Środki budowy zaufania i bezpieczeństwa są częścią składową środków zmniejszających ryzyko niespodziewanej napaści, zmniejszenia nieufności i niepewności wynikającej z braku wiedzy, co do intencji partnerów podejmujących działania wojskowe podczas pokoju. Są one podejmowane w celu eliminowania lub ograniczania zagrożeń, obniżaniu rywalizacji wojskowej oraz likwidacji źródeł napięć i konfliktów międzynarodowych. Idea tworzenia środków budowy zaufania pojawiła się i zaczęła kształtować w latach pięćdziesiątych. Od samego początku traktowano je jako zespół rozwiązań nie mieszczących się w procedurach kontroli zbrojeń i rozbrojenia i nie wiązano ze sposobami pokojowego regulowania sporów międzynarodowych. Do pierwszych inicjatyw zmierzających w kierunku zwiększenia stopnia zaufania w stosunkach wzajemnych państw Wschodu i Zachodu uwikłanych w „zimną rywalizację”, zaliczyć należy propozycję przedłożoną na konferencji Wielkiej Czwórki (Genewa, 18-23.07.1955r), podczas której dyskutowano nad kwestią bezpieczeństwa europejskiego. Do idei tworzenia warunków sprzyjających odprężeniu wielokrotnie wracano, a w szczególności podtrzymywał ją prezydent USA John Kennedy. W 1958 roku na konferencji międzynarodowej w Genewie rozpatrywano zagadnienia kontroli potencjałów wojskowych i działalności wojskowej. Proces poszukiwania środków mogących przyczynić się do stworzenia klimatu odprężenia i wzajemnego zaufania przyspieszony został w wyniku kryzysu karaibskiego w 1962 roku: a/ w grudniu 1962r Stany Zjednoczone złożyły w genewskim Komitecie Rozbrojeniowym propozycję zawarcia po-rozumienia w sprawie zainstalowania systemu łączności między ośrodkami władzy wielkich mocarstw, b/ 12.12.1962r podjęto rokowania amerykańsko – radzieckie uwieńczone powodzeniem. Obie strony podpisały Memorandum w sprawie ustanowienia bezpośredniej łączności (Genewa, 20.06.1963r). Podczas przygotowań do ogólnoeuropejskiej konferencji w sprawie bezpieczeństwa, oraz konferencji w sprawie redukcji zbrojeń i sił zbrojnych w Europie Środkowej przyjęto formułę kompromisową. Obie strony idąc na ustępstwa uznały środki budowy zaufania jako oddzielny problem, ale związany z wojskowymi i politycznymi aspektami bezpieczeństwa. Po kilkuletnich rokowaniach przywódcy 33 państw europejskich oraz USA i Kanady, podpisali Akt Końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (Helsinki, 01.08.1975r). W akcie tym wyeksponowano następujące intencje uczestników KBWE :a/ usunięcie przyczyn napięcia i przyczynienie się do umocnienia pokoju i bezpieczeństwa w świecie, b/ umocnienie wzajemnego zaufania i zwiększenie stabilności i bezpieczeństwa w Europie, c/ powstrzymanie się w stosunkach wzajemnych od groźby użycia siły lub jej użycia, d/ przyczynianie się do zmniejszenia niebezpieczeństwa konfliktu zbrojnego i zapobieżenia niewłaściwemu zrozumieniu lub błędnej ocenie działalności militarnej. Na podstawie tych założeń doprowadzono do sprecyzowania w Akcie Końcowym KBWE pięciu środków budowy zaufania: a/ uprzednie powiadamianie o wszelkich manewrach wojskowych, b/ uprzednie powiadamianie o innych manewrach wojskowych, c/ wymiana obserwatorów, d/ uprzednie powiadamianie o wielkich ruchach wojsk, e/ inne środki budowy zaufania. Respektowanie założeń: a/ uczestnicy KBWE zawiadamiali się o wielkich manewrach wojskowych. Tylko do połowy 1978 roku notyfikowano wszystkie wielkie manewry wojskowe w Europie o łącznej liczbie 15, b/ poza tym przekazano 21 powiadomień o mniejszych manewrach wojskowych, c/ wielokrotnie zapraszano obserwatorów na ćwiczenia wojskowe organizowane przez ugrupowania militarne (NATO, Układ Warszawski), jak również przez narodowe siły zbrojne. Nowa myśl odprężenia militarnego: a/ mimo pogarszającej się sytuacji międzynarodowej w Europie dojrzewała stopniowo myśl połączenia nurtu odprężeniowego zapoczątkowanego KBWE, z treścią przyszłej konferencji w sprawie odprężenia militarnego i rozbrojenia, b/ na Sesji Specjalnej Zgromadzenia Ogólnego ONZ poświęconej rozbrojeniu, 25.05.1978r prezydent Francji Valery Giscard d’ Estaing zaproponował wszystkim państwom zainteresowanym przyszłością bezpieczeństwa europejskiego i uczestniczącym w KBWE, zebranie się na konferencji w sprawie rozbrojenia w Europie, c/ koncepcja zwołania takiej konferencji znalazła poczesne miejsce w polskim programie działalności na rzecz od-prężenie i bezpieczeństwa. 