Badania jakościowe i ilościowe w pedagogice. Triangulacja Triangulacja Termin Triangulacja Triangulacja ( łac. Triangulum- trójkąt)- oznacza metodę mierzenia większych obszarów. Według Donalda T. Campbella, Donalda Fiske w teorii testów psychologicznych jako metafory kombinacji różnych metod, instrumentów i narzędzi stosowanych wielu następujących po sobie pomiarach jakościowych. W metodologii badań jakościowych termin ten wprowadził Norman Denzin, widząc w triangulacji „strategię” polegającą na łączeniu w jednym badaniu różnorodnych, wzajemnie uzupełniających się metod badawczych, technik materiałów empirycznych perspektyw teoretycznych oraz obserwatorów. Trudności i ograniczenia poznawcze związanych z triangulacją: - Obserwacja uczestnicząca koncentruje się na obrazie teraźniejszym, co może powodować, że obserwator nie weźmie pod uwagę przyszłych kontekstów badanych wydarzeń i procesów. - Osoby poddane obserwacji mogą być niereprezentatywne dla badanej społeczności, grupy, kręgu czy środowiska społecznego - Obecność obserwatora może spowodować zmianę sytuacji - Obserwator może stać się „miejscowym”, czyli może za bardzo zidentyfikować się z uczestnikami obserwacji, z czym wiąże się ryzyko stronniczości Na podstawie zaobserwowanych trudności i ograniczeń Denzin zaproponował wizję jakościowych badań terenowych jako swoistą metodologią strategie triangulacji, w której łączy się analizę dokumentów, wywiady z respondentami i informatorami, bezpośrednie uczestnictwo oraz obserwację i introspekcję. Cztery typy triangulacji według Denzina - Triangulacja źródeł- polega na wykorzystywaniu i porównywaniu danych pochodzących od różnych osób, z różnych miejsc i z różnego czasu. - Triangulacja badaczy- wyraża się poprzez porównywanie wniosków, do których dochodzi kilku badaczy pracujących w tym samym terenie - Triangulacja metod- porównuje się dane zebrane za pomocą różnych metod, np. ankiety i wywiadu otwartego. - Triangulacja teorii- porównuje się interpretacje danych dokonywane w różnych perspektywach teoretycznych. Przedstawiona powyżej triangulacja miała by umożliwić kontrolowanie źródeł danych w badaniach jakościowych, aby zapobiegać różnym subiektywnym wypaczeniom rzeczywistości przez osoby przeprowadzające badanie, co w tego typu badaniach może mieć miejsce. W istocie chodziło o znalezienie sposobu na to, by zagwarantować jak największą poprawność, ścisłość, rzetelność i trafność wyników badań jakościowych, a jednocześnie zapewnić odpowiedni rozmiar i głębie badania. Krzysztof Tomasz Konecki pisze, że aby ocenić wiarygodność badań jakościowych, należy zastanowić się nad tym, czy:  wygenerowana zdanych empirycznych teoria jest dostosowana do badanych zjawisk,  jest istotna dla działalności osób badanych,  Odnosi się do innych obszarów badawczych. Jednakże badanie jakościowe ma być przede wszystkim wiarygodne, czyli powinno możliwie jak najlepiej oddawać sposoby i treści doświadczania świata przez samych badanych. Trójfazy rozwoju