Monarchia francuska, osiągnąwszy szczyt powodzenia za panowania Ludwika XIV (król od 1643 r.). już u schyłku życia tego władcy borykać się zaczęła z trudnościami. Długotrwałe wojny stały się poważnym ciężarem dla kraju, a polityka wewnętrzna monarchy wywołała niezadowolenie poddanych. Wydarzenia 1846 r. na ziemiach polskich rozpoczęły okres wrzenia, który dwa lata później doprowadził do rewolucji w większości krajów europejskich. Powszechna wiara w zwycięstwo i poprawę sytuacji spowodowana, że wypadki 1848 r. nazywano Wiosną Ludów. Po rewolucji lipcowej w 1830 roku na tronie zasiadł Ludwik Filip Orleański, którego nazywano królem mieszczańskim. Ster władzy znajdował się jednak w rzeczywistości, w rękach nielicznej grupy finansistów. Odrzucała ona wszelkie żądania reform. Powszechnie oskarżono rząd i bankierów o spekulacje i różne afery finansowe, przy czym oskarżenie były słuszne. Walka kierowała się przeciwko ciągle jeszcze panującemu feudalizmowi. Burżuazja chciała wprowadzenia wolności demokratycznych, równości wobec prawa, swobody rozwoju gospodarczego, a zwłaszcza udziału w rządach. Po raz pierwszy występował także z własnym programem proletariat. Wybuch rewolucji bezpośrednio poprzedzał okres dotkliwego głodu wywołanego nieurodzajem i zarazą, która zniszczyła zbiory kartofli. Kartofle stanowiły wówczas podstawę wyżywienia licznych mas ludności. Zboże zdrożało dwukrotnie. Głód zaś pociągnął za sobą choroby, zwłaszcza tyfus. Rosło bezrobocie i nędza. Na tle istniejącego już niezadowolenia. Klęski te doprowadziły do wzburzenia, szczególnie wśród uboższej ludności. Od lata 1847 roku nasiliły się we Francji opozycje manifestacyjne, którym dla osiągnięcia policyjnych zakazów nadawano reformę masowych przyjęć. W lutym 1848 rząd zabronił zorganizowania w Paryżu politycznego bankietu, w którym brały udział setki ludzi z całego kraju. Jako toasty wygłaszano na nich gorące przemówienia polityczne i wysyłano petycje do parlamentu. Głos zabierali działacze opozycyjni. Rząd, zaniepokojony skutkami takiej propagandy zabronił otwarcia bankietu w dniu 22 lutego 1848 roku. Organizatorzy podporządkowali się poleceniu, ale tłumy robotników, rzemieślników i studentów na wieść o zakazie urządziły manifestacje antyrządowe. Następnego dnia padały pierwsze strzały. Gwardia narodowa poparła manifestantów, na ulicach pojawiły się barykady. Rozpoczęła się walka z wojskiem królewskim, którego część przeszła na stronę manifestantów. 24 lutego doszło do walk ulicznych. Ani Gwardia Narodowa, ani wojsko nie okazało się wtedy siłą, na której władze mogłyby polegać. Król uznawszy, że nie będzie w stanie stłumić rewolucji, abdykował. Rewolucja zwyciężyła. W Paryżu zapanowały nastroje antymonarchistyczne. Rząd Tymczasowy, jaki powołali do życia przedstawiciele zwycięskiej opozycji, spośród których największą popularnością cieszył się poeta i publicysta Alphonse de Lamartine, ogłosił 25 lutego utworzenie republiki. Po zwycięstwie rewolucji rząd ogłosił republikę, drugą już w dziejach Francji. Z początkiem marca nowe władzy wprowadziły zasadę powszechnego głosowania w wyborach do parlamentu oraz zniesienie cenzusu majątkowego, który dotąd ograniczał prawo wyborcze. Swobodę miała zapewnić wolność prasy i zgromadzeń, zniesienie kary śmierci w sprawach politycznych i niewolnictwa w koloniach. Odbywały się liczne zebrania i uroczystości, tworzono kluby, powstały nowe gazety, ogłaszano broszury, poprzednio zakazane. Wszystko zdawało się wskazywać, że Francja szybko zmierza w stronę politycznej demokracji. Kwestią, która rozpaliła emocje Francuzów, stały się próby polepszenia bytu nękanych przez bezrobocie proletariuszy. Rząd Tymczasowy, chcąc uspokoić masy bezrobotnych, dawał im pracę w tworzonych przez państwo ,, warsztatach narodowych ‘’ , w których w 1848 roku zatrudnionych było w samym Paryżu aż 100 tyś. robotników. Rząd bał się takiego skupienia proletariatu, a wysokie koszty utrzymania warsztatów powodowały trudności finansowe. Praca wśród warsztatów była ciężka i niecelowa. Rządowa inicjatywa nie zadowoliła robotników, wywołując zarazem silną niechęć środowisk mieszczańskich i chłopstwa. W połowie maja doszło w Paryżu do robotniczych rozruchów i próby obalenia istniejących od niedawna władz. Pod wrażeniem owych wydarzeń Zgromadzenie Konstytucyjne, podjęło decyzję o likwidacji ,, warsztatów narodowych ‘’. Po ogłoszeniu w czerwcu tego postanowienia wybuchła w Paryżu rewolucja proletariuszy. Ośmielony rząd postanowił odebrać robotnikom przyznane im początkowo ulgi. Bezpośrednim powodem wystąpienia mas paryskich stała się wieść o zdławieniu powstania polskiego w Poznańskiem. W dniu 15 maja tłumy wyległy na ulice Paryża, żądając udzielenia pomocy Polsce. Manifestanci opanowali gmach parlamentu, ogłosili jego rozwiązanie i powołanie nowego rządu. Powstanie po kilku godzinach zostało stłumione. Zaczęto ściągać do stolicy wojsko. Ogłoszono, że młodsi robotnicy powinni wstępować do wojska, a starsi zostaną odesłani na prowincję do pracy przy budowie dróg. Wszelkie protesty nie pomogły, robotnicy musieli podjąć ostateczną walkę o swoje prawa. 