Ludzie, jako istoty obdarzone wolną wolą niejednokrotnie popełniają błędy. Wielu z nich czy to z powodu wyrzutów sumienia, czy to widząc krzywdę, którą wyrządzili, stara się odkupić swoje winy poprzez zmianę sposobu życia i spełnianie dobrych uczynków względem swego otoczenia. Czy jednak odkupienie win ma moc zwolnienia winowajcy z odpowiedzialności za postępki, których się dopuścił? Kwestia ta często poruszana była w literaturze. Na podstawie fragmentu ”Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza oraz „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego postaram się odpowiedzieć na to pytanie. Postacią naszej epopei narodowej prezentującej postawę próby odkupienia swych win jest Jacek Soplica. We fragmencie Księgi X opowiada Gerwazemu swoją historię. Dowiadujemy się, że podczas najazdu Rosjan z pychy zabił Stolnika Horeszkę, przez co przylgnęło do niego haniebne dla każdego szlachcica miano zdrajcy Ojczyzny. Po tej zbrodni został odrzucony przez społeczność w której żył. Dręczony wyrzutami sumienia wstąpił do Klasztoru Bernardynów, aby służbą Bogu i Polsce – jako żołnierz – odkupić swoje winy. W odniesieniu do całego dzieła wiemy, że ukrywając swą prawdziwą tożsamość podczas pobytu w Soplicowie, dokonał wielkiego poświęcenia, gdyż nawet jego syn ani brat nie wiedzieli kim była naprawdę. Służąc oficjalnie Ojczyźnie, w ukryciu pomagał synowi, dyskretnie kierując jego losami. Wszystkie jednak próby odkupienia nie zmyły odpowiedzialności za dokonaną zbrodnię. Świadczy o tym sam fakt próby wytłumaczenia Gerwazemu powodów jej popełnienia i sposobów jej odkupienia. Inną postacią, która w literaturze mierzy się z ciężarem zbrodni, jest Raskolnikow. Po zabiciu lichwiarki starał się znaleźć wytłumaczenie dla swojej zbrodni. Jednak nie mógł wyzbyć się wyrzutów sumienia, miał halucynacje, a nawet popadł w ciężką chorobę. Aby zagłuszyć poczucie winy starał się pomóc potrzebującym. Podarował pieniądze rodzinie Marmieładowów, której głowa rodziny, ojciec, był pijakiem przepijającym wszystkie pieniądze i nie będącym w stanie zapewnić rodzinie środków do życia. Jednak to nie wystarczyło. Jego kolejnym krokiem był wyjazd z Sonią, prostytutką, którą wcześniej wyśmiewał i poniżał, na Syberię. Poprzez ciężką pracę zyskał pokój ducha i zrozumiał, że nigdy nie zmyje odpowiedzialności za swoją zbrodnię. Powyższe przykłady z literatury ukazują, że próba odkupienia winy nie zmywa odpowiedzialności z człowieka, który dopuścił się zbrodni. Jednak starając się dobrze żyć może pomóc innym i przez to uszlachetnić swój charakter.