Grupa Wyszehradzka - ugrupowanie regionalne powstałe w 1990 roku w Bratysławie. Nazwa pochodzi od miejsca spotkania prezydentów Czechosłowacji – Vaclava Havla, Polski Lecha Wałęsy i Węgier Jozsefa Antalla w Wyszehradzie na Węgrzech w dniu 15 listopada 1991 roku. Na początku mówiło się o tzw. Trójkącie Wyszehradzkim, a po rozpadzie Czechosłowacji w 1993 roku „trójkąt” przekształcił się w „grupę”. Członkami Grupy Wyszehradzkiej są cztery państwa: Republika Czeska, Polska, Słowacja i Węgry.

        Koniec lat 80-tych przyniósł w Polsce, Czechosłowacji i na Węgrzech potrzebę narodzin nowej koncepcji koordynowania współpracy pomiędzy krajami Europy Środkowej. Po okresie Jesieni Ludów kraje te znajdowały się w politycznej pustce i swoją sytuację chciały jak najszybciej zmienić. Nowe elity, ukierunkowane ze swą polityką w kierunku zachodnim przejęły władzę. Ich decyzje prowadziły jedynie w kierunku szybkiego zawierania umów politycznych, których przedmiotem miała być przede wszystkim przyjaźń, współpraca oraz dobre sąsiedztwo z państwami na Zachodzie.
Za inicjatora utworzenia Grupy Wyszehradzkiej uważa się prezydenta Czechosłowacji Vaclava Havla. Pomysł ten został poparty przez ówczesnego Prezydenta  USA. W swym orędziu określił kooperacje trzech krajów: Polski, Czechosłowacji i Węgier jako próbę ich dojrzałości w dziedzinie polityki i organizacji w Środkowej Europie. Kolejnym argumentem za utworzeniem tego typu współpracy regionalnej było podjęcie wspólnych kroków dla bardziej zdecydowanej polityki w stosunku do Rosji, a także chęc integracji w sprawach politycznych, gospodarczych i wojskowych ze strukturami państw zachodnich, a w konsekwencji osiągnięcie zbliżonego poziomu rozwoju cywilizacyjnego państw w Europie.

W dniach 12-15 .02 1991 roku podczas drugiego spotkania przedstawiciele danych krajów sprecyzowali zasady współpracy przy udziale każdej ze stron w zakresie tych dziedzin, które zostaną określone przez partnerów jako konieczne. Określono również charakter organizacji jako międzynarodowej, a także formy corocznych spotkań na tzw. „szczycie”. Ostatniego dnia podpisano akt Deklaracji o współpracy państw, który był potwierdzeniem wspólnych działań na rzecz integracji z Europą z zamiarem zharmonizowania działań w celu tworzenia korelacji pomiędzy nimi a szeregiem instytucji europejskich w celu zwiększenia bezpieczeństwa a także rozwijania współpracy na arenie gospodarczej i ekologicznej. Zatwierdzeniu uległa również wspólna praca w zakresie działań humanitarnych, dążenie do prowadzenia wspólnej polityki z sąsiadami oraz deklaracja likwidacji jakichkolwiek współcześnie istniejących objawów systemów totalitarnych. Podczas trzeciego spotkania prezydentów Polski, Czechosłowacji i Węgier, które odbyło się w Krakowie w dniach 5-6 października 1991 roku podpisano kolejną deklarację zwaną. Deklaracją Krakowską, która głosiła między innymi: współprace w kształtowaniu nowego porządku na kontynencie europejskim, przyśpieszenie tempa przeprowadzanej integracji sygnatariuszy ze Wspólnotami Europejskimi, opracowanie jasnych form współpracy w regionie i w Europie Środkowowschodniej. Specjalne oświadczenie wydane przez ministrów spraw zagranicznych opowiedziało się dodatkowo za nadaniem ram prawnych kontaktom ze wspólnotą NATO.
