzymywaniu się od groźby użycia siły, państwa uczestniczące w Konferencji Wiedeńskiej przyjęły szczegółowe ustalenia dotyczące Środków Budowy Zaufania i Bezpieczeństwa:

1. doroczna wymiana informacji wojskowych (informacja o siłach zbrojnych, informacja o

2. planach rozmieszczenia głównych systemów uzbrojenia i sprzętu, informacja o budżetach wojskowych),

3. ograniczenie ryzyka (mechanizm konsultacji i współpracy w sprawie nadzwyczajnej działalności wojskowej, współpraca dotycząca niebezpiecznych incydentów o charakterze militarnym),

4. kontakty (wizyty w bazach lotniczych, kontakty wojskowe),

5. uprzednie powiadamianie o określonych rodzajach działalności wojskowej,

6. obserwacja określonych rodzajów działalności wojskowej,

7. roczne plany kalendarzowe,

8. postanowienia organizacyjne,

9. przestrzeganie i weryfikacja (inspekcja, ocena),

10. łączność,

11. doroczne spotkania oceny wykonania uzgodnionych środków.

Dalsze rozwinięcie postanowień odnoszących się do ŚBZB nastąpiło w Dokumencie Wiedeńskim 1992 oraz 1994. Cel został osiągnięty ponieważ dokonano istotnych zmian. Dotyczy to przede wszystkim Dokumentu Wiedeńskiego 1994. Nowa generacja środków budowy zaufania i bezpieczeństwa przyjęta w Dokumencie Wiedeńskim 1994 r. obejmuje:

1. doroczną wymianę informacji wojskowych,
2. środki ograniczania ryzyka (ustanowienie systemu konsultacji i współpracy w odniesieniu do nadzwyczajnych i nie zaplanowanych działań znacznych części sił zbrojnych poza miejscem ich stałej dyslokacji),
3. rozwój kontaktów wojskowych m.in. poprzez wizyty w bazach lotniczych,
4. uprzednie informowanie o określonych rodzajach działalności wojskowej (m.in. obowiązek powiadamiania na 42 dni przed rozpoczęciem działalności wojskowej co najmniej 9 tys. żołnierzy,
5. obowiązek wymiany rocznych planów działalności wojskowej podlegającej uprzedniemu powiadamianiu,
6. zakaz prowadzenia w ciągu dwóch lat kalendarzowych więcej niż jednej działalności wojskowej z udziałem więcej niż 40 tys. żołnierzy lub 900 czołgów bojowych,
7. utworzenie systemu bezpośredniej łączności między stolicami państw,
8. zwoływanie dorocznych spotkań oceniających realizację uzgodnionych środków budowy zaufania i bezpieczeństwa.

Podsumowanie

Działalność KBWE/OBWE w dziedzinie rozbrojenia i kontroli zbrojeń przyczyniła się do niespotykanego obniżenia ilości konwencjonalnych środków walki oraz stanów liczbowych personelu sił zbrojnych państw członkowskich. W latach 1991-1999 zniszczono ponad 59 tys. egzemplarzy uzbrojenia i sprzętu; znacząco zredukowano stany ilościowe sił zbrojnych państw-stron traktatu; przeprowadzono ponad 3300 inspekcji i wizyt obserwacyjnych, przedstawiano rocznie ponad 6 tys. notyfikacji.