teorii społecznej według Rollanda G. Paulstona:  Ortodoksji  Heterodoksji  Heterogeniczny niejednorodny Szczególnie w fazie trzeciej toczy się ożywiona dyskusja różnych, przeplatających się ale komplementarnych względem siebie teorii i szkół naukowych, co powoduje, że styl uprawiania nauki i badań staje się bardziej całościowy, refleksyjny, pragmatyczny, demokratyczny i otwarty. Triangulacja w badaniach pedagogicznych. Badania ilościowe i jakościowe. Podejście triangulacyjne wydaje się znaczącą propozycją metodologiczną i badawczą dla pedagogiki jako dyscypliny całościowej, która bada procesy wychowania w ich najszerszym i całościowym znaczeniu oraz w całokształcie uwarunkowań biologiczno-psychicznych, podmiotowych, społeczno-kulturowych, politycznych, ekonomicznych i historycznych. Takie podejście wymaga kategorii całościowych, takich np. jak: jakość życia, strategia życia, orientacja życiowa, tożsamość, pokolenie, formacja osobowa, styl życia itp.. Przedstawione wyżej kategorie obejmują zarówno sferę zjawisk obiektywnych, tzw. fizycznych, przedmiotowych, zewnętrznych (warunki biologiczne, materialne, ekonomiczne, kulturowo-historyczne, społeczne), jak i obszar zjawisk podmiotowych, subiektywnych, wewnętrznych, świadomościowych, np. dążenie do czegoś, wiary w coś, wartościowanie, sposób postępowania, wybór celów. Wymienione kategorie wyznaczają triangulacyjną perspektywę badań obejmującą zarówno:

• Triangulacje źródeł ( źródła danych tzw. obiektywnych, pośrednich oraz materiały bezpośrednie, subiektywne, osobiste, uwzględniające punkt widzenia podmiotu),
• Technik badawczych
• Procedur analizy ( ilościowe-statystyczne, jakościowe- interpretacyjne). Krzysztof Konarzewski podaje przykład badań nad relacjami współpracy i antagonizmu w klasie szkolnej w których można wybrać kilka oddziałów z różnych szkół (triangulacja źródeł), zatrudnić dwóch badaczy (triangulacja badaczy), zaplanować obserwacje na przerwach oraz wywiady z uczniami (triangulacja metod), a zebrany materiał przeszukiwać pod kątem subiektywnych definicji współpracy i antagonizmu (interakcjonizm symboliczny) oraz społecznych metod podtrzymywania współpracy i antagonizmu (etnometodologia, triangulacja teorii). Typy badań według Konarzewskiego:  Badanie jakościowe prowadzące do teorii jednostkowej.  Badanie jakościowe prowadzące do typologii  Badanie jakościowe jako wstęp do badania ilościowego.  Badanie jakościowe jako sprawdzające lub interpretujące wyniki badania ilościowego.  Badanie jakościowe i ilościowe jako niezależne i uzupełniające się przedsięwzięcia naukowe. Stanisław Palka podaje ważne uzasadnienia tezy, że w pedagogice należy łącznie stosować oba sposoby prowadzenia badań. Uważa on, że decyduje o tym natura badanych faktów i zjawisk pedagogicznych, spośród których część wymaga obserwacji, pomiaru, eksperymentu, jak np. osiągnięcia szkolne, do części zaś należy stosować metody jakościowe w celu uchwycenia świata przeżyć, odczuć, nadziei, obaw uczniów.