23 czerwca 1848 roku ruszyły wschodnie dzielnice Paryża, ale osamotnieni robotnicy mieli przeciwko sobie armię, gwardię narodową . Po zwycięskich walkach robotnicy ponieśli klęskę. Trwająca kilka dni rewolucja została krwawo stłumiona przez wojsko. Szacuje się, że w walce zginęło około 4 tysięcy uczestników buntu i około tysiąca żołnierzy. Zawieszono także wiele dzienników, zabroniono zebrań i przemówień. Czerwcowa rewolucja mocno odcisnęła w zbiorowej pamięci Francuzów – większość z nich uznała ją za żywe świadectwo zagrożenia. W lutym 1848 roku wspólnie wystąpiły wszystkie grupy ludności, niezadowolone z rządów Ludwika Filipa. Powstanie czerwcowe pokazało, że interesy robotników były sprzeczne z polityką liberalnej burżuazji. Była to pierwsza na taka skalę zorganizowana walka proletariatu z burżuazją. Stłumienie powstania zdecydowało o ostatecznym zwycięstwie burżuazji. Dzień pracy przedłużono do 12 godzin. Sytuacja polityczna we Francji również ewoluowała w stronę rządów silnej ręki, ale w tutejszych warunkach musiał to być system odmienny od wywodzących się ze starego ładu absolutyzmów. W listopadzie 1848 roku Zgromadzenie uchwaliło konstytucję, która wprowadziła jednoizbowy parlament, wyłaniany w wyborach powszechnych oraz urząd prezydenta, również obsadzany drogą głosowania ogółu dorosłych mężczyzn. Prezydentem wybrany został w grudniu Ludwik Napoleon Bonaparte, bratanek Napoleona I. Wybory parlamentarne z maja 1849 roku przyniosły zdecydowany sukces monarchistom i katolickim konserwatystom, co wymownie świadczyło o znużeniu rewolucyjnym zamętem, obawie przed społeczną anarchią i pragnieniu przywrócenia prawa i porządku. Bonaparte, zręcznie wykorzystując kult swego stryja, od dawna już szerzący się we Francji, stał się wtedy postacią, z którą zaczęli wiązać nadzieje ludzie spragnieni politycznej normalizacji. Odwołał się on zwłaszcza do chłopów i wojska, kokietował także duchowieństwo, a opinię starał się zdobyć przez liczne podróże po całym kraju. Choć bowiem o losach Francji decydowały najczęściej wypadki w Paryżu, to jednak w plebiscycie przewagę uzyskiwały głosy prowincji. W rezultacie wszystkich tych wysiłków odniósł w grudniu 1848 roku zwycięstwo i został Prezydentem. Ambicje Ludwika Napoleona szły jednak dalej, a sytuacja była dla niego korzystna. W parlamencie przewagę uzyskali monarchiści, którzy przeprowadzili tam reakcje ustawy, np. pozbawiając prawa głosu 1/3 wyborców. Prezydent rywalizując z parlamentem mógł więc wykorzystać jego niepopularność w społeczeństwie. Nie bał się także grup demokratycznych i rewolucyjnych, ponieważ były one poważnie osłabione klęską z czerwca 1848 roku. Ludwik Napoleon, zręczny gracz polityczny zdobywał sobie coraz większą liczbę zwolenników. Gdy poczuł się dostatecznie silny, zażądał od parlamentu zmiany konstytucji, aby móc powtórnie zostać prezydentem, czego zakazywała konstytucja z 1848 roku. Wobec oporu parlamentu, przy pomocy wojska, w grudniu 1851 roku dokonał zamachu stanu. Napotkał pewien opór jedynie ze strony lewicy, który jednak łatwo został złamany. Apatycznie nastrojone społeczeństwo, które miało dość ciągłych zmian, w nowym plebiscycie oddało władze w jego ręce. Konstytucja, zmieniona teraz przez prezydenta, dawała mu ogromne uprawienia, powalając mu rządzić niemal samowładnie. W rok później, w grudniu 1852 roku, w oparciu o nowy plebiscyt ogłosił się cesarzem jaki Napoleon III. Burzliwe wydarzenie z lat 1848 – 1849 nazywano Wiosną Ludów, widząc w nich przejaw dążeń wolnościowych o charakterze z jednej strony społecznym, z drugiej zaś narodowym. Geograficzny zasięg ówczesnych wstrząsów był bardzo rozległy. Wiosna Ludów, której cel stanowiło przekształcenie stosunków społeczno – politycznych, nie mogła być akcją jednoczesną w skali całej Europy. Poważna w tym przeszkodą były oczywiste różnice w stopniu rozwoju poszczególnych krajów. Wpływ na przebieg i efekty wystąpień w każdym z nich miały także ścierające się koncepcje co do zakresu zmian, o które walczono. Przewodzące rewolucji siły były więc dalekie od wspólnego planu działania, co więcej, konflikty w ich łonie prowadziły do rozbicia ruchu, a zatem do osłabienia. Poniesione ofiary nie poszły jednakże w marne, o czym świadczyć miały przemiany społeczno – ekonomiczne i polityczne w następnych dziesięcioleciach.