Ostatnią fazą uzgadniania zasad wspólnego działania między Polską, Węgrami a Czechosłowacją było uchwalenie w dniach 5-6 .05.1992 decyzji o wspólnej koordynacji swoich działań integracyjnych ze strukturami europejskimi i o wspólnym złożeniu wniosku o przystąpienie do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. Ta wspólna deklaracja przede wszystkim podkreślała rozwijającą się prężnie współpracę pomiędzy Polską, Czechosłowacją i Węgrami jako nowego modelu stosunków w Europie Środkowej. Był to najważniejszy okres wspólnych działań politycznego stowarzyszenia państw Trójkąta Wyszehradzkiego. Dodatkowo, głównym przesłaniem dokumentu końcowego z praskiego spotkania była deklaracja państw o przystąpieniu do NATO w jak najszybszym terminie. Jednocześnie państwa Trójkąta wciąż podbudowane dotychczasowymi osiągnięciami, deklarowały chęc kontynuowania współpracy trójstronnej oraz dwustronnej w dziedzinie gospodarki, w tym utworzenie strefy wolnego handlu oraz współpracy transgranicznej. Cało spotkanie odbywało się w atmosferze rozpadającej się Czechosłowacji której rozpad doprowadził do przekształcenia się trójkąta, w grupę Wyszehradzką w 1993roku. Początkowy okres współpracy Trójkąta Wyszehradzkiego, upływał pod znakiem przemian gospodarczych i politycznych w tych państwach. Deklaracje wzajemnej koordynacji działań względem postawionego sobie celu przyspieszyła i ułatwiała wszelkie konieczne zmiany w tym kierunku. Skoordynowane działania państw Trójkąta doprowadziły jeszcze w kwietniu 1991 roku do zlikwidowania struktury Układu Warszawskiego, do połowy roku opuściły byłe państwa Układu, w tym Węgry i Czechosłowację, stacjonujące tam wojska radzieckie, jak również w tym samym czasie zlikwidowano RWPG. Jednocześnie w połowie 1991 roku, państwa Wyszehradu rozpoczęły z ZSRR rozmowy na temat wzajemnych stosunków. Wszelkie pozostałe działania, które pojawiały się w następującym po tym okresie, realizowały kolejne cele. Równolegle postępował proces integracji Grupy Wyszehradzkiej ze strukturami Sojuszu Północnoatlantyckiego. Wstąpienie w to ugrupowanie było celem oczywistym, gdyż po zrzuceniu protektoratu ZSRR państwa te znalazły się z niezbyt korzystnej strefie z perspektywy ich bezpieczeństwa. W przypadku NATO, pierwszym z kroków ku integracji z państwami Wyszehradu był, zainicjowany ze strony USA, program „Partnerstwo dla Pokoju”. Przyjęty na pierwszym od upadku ZSRR szczycie NATO w styczniu 1994 roku w Brukseli, był także okazją do bardziej oficjalnych wypowiedzi nt. ewentualnego członkostwa w Sojuszu krajów uczestniczących w programie. Przełom w myśleniu o Grupie jako jednostce politycznej, jak również w aspekcie budowania nowego systemu bezpieczeństwa europejskiego, nastąpił w 1997 wraz z postanowieniami szczytu NATO w Madrycie. Rozszerzenie Sojuszu nabrało otwartego charakteru – wytypowano kandydatów do członkostwa w Pakcie, a byli nimi Czechy, Polska i Węgry. Wytypowana do członkostwa w NATO Trójka, od szczytu Sojuszu w Madrycie, wyznaczyła regularne terminy spotkań szefów sztabów armii i ministrów spraw obrony narodowej, a także w większych odstępach czasu premierów i ministrów spraw zagranicznych tych państw. 12 marca 1999 roku Czechy, Polska i Węgry stały się pełnoprawnymi członkami Sojuszu Północnoatlantyckiego. Równocześnie od momentu wstąpienia do NATO wyrażały swoje poparcie dla jak najszybszego przyjęcia Słowacji do Sojuszu. Zanim kraje Grupy Wyszehradzkiej stały się pełnoprawnymi członkami Sojuszu Północnoatlantyckiego i Unii Europejskiej, dokonała się również zasadnicza zmiana