Pedagogika w ujęciu Palki Jest zarówno nauką społeczną, przyjmującą empiryczno-analityczny (tzw. ilościowy) wzorzec badań z nauk przyrodniczych, jak i nauką humanistyczną, przyjmująca i rozwijająca wzorzec hermeneutyczno-interpretatywnych (tzw. jakościowych) badań humanistycznych. Zatem by poznać, wyjaśnić i zrozumieć fakty oraz zjawiska pedagogiczne, trzeba wiązać oba modele badawcze i wykorzystywać możliwości badań ilościowo-jakościowych. BADANIA JAKOŚCIOWE Badania jakościowe-definicja „Sposoby diagnozowania i analizowania zjawisk w ich kontekście historyczno- społecznym i podmiotowym wykorzystujące miedzy innymi podejście fenomenologiczne i hermeutyczne” Mieczysław Łobocki zalicza badania jakościowe do: „tzw. Badań miękkich, tj. przeprowadzanych za pomocą niestrukturalizowanych metod i technik badawczych” i dodaje, że ich istota tkwi „nie tyle w wyjaśnianiu badanych zjawisk, czyli w ustalaniu występujących wśród nich powiązań przyczynowo-skutkowych, ile w rozumieniu i interpretacji zjawisk interesujących badacza”. Stanisław Palka rozszerza to pojęcie podkreślając, że do podstawowych kategorii tego rodzaju badań należy rozumienie i interpretacja, dlatego też badacze „w toku poznania stosują empatię, introspekcje, subiektywne podejście, stanie na równi z badanymi osobami, badanie od wewnątrz, starają się słuchać i rozumieć badane osoby i siebie, otworzyć na badane osoby, odkrywać ich przeżycia wewnętrzne, a także analizować rzeczywistość z pozycji badanych, stosują nie matematyczne sposoby badania zjawisk i nie ustrukturyzowane metody i narzędzia badawcze”. Stanisław Palka do podstawowych metod badań jakościowych zalicza:  obserwację uczestniczącą,  różne odmiany wywiadu (swobodny, narracyjny, introspekcyjny, otwarty),  analizę treści dokumentów osobistych,  metodę biograficzną,  badanie w działaniu. Earl Babbie koncentruje się przede wszystkim na badaniach terenowych, rozumie je „jako takie, które są po prostu prowadzone w miejscu, gdzie toczą się wydarzenia, i polegają one na obserwowaniu tych wydarzeń”.

E. Babbie wyróżnia drugi zasadniczy typ badań, czyli analizę treści, będące badaniami niereaktywnymi, jakościowymi. Wykorzystuje się w nich wszelkie zapisy, które nie są tworzone na użytek programu badawczego, np. teksty zapisane w mediach, teksty gazetowe, regulaminy, ogłoszenia czy uliczne graffiti. 

Cechy badań jakościowych  Powiązanie z teorią  Wyjaśnienia  Założeniowość- prekonceptualizacja  Kreatywność Powiązanie z teorią Jest to teoria na różnym poziomie. Najszerszym znaczeniu określa model uprawiania nauki społecznej zwany także paradygmatem badań. Teoria oznacza założenie filozoficzne dotyczące bytu, człowieka, natury świata społecznego i możliwości jego poznawania oraz sposobów tworzenia wiedzy. Wyjaśnienia Badania jakościowe tak jak każde badania mogą być zarówno dedukcyjne jak i indukcyjne. Wybór ten musi być wyraźnie określony. W większości przypadków w badaniach terenowych, etnograficznych, narracyjnych i w analizie tekstów badacz sięga do wyjaśnień indukcyjnych. Badania jakościowe mogą być także dedukcyjne. Punktem wyjścia jest wówczas określona kategoria np. miłość, cierpienie. Założeniowość- prekonceptualizacja Badacz koncentruje się na odkrywaniu ciągle odsłaniających się przez ludzkie działania nowych układów i warstw rzeczywistości społecznej. Dlatego powinien wstrzymywać się sformułowaniem na wstępie założeń czy pojęć. Kreatywność Polegająca na łączeniu różnych perspektyw i stanowisk. Określa się to terminem „triangulacja”. Triangulacja dotyczy metod, danych lub różnych badaczy biorących udział w badaniu. Badania terenowe To podstawowa strategia zbierania danych związana z metodologią jakościową. Określa się jako ,,badanie zachowania ludzi w naturalnych warunkach ich codziennego życia”. Osoby prowadzące