08.12.1980r Polska zaproponowała w Madrycie zwołanie w Warszawie Konferencji Odprężenia Militarnego i Rozbrojenia w Europie, z udziałem uczestników KBWE, d/ jeszcze przed rozpoczęciem Spotkania Madryckiego państwa Organizacji Układu Warszawskiego na posiedzeniu ministrów spraw zagranicznych w Berlinie 06.12.1979 roku wyraziły gotowość uzgodnienia kilku sprecyzowanych zagadnień: - uprzedzanie o większych ćwiczeniach wojskowych, przeprowadzanych na obszarze określonym w Akcie Końcowym KBWE, od poziomu 20 tys. żołnierzy na miesiąc wcześniej, - nie przeprowadzanie manewrów wojskowych z udziałem więcej niż 40-50 tys. żołnierzy, - uprzedzanie o ruchach wojsk lądowych od poziomu 20 tys. żołnierzy, - uprzedzanie o większych ćwiczeniach lotniczych i morskich, - zawarcie przez państwa uczestniczące w KBWE porozumienia o nieużyciu przeciwko sobie zarówno broni jądrowej jak też konwencjonalnej, - nie rozszerzanie ugrupowań militarno – politycznych w Europie, - rozpatrzenie innych propozycji dotyczących budowy środków zaufania, e/ poważną przeszkodę w rozwoju idei budowy środków zaufania i bezpieczeństwa w Europie stanowił niekorzystny rozwój sytuacji międzynarodowej na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych:

• decyzja ZSRR o przeprowadzeniu modernizacji swojego potencjału rakietowego. Od 1977r w zachodniej części Związku Radzieckiego rozmieszczono trójgłowicowe rakiety średniego zasięgu SS-20,
• w odpowiedzi NATO podjęło 12.12.1979r decyzję o uzupełnieniu potencjału obronnego Sojuszu w Europie nowymi systemami broni rakietowej wyposażonej w głowice jądrowe (Pershing II i Criuse). Konferencja w sprawie środków budowy zaufania i bezpieczeństwa oraz rozbrojenia w Europie integralna część procesu KBWE; rozpoczęła się 17 I 1984 z udziałem wszystkich państw członkowskich KBWE; dotyczyła zagadnień rezygnacji z użycia siły we wzajemnych stosunkach między państwami w Europie oraz środków bezpieczeństwa w Europie; regulowała też zasady wzajemnego informowania się o niektórych rodzajach działalności wojskowej (planowanych manewrach, inspekcjach na miejscu itp.); 19 IX 1986 przyjęto dokument końcowy, otwierający drogę m.in. do rokowań w sprawie zrównoważonych redukcji sił zbrojnych w Europie; kontynuowana 1989 w Wiedniu.

Nowe formy współpracy po zimnej wojnie. Zagraniczny wymiar współpracy dotyczy kontaktów pomiędzy jednostkami wojska realizującymi zadania ekspedycyjne z miejscową ludnością i jej rządowymi przedstawicielstwami. Warto zwrócić uwagę, że także i te kontakty tworzą potencjalne sytuacje konfliktowe pomiędzy stroną cywilną i wojskową, dotyczące dostępu i użytkowania dróg i szlaków kolejowych, portów morskich i lotniczych, rozmieszczenia stanowisk, baz dowodzenia i łączności. Dlatego jednym z kluczowych środków NATO, służącym rozładowaniu tych potencjalnych sprzeczności jest instytucja CIMIC ( Civil – Military Cooperation ), która będąc niezbędną płaszczyzną porozumienia dowódcy z ludnością i władzami lokalnymi, dokonuje ocen i szacunków dotyczących pilnych potrzeb ludności oraz możliwości ich zaspokojenia przez lokalne władze, organizacje cywilne i siły NATO. Współpraca cywilno – wojskowa (CIMIC) jest narzędziem dowódcy do nawiązania efektywnych kontaktów z organizacjami i siłami zbrojnymi NATO w celu maksymalnego zwiększenia wkładu organizacji cywilnych w misję sił zbrojnych i zmniejszenia rywalizacji pomiędzy nimi samymi lub nimi a wojskiem.