Konferencja Waszyngtońska

Konferencja waszyngtońska była konferencją międzynarodową trwającą od 12 listopada 1921 do 6 lutego 1922, w Waszyngtonie. Zwołana została by uregulować sytuacje na Dalekim Wschodzie i Oceanie Spokojnym która powstała po zakończeniu I wojny światowej, oraz w celu ograniczenia zbrojeń morskich i układu sił w basenie Pacyfiku. Uczestniczyły w niej Stany Zjednoczone, Japonia, Chiny i 6 państw europejskich. Wielka Brytania Francja, Włochu, Belgia, Holandia oraz Portugalia. W wyniku konferencji podpisany 3 główne układy międzynarodowe i kilka mniejszych porozumień. Pierwszym z kluczowych dokumentów był traktat czterech mocarstw przyjęty 13 grudnia 1921 przez Francję, Japonię, Stany Zjednoczone i Wielką Brytanię. Zobowiązywał on do respektowania swoich praw w odniesieniu do posiadłości na Pacyfiku. Natomiast w wypadku nieporozumień przewidywano zwołanie specjalnej konferencji. Drugim i najważniejszym z traktatów był traktat znany jako traktat waszyngtoński lub “traktat pięciu” ustalił on limity i proporcje flot wojennych 5-ciu państw. USA, Wielkiej Brytanii, Japonii, Francji i Włoch. Traktat także podzielił flotę morską na: okręty liniowe, lotniskowce, krążowniki, niszczyciele i okręty podwodne oraz zakazał budowę nowych pancerników i ograniczył wyporność budowanych okrętów. Traktat miał obowiązywać do 31 grudnia 1936r, z tym że mógł być wypowiedziany z dwuletnim wyprzedzeniem. Trzecim dokumentem konferencji Waszyngtońskiej był podpisany również 6 lutego traktat dziewięciu mocarstw w sprawie Chin. Omówiono w nim zasady respektowania suwerenności , niepodległości i integralności tego państwa. Zawierał on zakaz zawierania porozumień sprzecznych z tymi zasadami, zakaz stosowania monopoli handlowych na całym lub nawet części terytorium Państwa Środka oraz zakaz tworzenia sfer wpływów. Ponadto uwzględniono w dokumencie konsultacje w razie pojawienia się zagrożeń dla całego dokumentu lub jego części. Największe korzyści z ów konferencji posiadały Stany Zjednoczone które uzyskały parytet z Wielką Brytanią odnośnie zbrojeń morskich. Konferencja doprowadziła także do nieprzedłużania przez Wielką Brytanię sojuszu z Japonią. Z kolei Francja, jakkolwiek nie czuła się usatysfakcjonowana postanowieniami traktatu pięciu mocarstw, zdołała zapobiec roztrząsaniu na forum konferencji kwestii zbrojeń lądowych.

Międzynarodowa pozycja Stanów Zjednoczonych

Na początku lat 30. w Stanach Zjednoczonych nastąpiła polityczna zmiana warty. Czwartego marca 1933r na fotelu prezydenta zasiadł demokrata Franklin Delano Roosvelt. Istotną przyczyną odsunięcia republikanów od władzy była fatalna sytuacja gospodarcza. W sferze polityki zagranicznej, a zwłaszcza relacji z Europą, nowy prezydent zachowywał się ostrożnie. Społeczeństwa było nastawione izolacjonistycznie. Utrzymywały się również silne, zrodzone w poprzedniej dekadzie, tendencje pacyfistyczne. W latach 30 kongres przeprowadził dochodzenie po którym stwierdzono że Ameryka została wplątana w “wielką wojnę” przez finansistów. Dokonano wtedy znaczącego posunięcia, zdecydowano się nawiązać stosunki dyplomatyczne z ZSRR. Przyniosło to zmniejszenie zastrzeżeń Amerykanów wobec systemu radzieckiego i unormowanie wzajemnych stosunków. W tym okresie zmodyfikowana też politykę Stanów Zjednoczonych wobec Ameryki Środkowej. Waszyngton rozpoczął poprawę stosunków od akceptacji na forum obradującej pod koniec 1933r w Montevideo Konferencji Panamerykańskiej zasady nieingerencji w wewnętrzne sprawy krajów tego regionu. W dniu 29 maja 1934 USA zawarły z Kubą traktat określający wzajemne relacje. Stosunki handlowe oparto formalnie na zasadzie równości, w praktyce jednak towary amerykańskie miały nieograniczony dostęp na wyspę. W sierpniu 1934 r doszło do ewakuacji oddziałów amerykańskich z Haiti, jednak niewiele to zmieniło gdyż ostatni traktat handlowy pozwalał amerykanom kontrolować rynek Haitański w całości. W roku 1936 podpisano porozumienie z Panamą, które miało gwarantować Panamie nie podległość lecz w roku 1939 zawarto układ który w obliczu zagrożeń niepodległości pozwalał na okupację kraju.
Rola USA na arenie międzynarodowej