badania terenowe wkraczają w świat innych po to, aby z pierwszej ręki dowiedzieć się, jak inny ludzie żyją, jak mówią, jak się zachowują, co ich zachwyca, a co martwi. Badania terenowe są charakteryzowane przez miejsce i sposób ich prowadzenia. Są prowadzone w naturalnych warunkach. Pozwalają na głębokie zrozumienie subiektywnych znaczeń przypisywanych przez badanych ludzi (np. antropolodzy mieszkających w badanych przez siebie plemionach czy socjolodzy dzielący i obserwujący codzienne życie społeczności lokalnych). Wyróżniamy dwa rodzaje badań terenowych: - Pełne uczestnictwo – obserwatorzy stają się członkami badanej grupy, nie ujawniając grupie ani własnej tożsamości, ani celu badania. - Obserwator jako uczestnik – obserwatorzy stają się członkami badanej grupy, ujawniając grupie własną tożsamość i cel badania. Obserwacja uczestnicząca Jest najbardziej powiązana ze współczesnymi badaniami terenowymi, w której badacz staje się członkiem grupy, którą chce badać. Rola obserwatora uczestniczącego polega na ,,świadomym i systematycznym uczestniczeniu tak dalece jak na to pozwalają okoliczności”. Bezpośrednie uczestniczenie w życiu obserwowanych osób pozwala na poznanie ich języka, nawyków, wzorców pracy, sposobów spędzania wolnego czasu i innych aspektów ich codziennego życia. Uczestnik jawny Przyjmując tę rolę, badacze informują grupę o prowadzonych badaniach. Starają się stać aktywnymi członkami grupy, angażując się w jej życie przez dłuższy czas, a także usiłują nawiązać bliskie stosunki z członkami grupy, którzy pełnią funkcję informatorów, a także respondentów. W przebiegu badań terenowych można wyróżnić następujące, rozłączne etapy:  wybór tematu badawczego,  wybór terenu badania i uzyskania do niego dostępu,  nawiązanie kontaktów z członkami grupy,  szukanie osób dostarczających rzetelnych informacji,  opuszczenie terenu,  analiza danych.

Zacznij od miejsca, w którym się znajdujesz Pierwszym etapem badań terenowych jest wybór problemu badawczego. Bardzo często na wybór problemu wpływają zainteresowania czy sprawy angażujące badacza, a mogą one wynikać z pracy badacza, jego związków osobistych, historii rodziny, klasy społecznej czy jego pochodzenia etnicznego Wybór miejsca i uzyskanie do niego dostępu Wybór miejsca zależy od wymagań natury praktycznej np. od położenia geograficznego, płeć, wiek, rasa czy pochodzenie etniczne obserwatorów. Obserwatorzy, którzy znajdują się blisko grupy mają do niej łatwy dostęp, muszą pamiętać o konieczności utrzymania dystansu emocjonalnego w trakcie prowadzonych przez siebie analiz. Natomiast badacze stojący na zewnątrz terenu badań mogą mieć więcej trudności z uzyskaniem dostępu do grupy i muszą umieć określić, jak dalece powinni zmniejszyć dystans, kiedy już znajdą się wewnątrz niej. Jeżeli badacz zmniejszy dystans zbyt mocno, to ryzykuje silne utożsamienie się z grupą, co powoduje, że przejmuje styl życia grupy, traci obiektywność, to może wpłynąć na wyniki badań. Jeżeli jednak dystans między grupą a badaczem będzie za duży to nie będą oni w stanie zrozumieć grupy, ani w pełni wczuć się w sytuację jej członków. Nawiązywanie kontaktów z członkami grupy Łatwość nawiązywania kontaktów z członkami grupy zależy w dużej mierze od natury grupy oraz od umiejętności badacza. Jednym z podstawowych wymagań, istotnym zwłaszcza wtedy, gdy przedmiotem badań są podkultury, jest umiejętność rozumienia żargonu, jakim posługują się różne grupy. Badaczom terenowym generalnie zaleca się rozpoczynanie obserwacji od uczestniczenia w codziennym życiu obserwowanych osób, czyli mówiąc inaczej ,,kręcenia się wokół”. Jak szukać osób dostarczających rzetelnych informacji Obserwator uczestniczący, który nawiązał już kontakty z grupą, staje się tymczasowym członkiem grupy. Sam uczy się, jak się zachowywać w grupie, a