w stosunkach wewnątrz Grupy. Na powrót idei Wyszehradu pozwoliły sprzyjające warunki polityczne w każdym z krajów . Spotkanie Grupy 14 maja 1999 roku w Bratysławie przeszło do historii Wyszehradu jako data nadania nowego impulsu współpracy Czwórce, wyznaczając jej nowe priorytety. Istotę wznowionej współpracy było ustrukturyzowanie Grupy. Przede wszystkim podjęto decyzję o zapoczątkowaniu prezydencji Grupy, tj. rocznego rotacyjnego przewodnictwa. w dokumencie o zakresie współpracy Wyszehradzkiej przyjętym na szczycie w Bratysławie, w wymiarze wewnętrznym rola kierowania Grupą odnosiła się do wyznaczania priorytetów Czwórki na okres prezydencji przygotowanych z pomocą ekspertów. Dokument zawierał również wytyczne dla spotkań ministerialnych, koordynowanych przez pastwo przewodniczące. Do roku 2004 było to usystematyzowana forma wymiany doświadczeń podczas negocjacji z Unią Europejską. Rzadziej dochodziło do spotkań ekspertów z innych dziedzin (w zależności od potrzeby i występujących problemów). Regularnie jednak wymieniali swoje opinie ministrowie spraw zagranicznych (dwa razy do roku) oraz ambasadorowie poszczególnych państw Czwórki (przynajmniej cztery razy w roku) – w obu przypadkach dyskutując nad stanem współpracy w Grupie i wyznaczając wspólnie kierunki działań. Jako wspólne działania Grupy Wyszehradzkiej należy zaliczyc także dążenia do wcześniej wspomnianej Unii Europejskiej. W roku wytypowania kandydatury trzech państw wyszehradzkich do członkostwa w NATO, Komisja Europejska przedstawiła w dokumencie Agenda 2000 opinię dotyczące krajów stowarzyszonych z Unią. Dotyczyła ona ich przygotowania do pełnego członkostwa w strukturach Wspólnoty wymieniając Czechy, Polskę i Węgry w szóstce krajów zarekomendowanych do rozpoczęcia negocjacji akcesyjnych z UE. Na podstawie stanowiska Komisji, Rada Europejska, na szczycie UE w Luksemburgu w grudniu 1997 roku, podjęła decyzję o rozpoczęciu procesu akcesyjnego z jedenastoma krajami kandydującymi, w tym z wszystkimi państwami Grupy Wyszehradzkiej. Szczyt Rady Europejskiej w Kopenhadze, w dniach 12 i 13 grudnia 2002 zamknął negocjacje akcesyjne z 10 państwami kandydującymi, w tym z wyszehradzką Czwórką. Nie można jednak pisac o pełnym istnieniu Czwórki patrząc przez pryzmat reprezentowania wspólnoty interesów podczas ostatniej fazy negocjacji podczas której drogi państw się rozeszły z przyczyn odrębności prowadzenia nie tylko polityki państw ale także braku wspólnych problemów. Na pytanie czy to oznacza koniec istnienia Grupy Wyszehradzkiej, Danuta Huebner była zdania, iż „uzgodnienia w ramach grupy do czegoś nas zobowiązywały. Ale wiadomo było, że na końcu negocjacje będą indywidualne.” Wejście państw wyszehradzkich do Unii Europejskiej w 2004 roku, postawiło poważne pytanie: czy Grupa Wyszehradzka ma sens istnienia w ramach UE, a jeśli tak to w jakiej formie? Odpowiedź na to pytanie jest pozytywna. Potwierdziły to same państwa wyszehradzkie deklaracją o kontynuowaniu współpracy z maja 2004 roku, a także liczba spotkań i konsultacji nt. wspólnych działań. Jeżeli chodzi o nowe cele Grupy wyznaczone po akcesji do Unii Europejskiej, należy przyjrzec się nim realistycznie. Oczywistym jest, iż państwa wyszehradzkie pragną miec wpływ na decyzje dotyczące polityki wschodniej UE i mają ku temu ogromny potencjał ze względu na swoją geopolityczną sytuację, natomiast powinny skupic się na możliwie jednym obszarze działania.

       Niewykluczone wydaje się odgrywanie przez państwa Grupy roli w regionie. Jest to proces długofalowy, ale ma on realny wymiar ze względu na identyczne interesy państw wyszehradzkich wobec Ukrainy czy krajów bałkańskich. Kraje Czwórki mają możliwośc wsparcia państw regionu w drodze do integracji z NATO i Unii Europejskiej, przede wszystkim poprzez współpracę na szczeblu lokalnym i dzielenie się doświadczeniem w kwestii przygotowań do członkostwa w zachodnioeuropejskich organizacjach.  

Bibliografia: www.zbiordokumentow.pl Deklaracja państw wyszehradzkich, zwana Deklaracją krakowską „Państw Trójkąta”, Kraków 6.10.1991 ze str , http://www.zbiordokumentow.pl/1991/4/13.html P. Latawski, Droga Polski do NATO – problemy i perspektywy, Sprawy Międzynarodowe, 1993, s. 81-83. Pawlikowska, Iwona, Współpraca subregionalna na rzecz bezpieczeństwa w koncepcjach bezpieczeństwa państw Europy środkowej, Wydawnictwo Adam Marszałek, Warszawa 2003 T. Grabiński, W pogoni za autorytetem, Gazeta Wyborcza, 5.12.2002, s.15 Magdalena Rudny, Współpraca polityczna Grupy Wyszehradzkiej – koniec misji czy nowe perspektywy?