Powstanie styczniowe to jest kolejny zryw narodowy dążący do obalenia zaborców i odzyskanie przez Polaków niepodległości. Te powstanie wybuchło dokładnie 33 lata po powstaniu listopadowym(1830-1831) w nocy z 22.01. na 23.01.1863r. Przyczynami wybuchu powstania były: osłabienie Rosji po przegranej wojnie krymskiej (1855-1856), nadzieje na odzyskanie niepodległości po zjednoczeniu Włoch, działanie tajnych niepodległościowych ugrupowań politycznych, ostre represje władz zaborczych wobec uczestników patriotycznych, brak poparcia społecznego dla ugodowej polityki Aleksandra Wielopolskiego i zapowiedź przeprowadzenia przez władze rosyjskie branki, czyli pobór do wojska rosyjskiego. W styczniu Centralny Komitet Narodowy(CKN) na wieść o brance zdecydował się przekształcić w Tymczasowy Rząd Narodowy(TRN) i proklamować powstanie. Wydał manifest i zapowiadał uwłaszczenie chłopów w 22.01.1863r. Powstańcy mieli rozpocząć akcję powstańczą w nocy z 22.01.na 23.01.1863r. Rozpoczęli dzięki wprowadzeniu branki przez ziemianina Wielopolskiego. Ten margrabia swoim wprowadzeniem branek przyspieszył wybuch powstania. Powstańcy walczyli z Rosjanami na terenie Królestwa Polskiego i na ziemiach zabranych(Litwa, Ukraina i ziemie białoruskie).Pierwszą bitwę, którą przegrali powstańcy, stoczyli pod Miechowem w dniu 17.02.1863r-dowódcą był Kurowski, a dyktatorem Mierosławski . Dnia 24.02.1863 przegrali drugą bitwę pod Małogoszczą. Najsławniejszym dowódcą i dyktatorem powstańców był generał Marian Langiewicz(dowodził oddziałem “partia” i uniknął rozbicia ze strony Rosjan). Powstańcy stoczyli kolejne bitwy:4.03.1863 r pod Skałą,17.03.-18.03.1863r.pod Chrobrzem i Grochowiskami-obie bitwy dowodzone przez Langiewicza i wygrane, w nocy z 3 na 4.05.1863r.pod Krzykawką-oddział powstańczy pod dowództwem Miniewskiego został rozbity przez Rosjan, w tej bitwie poległ ochotnik z Włoch Nullo. Do powstańców dołączyli ochotnicy z różnych krajów. W maju 1863 TRN przekształcił się w Rząd Narodowy. W dniu 5.05.1863 Mystkowski wygrał bitwę pod Stokiem, a dnia 8.08.1863r oddział powstańczy pod dowództwem generała Heidenreicha pokonał armię carską w bitwie pod Żyrzynem. W dniu 17.10.1863 Rząd Narodowy przekazał władzę dyktatorską Romualdowi Trauguttowi. Był on ostatnim dyktatorem powstania styczniowego, pełnił tą rolę do 04.1864r.,kiedy został aresztowany przez policję carską i w sierpniu 1864 stracony na stokach Cytadeli Warszawskiej. Powstanie styczniowe zakończyło się klęską. Ostatnim oddziałem powstańczym który jeszcze od 04.1864 do wiosny 1865r. walczył przeciwko Rosji był oddział partyzancki na Podlasiu pod dowództwem księdza Stanisława Brzózki. Skutkami wybuchu powstania styczniowego były: wybuch powstania zabajkalskiego na Syberii w okolicach Irkucka za jeziorem Bajkał w 1866r,liczne aresztowania i zesłania na Syberię(ok.38.tys. Polaków), akt uwłaszczenia chłopów na warunkach korzystniejszych niż w pozostałych zaborach wydane przez cara Aleksandra II dnia 2.03.1864r.,śmierć 30.tys. powstańców, konfiskaty majątków powstańców, rusyfikacja szkolnictwa i administracji ,zmiana nazwy polskiej Królestwa Polskiego na rosyjską Kraj Przywiślański wprowadzenie terroru na Litwie przez gubernatora Litwy Michaiła Murawjowa(ps.“Wieszatiel”, w młodości działał w organizacji spiskowej, miał ograniczyć władzę carską) po stłumieniu powstania na ziemiach zabranych.

Powstanie styczniowe trwało w latach 1863-1865 i zakończyło sie klęską. Część powstańców wyjechało za granicę, ale tam gdzie byli np. we Francji sprawa polska już nie cieszyła się dużym zainteresowaniem, było duże zainteresowanie tylko w czasie powstania listopadowego. Gdyby Wielopolski nie zarządził branki i tym nie przyspieszył wybuch powstania oraz car nie wydałby aktu dotyczącego uwłaszczenia chłopów, byłaby szansa pokonać armię carską i odzyskać niepodległość Polski.