członków grupy uczy zachowania w stosunku do siebie. Następnie zostaje on zaakceptowany jako pełnoprawny członek grupy. Opuszczenie terenu Etap ten zależy od stopnia porozumienia osiągniętego przez obserwatora i osoby obserwowane w momencie rozpoczęcia badania oraz od rodzaju relacji społecznych, jakie rozwinęły się w trakcie procesu badawczego. Proces opuszczania terenu może przebiegać gwałtownie i ostro, ale też powolnie i łagodnie. Samo odchodzenie może być zjawiskiem powtarzającym się, kiedy badanie wymaga od badacza wielokrotnych odejść i powrotów. Procedura jaką badacz wybiera, jest funkcją jego zaangażowania się w proces badawczy. Rejestrowanie obserwacji Badacze mogą rejestrować obserwowane zachowania, robiąc notatki, nagrywając na taśmę magnetofonową, fotografując czy rejestrując kamerą wideo. W przypadku gdy tożsamość obserwatora i cel badań są znane osobom obserwowanym, notatki można sporządzać od razu w miejscu zdarzenia. Na ogół jednak badacz oczekuje, że członkowie grupy zapomną, iż są obserwowani, ich zachowanie oraz tworzące się interakcję będą miały naturalny charakter. Notowanie w obecności członków grupy przypomina im o prowadzonych badaniach, co może wpłynąć na ich zachowanie, jak też ograniczyć możliwości badacza w uczestniczeniu w życiu grupy. Kiedy osoby obserwowane nie znają tożsamości badacza i celu badań, trudno jest badaczowi rejestrować każde zdarzenie w momencie jego zajścia. Jeśli badacz nie może w sposób jawny rejestrować obserwacji, to musi wykorzystać metody pozwalające mu zapamiętać to co się dzieję, aby móc to zapisać. Jeżeli badacz nie może natychmiast zanotować swojej obserwacji, to istnieje niebezpieczeństwo zniekształcenia i nieintencjonalnej, złej ich interpretacji. Analiza danych Analizowanie danych w jakościowych badaniach terenowych jest procesem ciągłym. Obserwatorzy formułują hipotezy i w trakcie prowadzonych przez siebie badań rejestrują istotne wydarzenia. Niektóre hipotezy są następnie odrzucane, inne natomiast uszczegółowiane i ciągle formułowane na nowo. Analiza danych to proces polegający na analizowaniu notatek. Na wczesnych etapach pracy terenowej badacz może tworzyć proste kategorię danych oparte na charakterystykach obserwowanych osób i cech zdarzeń, które wystąpiły. Notatki z badań terenowych dotyczące zachowania każdej obserwowanej grupy są następnie kodowane zgodnie z właściwym systemem klasyfikacji. W ramach każdego systemu klasyfikacyjnego badacz rejestruje interakcję społeczne powstające pomiędzy osobami należącymi do różnych grup. Na podstawie tego, czego się dowiedzieli uzupełniają bądź ponownie definiują stosowane przez siebie kategorię. Po każdej zmianie należy ponownie przejrzeć wszystkie notatki i włączyć odpowiednie dane do tworzonego wzoru. To właśnie w trakcie procesu kategoryzacji powstają pierwsze hipotezy. Kiedy badacz wyodrębni działania i wypowiedzi potwierdzające hipotezę, kolejnym jego krokiem jest poszukiwanie przypadków negatywnych to jest przypadków przemawiających na rzecz odrzucenia hipotezy. Aby określić, czy sformułowana hipoteza powinna zostać przeformułowana, badacze muszą przeanalizować zarówno przypadki pozytywne, jak i negatywne. Raport pisemny jest kulminacją badań terenowych. W raporcie końcowym przedstawia się podstawy badań, ich teoretyczne uzasadnienie oraz plan i metodologię badań. W raporcie powinna też się znaleźć szczegółowa analiza i interpretacja danych oraz wynikające z nich wnioski zarówno dla dalszych analiz, jak i dla decyzji podejmowanych w sprawach publicznych. Podstawy teoretyczne badań terenowych Badacze prowadzą badania o charakterze ilościowym po to, aby falsyfikować, modyfikować, czy też akceptować istniejące teorię. Zadanie to realizują w sposób dedukcyjny, wyprowadzając hipotezy z przyjętej teorii i wykorzystując