Temat: Udowodnij, że „Lalka” B. Prusa jest powieścią o straconych złudzeniach.

„Lalka” Bolesława Prusa jest powieścią realistyczną powstałą w drugiej połowie XIX wieku. Autor doskonale przedstawił w niej swoje pozytywistyczne poglądy opierające się na takich ideach jak praca u podstaw, praca organiczna oraz uwielbienie kultury i nauki, a ponad to opisał różne postawy ludzkie tej epoki. Początkowo powieść miała przywdziać nazwę „Trzy pokolenia (Rzecki, Wokulski, Ochocki”, ponieważ tych troje idealistów perfekcyjnie obrazuje konflikt pomiędzy jednostką a nowatorski, pozytywistycznymi ideami. Przytoczone w poprzednim zdaniu postaci, nie podołały wyzwaniom nowego nurtu filozoficznego, utopiły swoje złudzenia poprzez przegrane bitwy na różnych płaszczyznach swojego życia.

Przedstawicielem kończącej się epoki romantyzmu jest Ignacy Rzecki. Wychowywano go w duchu uwielbienia wielkiego wodza jakim niepodważalnie był Napoleon Bonaparte- człowiek będący nadzieją dla zniewolonych narodów, które właśnie w nim widziały swojego wybawcę. Zawsze oczekiwał, iż potomek Napoleona będzie kontynuował działalność swojego przodka. W młodości rozpoczął pracę w sklepie Mincla i aż do końca swoich dni angażował się w nią całym sobą. W 1848 roku, w imię romantycznej wolności, miłości i braterstwa, brał udział w walkach na Węgrzech. W tym samym czasie jego przyjaciel, patriota, August Katz, popełnił samobójstwo nie mogąc się pogodzić z klęską powstania styczniowego. Było to dla Rzeckiego pierwsze załamanie jego ideologii życiowej. Po powrocie do Warszawy, kontynuował pracę subiekta, naiwnie oczekując zmian na arenie politycznej, które pozwoliłyby wznowić walkę o utraconą wolność. U kresu jego dni, sklep, dla którego całkowicie się poświęcił, przeszedł w ręce żyda, Szlagbauma. Cała jego idealistyczna wizja świata rozmyła się we mgle, a realizacja marzeń okazała się całkowicie poza jego zasięgiem.

Kolejnym idealistą, który poniósł klęskę w epoce nauki i pracy jest Stanisław Wokulski, będący jednocześnie głównym bohaterem oraz przyjacielem Rzeckiego. Jest on postacią łączącą w sobie dwie epoki- romantyzm oraz pozytywizm, która również utraciła swoje marzenia w konfrontacji ze społeczeństwem ówczesnego świata. Pomimo jego wybitnych zdolności, ojciec wysłał go do pracy w winiarni Hopfera, gdzie zetknął się ze społecznością inteligencji, która zaszczepiła w nim romantyczny rewolucjonizm. Skłoniło go to do wzięcia udziału w powstaniu styczniowym. Na wygnaniu poznał wielu wybitnych ludzi nauki i sam zaczął zagłębiać się w jej tajniki co dało mu poczucie wolności. Wśród intelektualistów był doceniany, sławny i szanowany. Wracając do Warszawy doznał rozczarowania. Zamiast być szanowanym naukowcem, był dla wszystkich zaledwie subiektem. W końcu odnalazła go romantyczna miłość wobec Izabeli Łęckiej- córki arystokraty. Wiedząc jaka przepaść jest między nimi na drabinie społecznej, całą swoją siłę włożył w starania by znaleźć się jak najbliżej ukochanej. Stawiając na szali swoje życie dorobił się znacznego majątku na wojnie bułgarsko-tureckiej. Posiadając odpowiedni kapitał podjął próbę asymilacji do kręgów arystokratycznych- bogate, wystawne życie, kupno klaczy, udział w rautach. Był człowiekiem rozdartym wewnętrznie. Jego dusza romantyka walczyła z duszą pozytywisty. Jego wyidealizowana miłość okazała się porażką, zrezygnował z walki o względy Izabeli oraz z egzystencji w społeczeństwie, które go nie rozumiało i odtrącało.

Trzecim idealistą, niespełnionym pozytywistą był Julian Ochocki. Tak jak w przypadku dwóch poprzednich bohaterów, dla tego młodego intelektualisty również nie znalazło się miejsce w ówczesnym społeczeństwie. Był spokrewniony z arystokracją, więc dostrzegając jego potencjał naukowy zapewniono mu możliwość zdobycia dyplomów na dwóch uczelniach wyższych. Wychowany w kulcie nauki wierzył w jej nieograniczone możliwości. Marzył o zbudowaniu machiny potrafiącej wznieść się w przestworza, co nie było jak się okazuje nie możliwe do osiągniecia. Niedorzeczna była jego wiara w to, iż takie wspaniałe odkrycie sprawi świat lepszym.

Opisane powyżej postacie Prus przedstawił przez pryzmat pozytywizmu. Jak można zauważyć nie każdy potrafił określić i odnaleźć się w jej ramach. Zagłębiając się w lekturę lalki, analizując jej bohaterów jesteśmy w stanie odnaleźć więcej przykładów postaci, które utraciły swoje marzenia, doświadczyły bólu i cierpienia czy też doznały rozczarowania. Powieść opisuje społeczeństwo polskie, nieszczęśliwą miłość oraz utracone złudzenia. Miłość, wynalazki, wolność- to nieliczne przykłady złudzeń wydartych z dusz bohaterów. Chociaż „Lalka” przedstawia Polskę wieku XIX, dziś też możemy dostrzec w naszym najbliższym otoczeniu ludzi, których marzenia nieustannie odpływają w stronę sztormu, skazane na zatopienie. Stracone złudzenia nie dotyczą tak naprawdę tylko bohaterów powieści. Dotyczą one każdego człowieka. Prus przekazuje nam ponadczasowy przekrój ludzkiej drogi do osiągnięcia utopii, która tak naprawdę nie może być osiągnięta, lecz każdy z nas do niej dąży. Najważniejsze w tym wszystkim jest to, żeby w naszym świecie odnaleźć samego siebie i nie próbować zmieniać się pod presją otoczenia.