W latach 30 w Waszyngtonie silne były tendencje izolacjonistyczne. Zwracały się one przede wszystkim przeciw wszelkim związkom z Ligą Narodów. Powszechną akceptację zyskało założenie, że Stany Zjednoczone nie mogą respektować jakichkolwiek poleceń nadchodzących z Genewy. Zarazem jednak współprace z Ligą Narodów podtrzymywane, o czym świadczył dobitnie aktywno udział, w latach 1932-1934, Stanów Zjednoczonych w Genewskiej Konferencji Rozbrojeniowej. Prezydent Roosvelt, mimo dobrego rozeznania w kwestiach europejskich i żywego zainteresowania problemami starego kontynentu, przez całą pierwszą kadencję zachowywał się wobec Europy powściągliwie. Jego postawa była zgodna z nastawieniem Kongresu. W roku 1934r. uchwalił on, że USA nie będzie udzielać pożyczek krajom nie wywiązującym się ze zobowiązań dłużniczych, zwłaszcza z okresu “wielkiej wojny”, a w roku następnym weszła w życiu ustawa o neutralności, zabraniająca eksportu materiałów wojennych państwom prowadzącym wojnę. W roku 1936 Kongres uchwalił prawo zakazujące wspierania państw prowadzących wojnę. 5 października 1938 Roosevelt zapowiedział możliwości zmiany kursu USA w przyszłości. Prezydent w tym czasie przedstawił mnożące się wówczas akty agresji. W konkluzji stwierdził, że stosowanie owej kwarantanny nie chroni skutecznie przed rozprzestrzenieniem się agresji i że trzeba wesprzeć narody strzegące swojej wolności. Amerykanie wykazywali wówczas większą aktywność w kwestiach daleko-wschodnich. Już w roku 1937 Departament Stanu deklarował, że poczynania Japonii w Chinach naruszają Waszyngtoński traktat dziewięciu mocarstw zapewniający integralność. W efekcie wyczuleni na problemu Dalekiego Wschodu izolacjoniści amerykańscy nie protestowali dłużej przeciw rozbudowie US Navy na Pacyfiku.

Bliski i Środkowy Wschód, Afryka

Kwestia Egipska

Bezpośrednio po zakończeniu “wielkiej wojny” sytuacja w Egipcie była niestabilna. W dniu 18 grudnia 1914 r. doszło do ogłoszenia brytyjskiego protektoratu nad krajem. Oznaczało to, że Wielka Brytania przestała uznawać zwierzchnictwo tureckie nad Egiptem. W konsekwencji nazajutrz zniesiono stanowisko kedywa i ustanowiono godność sułtana Egiptu. Ogłoszenie protektoratu oznaczało, że odtąd to Londyn jako protektor będzie odpowiadał ze integralność terytorialną kraju, zyskując zarazem prawo do prowadzenia w imieniu protegowanego polityki zagranicznej. Stworzono wobec tego stanowisko wysokiego komisarza, który był wykonawcą obowiązków i praw wynikających z protektoratu. Dotychczas interesy Londynu reprezentował nad Nilem konsul Generalny. Pod koniec roku 1918 przywódca ruchu wyzwoleńczego Saad Zaghlul pasza złożył na ręce wysokiego komisarza petycję, w której domagał się zniesienia protektoratu i uznania niepodległości. Brytyjczycy zareagowali represjami, zsyłając przywódców ruchu na Matlę i od tego momentu Turcja sprawowała zwierzchnictwo nad Egiptem i to jedynie ona mogła przelać swoje prawa na inny podmiot. Brytyjczycy w roku 1922 wydali deklarację uznającą Egipt jako niepodległe państwo. W wyłącznej gestii Brytyjczyków pozostały jednak następujące sfery: bezpieczeństwo imperialnych szlaków komunikacyjnych, obrona Egiptu, ochrona obcych interesów i mniejszości narodowych oraz władanie Sudanem. W sferze obronności Brytyjczycy utrzymywali w Egipcie garnizony liczące łącznie 12 tyś. ludzi. W zakresie punktu trzeciego mieściły się: sprawa kapitulacji prawnych, sądownictwa konsularnego i trybunałów mieszanych, a wreszcie przywilejów podatkowych cudzoziemców. Z uprawnień tych korzystali obywatele 14 krajów. Pozbawieni byli ich Niemcy oraz m.in. Polacy, Polska bowiem zrzekła się przysługującego jej prawa do zawarcia umowy kapitulacyjnej. Kością niezgody stał się Sudan. Został on ostatecznie opanowany przez Lorda Kitchenera, przy znaczącym współudziale Egipcjan w 1898r. Rok potem doszło do zawarcia brytyjsko-egipskiej umowy, z mocy której Sudan stał się brytyjsko-egipskich kondominium. Następnie jednak Brytyjczycy systematycznie odsuwali Egipcjan od współrządów. Egipcjan nie zadowalało jedynie formalne przyznanie niepodległości. Irytowała ich obecność wojsk Brytyjskich i kontrola poczynań rządu. W dniu 15 marca 1922r Brytyjczycy poinformowali mocarstwa, że jakkolwiek Egipt jest niepodległym państwem to Wielka Brytania wszelką formę ingerencji w stosunki między Londynem a Kairem uzna za akt nieprzyjazny. Ostatnim krokiem wiodącym do zalegalizowania nowego stanu rzeczy w międzynarodowym położeniu Egiptu stało się podpisanie 24 lipca 1923r. traktatu lozańskiego, w którym Turcja zrzekła się wszelkich praw i tytułów do terytoriów położonych poza jej powojennymi granicami.