zebrane dane do ich testowania. Jakościowe badania terenowe są tego przeciwieństwem, wykorzystują bowiem metodę analizy indukcyjnej. Badacze zbierają dane, na bazie danych formułują hipotezy, testują hipotezy, odwołując się do danych i wreszcie podejmują próbę zbudowania teorii. Teoria taka jest nazywana teorią bazową ponieważ wyprowadza się ją z konkretnych sytuacji badawczych i jest bezpośrednio powiązana z określonymi sytuacjami: Prowadząc badania terenowe, badacz stale sprawdza, czy wyłonione przez niego kategorię są właściwe i czy poprawnie zostały określone relację między nimi. Stawiając pytania tego typu w różnym czasie, badacz zawsze ma dostęp do danych w efekcie dopasowuje on swoje decyzję do danych weryfikując je podczas badania. Etyczne i polityczne aspekty badań terenowych W badaniach terenowych występują problemy natury zarówno etycznej jak i politycznej. Pierwszy problem dotyczy potencjalnego oszukiwania, szczególnie prawdopodobnego w badaniach, w których badacz utajnia swoją tożsamość. Innym problemem etycznym są nieprzewidywane konsekwencję badań. Osoby badane mogą postrzegać badaczy terenowych jako źródło dóbr materialnych, koneksji politycznych i społecznego prestiżu – źródło nie mające nic wspólnego z samym procesem badawczym czy celem badań. Wywiad swobodny/ nieukierunkowany/ niestrukturalizowany/ otwarty Badacz stawiając pytania, nie kieruje się wcześniej przygotowanym planem ani ich nie zadaje w ustalonej kolejności. Zachęca natomiast osobę badaną (niekiedy lekko ją ukierunkowując) do swobodnego opisywania swoich doświadczeń, opisywania ważnych dla niej zdarzeń, tworzenia własnej definicji sytuacji i do ujawniania istotnych opinii i postaw. Osoba prowadząca wywiad ma ogromną swobodę w wybieraniu różnych tematów i zadawaniu szczegółowych pytań w trakcie wywiadu. Wywiad narracyjny Odmiennym od wywiadu swobodnego jest wywiad narracyjny. W wywiadzie tego typu próbuje się spowodować opowiedzenie przez respondenta historii swych różnych doświadczeń życiowych. Przeprowadzający wywiad jest głównie słuchaczem, nie może on przerywać opowiadającemu i zadawać mu pytania. Przedmiotem wywiadu narracyjnego są głównie historie życia, takie jak np. historie karier zawodowych, historie doświadczeń związanych z klęskami żywiołowymi, przeżyciami wojennymi, itp. Nie wszystkie opowieści są narracjami. Narracjami są tylko te opowieści, które mają wyraźnie zaznaczony, w historycznym czasie, początek, po czym następuje opis rozwoju pewnych zdarzeń w jakiś sposób ze sobą powiązanych oraz opowieść ma czasowo wyraźnie przez opowiadającego zaznaczony koniec (tzw. koda). Wywiad introspekcyjny/ psychologiczny Metoda badawcza mająca na celu zebranie danych o faktach związanych z ludzką aktywnością i wzmacniającymi ją czynnikami. Wywiad psychologiczny opiera się na swobodnej rozmowie odbywającej się podczas spotkania psychologa z osobą dostarczającą informacji o badanym. Zalety techniki wywiadu  możliwość dociekania prawdy ilekroć pojawi się wątpliwość co do szczerości wypowiedzi osoby badanej- zadawanie dodatkowych pytań;  brak sztywnych ograniczeń czasowych dla prowadzenia badania;  możliwość obserwowania reakcji respondenta na zadawane pytania (np. mowy ciała), a tym samym wnioskowania rzetelności udzielanych przez niego wypowiedzi. Słabości tej techniki, to m.in.:  subiektywizm ocen i wniosków badacza;  skrępowanie osoby badanej przy udzielaniu odpowiedzi na pytania dotyczące spraw osobistych;  czasochłonność badań;  uzależnienie rzetelności uzyskiwanych informacji od jakości kontaktu interpersonalnego: badacz- badana osoba, kompetencji badacza (wiedzy, zaangażowania, doświadczenia). BADANIA ILOŚCIOWE Badania ilościowe pozwalają zmierzyć zakres zjawiska, umożliwiają opisać w kategoriach zmiennych ilościowych. Stąd odpowiadają najczęściej na pytanie ile, kto, gdzie? Cel badań ilościowych W badaniach ilościowych cel badań jest wyraźnie określony przed ich rozpoczęciem. Można go sprecyzować, podejmując próbę udzielenia odpowiedzi na kilka formalnych pytań. Celem badań może być zatem odpowiedź na pytanie „jak jest?”, „dlaczego?”, „jaki jest związek między..?”Konfiguracja pytań może być różna, ale niemal zawsze pyta się o właściwości przedmiotu lub/i relacje między jego cechami, np. „jakie są przyczyny?”, „w jakich warunkach?”. Zadając sobie te wszystkie pytania, pośrednio dąży się do opisu i objaśniania badanych konfliktów, zjawisk, procesów. Rola pytań badawczych sprowadza się więc do precyzyjnego określenia pola penetracji badawczej, a także typologii i elementów struktury przedmiotu badań, związków zachodzących między tymi elementami, istoty i siły związków przyczynowych, powiązań przyczynowo-strukturalnych, zewnętrznych itp. Problemy badawcze W badaniach ilościowych problemy muszą spełniać wysokie wymagania. Powinny wyczerpać swoją treścią całość domniemanej struktury i domniemanych związków zamierzonego przedmiotu badań, jednocześnie być rozłączne, jeśli chodzi o treść, i przedmiotowo ściśle. Powinny precyzyjnie określić kierunki i przedmiot badań. Problemy badawcze muszą być rozstrzygalne empirycznie, tzn. powinno być możliwe wyrażenie ich za pomocą wskaźników empirycznych lub innych kategorii języka badań. Hipotezy badawcze O ile problemy określają cel badań, o tyle hipotezy bardziej wyznaczają sposób organizacji badań, elementy warsztatu badawczego, np. narzędzia badawcze i procedury weryfikacyjne. Hipoteza winna być konkretna, ale musi wychodzić poza proste stwierdzenie faktów. Powinna być twórcza, tzn. odkrywcza, niebanalna, a także kompetentna, czyli uwzględniająca podstawową znajomość faktów dotyczących przedmiotu badań. Hipoteza powinna również być instruktywna, tzn. powinna stanowić jasną przesłankę do budowania technik i narzędzi badawczych. Próby badawcze- teren badań i pilotaż Najogólniejsza reguła wywiedziona z wiedzy intuicyjnej i z praw statystyki mówi, że próba badawcza lub określony teren badań reprezentują wszystkie cechy, właściwości i elementy populacji generalnej. Jednakże w badaniach społecznych dąży się do uogólnień. 3 sposoby rozumienia reprezentatywności próby wg Stefana Nowaka:  reprezentatywność typologiczna- występuje wtedy, gdy próba zawiera jednakową liczbę wszystkich elementów danej zbiorowości generalnej, badanej ze względu na pewne zmienne, mimo że proporcje tych elementów w populacji generalnej są całkowicie różne.  reprezentatywność ze względu na rozkład zmiennych- próba jest reprezentatywna wtedy, gdy rozkłady częstości poszczególnych wartości zmiennych odpowiadają dość ściśle rozkładom wartości tychże zmiennych w populacji generalnej.  reprezentatywność próby jest wtedy, gdy zależność między zmiennymi reprezentowanymi przez próbę są analogiczne do zależności występujących w populacji generalnej. Przykład: Rozkład zamożności i aspiracji dokształcenia dzieci może być analogiczny w dwóch różnych środowiskach, ale związki między tymi zmiennymi w jednym i drugim środowisku mogą być całkowicie różne i próba dobrana w jednym środowisku będzie niereprezentatywna dla drugiego. Najczęściej jednak w badaniach społecznych stosowana jest indukcja statystyczna pozwalająca na naukowe określenie wartości środkowych, typowych i korelacji. Wiąże się to z liczebnością grupy badawczej, która to liczebność zależy od tego, czy próbę dobieramy drogą losowania, czy drogą doboru celowego proporcjonalnego. Badania reprezentacyjne oparte są na losowym doborze próby z populacji generalnej (wnioskujemy o całości na podstawie części zbiorowości). Tak przedstawione badania gwarantują obiektywność otrzymanych wyników i pozwalają na oszacowanie całości.

Zalety badań ilościowych:  Pozytywistyczny paradygmat badaczy stosowany w badaniach ilościowych pozwala w sposób naukowy i z dużym prawdopodobieństwem odkryć reguły i mechanizmy życia społecznego.  Procedury badawcze są stałe. Ich powtarzalność dowodzi ich doskonałości.  Badanie zbiorowości umożliwia opis i ocenę różnic oraz podobieństw między elementami badanej zbiorowości.  Trafność i rzetelność są koniecznymi warunkami obiektywizmu badawczego.  Procedury badawcze stosowane w badaniach ilościowych chronią przed oddziaływaniem na przebieg badań subiektywizmu badacza i badanego oraz innych okoliczności zakłócających.  Zasadniczą rolę w badaniach ilościowych odgrywają wszelkie techniki dokumentowania, które mają służyć kontroli prawidłowego przebiegu obiektywizowania wyników i dokonywaniu operacji porównawczych.  Wykorzystuje się w nich pomiar, który spełnia warunki precyzji, poprawności, rzetelności i trafności.  Główną zasadą w badaniach ilościowych jest schemat wnioskowania indukcyjnego, korzysta się w nich jednak także z owoców dedukcji.  Na każdym etapie tych badań respektowane są wszelkie wymogi scjentyzmu i empiryzmu metodologicznego.  Końcowym etapem badań ilościowych jest wnioskowanie statystyczne, które pozwala wnioski uzyskane w badaniach próby rozciągnąć ze znanym prawdopodobieństwem na całą populację.

Wady badań ilościowych  Podobnie jak wszystkie badania w humanistyce, są obciążone indywidualnymi preferencjami badanych- aksjologicznymi, religijnymi, politycznymi i innymi.  Cechuje je asymetryczny, przedmiotowy związek między badaczem, a badanym oraz „bezbronność” badanego.  Charakteryzują się wysokim poziomem subiektywizmu we wszystkich fazach badań, przygotowaniu, uogólnieniu i ocenie.  Stosowane w nich narzędzia oraz ich konstrukcja mogą być źródłem manipulacji.  Możliwości poznawcze są zredukowane do zakresu wyznaczonego przez koncepcję badań i przyjęte instrumentarium badań.  Przeprowadzony w badaniach ilościowych proces transformacji danych z pojęciowego i tekstowego na standaryzowane, liczbowe kody odpowiednie do operacji statystycznych grozi deformacją treści i zagubieniem niuansów oraz wątków ubocznych.  Badania ilościowe są statyczne- odwzorowują aktualny stan rzeczy, nie ukazują dynamiki i tendencji.  W doborze próby, na której przeprowadzone są tego typu badania, zawarte jest tylko domniemanie jej reprezentatywności.  Badania ilościowe zawsze są badaniami fragmentu jakiejś rzeczywistości. Procedury narzucają izolacyjne postrzeganie wypreparowanych elementów badanej struktury.  Badania te mają technologiczny i służebny charakter, co sprawia, że mogą być wykorzystywane przez grupy interesów, które mogą nimi manipulować dla celów pozanaukowych.