Polska 20-lecia międzywojennego

Przemiany rewolucyjne lat 1917-1918 w Europie, a zwłaszcza zwycięstwo Rewolucji Październikowej, stworzyły odołowienie warunki zewnętrzne, dały niejako możliwości zrealizowania dążeń narodu polskiego do niepodległości. Sam fakt uznania prawa narodu polskiego do niepodległości kwestii tej bynajmniej nie rozwiązał. Uznając formalnie prawo narodu polskiego do odbudowy własnej państwowości decydujące o stosunkach europejskich mocarstw nie miały wyrobionego ostatecznie poglądu na temat obszaru tego państwa. Trwające ponad 120 lat niewola spowodowała, że niektóre historycznie polskie ziemie ulegały procesowi germanizacji.

Przemiany rewolucyjne lat 1917-1918 w Europie, a zwłaszcza zwycięstwo Rewolucji Październikowej, stworzyły odołowienie warunki zewnętrzne, dały niejako możliwości zrealizowania dążeń narodu polskiego do niepodległości. Sam fakt uznania prawa narodu polskiego do niepodległości kwestii tej bynajmniej nie rozwiązał. Uznając formalnie prawo narodu polskiego do odbudowy własnej państwowości decydujące o stosunkach europejskich mocarstw nie miały wyrobionego ostatecznie poglądu na temat obszaru tego państwa. Trwające ponad 120 lat niewola spowodowała, że niektóre historycznie polskie ziemie ulegały procesowi germanizacji. Ukształtował się odrębny naród ukraiński, suwerenności państwowej domagali się także Litwini rosło, poczucie odrębności narodowej na Białorusi. Linia rozgraniczania trudna była do określenia. Kształtowanie państwowości polskiej na przełomie lat 1918/1919 zależało, więc w dużym stopniu od stanowiska, dążeń i aktywności społeczeństwa polskiego. W wielu wypadkach naród polski chwytał za broń, by z tłoku bezpośredniej walki ustalić sprawiedliwą granicę. Dyplomacja polska podejmowała uporczywe starania o międzynarodowe uznanie tych granic. Walka zbrojna o granice toczyła się praktycznie na wszystkich krańcach odradzającego się państwa. O ile na zachodzie szło o ziemie etnicznie polskie to na wschodzie próbowano sięgać również po ziemie obce. Społeczeństwo polskie nie miało ściśle określonego, jednolitego programu państwowego. Nadal było rozbite na wiele różnych ugrupowań politycznych, wśród których dominowały trzy nurty polityczne. 11 listopada 1918r. Nastąpiło przekazanie przez Radę Regencyjna władzy nad wojskiem (symboliczna data odzyskania niepodległości) oraz podporządkowanie się lewicowego „rządu lubelskiego” Ignacego Daszyńskiego. Józef Piłsudski mógł wówczas liczyć na poparcie dawnych podkomendnych z Legionów oraz z partii lewicy niepodległościowej (pamiętano o PPS), a także polityków konserwatywnych - związanych z RR. Przeciw sobie miał krajowy obóz narodowo-demokratyczny, którego działacze pamiętali o jego działalności po stronie państw centralnych - bali się, że Polska zostanie uznana za sojusznika pokonanych Niemiec i Austrii. Endecy poparli Piłsudskiego gdyż gwarantował, że robotnicy nie poprą bolszewików, był w dobrych stosunkach z Żydami. A poparcie diaspory lub nawet jej neutralność miała dla Polski duże znaczenie. Wiadomo było, że gdyby władzę przejęła endecja – wzbudziłoby to negatywne reakcje na świecie. Piłsudski był gwarantem powstrzymania komunizmu. Narodowcy utworzyli w Poznaniu Naczelną Radę Ludową, która na początku nie uznawała władzy naczelnika państwa. Tu należy wspomnieć o całkowicie legalnym jednowładztwie Piłsudskiego jako Naczelnika Państwa od 1918 do lutego 1919 roku, po którym to Mała Konstytucja wprowadzała równowagę miedzy naczelnikiem a sejmem a sam Rząd powoływany był przez Naczelnika - ale z większości sejmowej.

           Powstał  pierwszy rząd kompromisu. Dmowski i Piłsudski szukając porozumienia dla dobra Polski  uzgodnili, że powstanie rząd z premierem Ignacy Jan Paderewskim -wybitnym pianistą, działaczem  niepodległościowy, należącym do paryskiego Komitetu Narodowego Polskiego -  który został uznany przez Piłsudskiego za oficjalna reprezentację Polski w Wersalu. W  styczniu 1919r. Odbyły się pierwsze  wybory do sejmu. Przyniosły one zwycięstwo Związku Ludowo- Narodowego - obóz narodowy, ale  silne pozycje miały także: PSL „Piast” -Wincentego Witosa, PSL „Wyzwolenie” i PPS. Wybory zbojkotowała Komunistyczna Partia Robotnicza Polski, która odrzuciła niepodległość. Chciała aby Polska była częścią Rosji Sowieckiej. Pozostawiono sporo pustych ław poselskich – dla posłów z ziem polskich, które jednak były jeszcze pod kontrolą naszych wrogów.  

Walka o granice trwała cały czas nieprzerwanie. W listopad 1918 rozpoczęły się walki polsko-ukraińskie o Lwów. O zwycięstwie Polaków zadecydował opór stawiany poprzez ludność cywilną i przez „orlęta lwowskie”. Od listopada 1918 roku, na wschodnie ziemie zaczęły wchodzić odziały bolszewickiej Armii Czerwonej. Do połowy czerwca 1919 roku, cała Galicja znalazła się w polskich rękach. 27 grudnia 1918r. w Wielkopolsce wybuchło powstanie - jedno z niewielu udanych w historii Polski. Do połowy czerwca 1919 roku, cała Galicja znalazła się w polskich rękach. Tego samego roku w Wersalu pod Paryżem odbyła się konferencja pokojowa kończąca I wojnę światową. Wzięli w niej udział przedstawiciele 27 państw, w tym Polski. Główną rolę odgrywał tzw. „gruba trójka” – premier Francji Georges Clemenceau, premier Wielkiej Brytanii Lloyd George i prezydent USA Thomas Woodrow Wilson. Francja chciał osłabić Niemcy a wzmocnić Polskę i Czechosłowację, natomiast Wielka Brytania obawiała się Francji, więc sprzeciwiła się osłabieniu Niemiec. Istniała jeszcze jedna poważna groźba, że w osłabionych sfrustrowanych Niemczech wybuchnie komunizm.
Traktat pokojowy z Niemcami został podpisany 28 czerwca 1919r. w Wersalu. Na mocy tegoż traktatu armia niemiecka nie mogła przekroczyć 100tys. Żołnierzy – było to bardzo poważne zdemilitaryzowanie – a ponad to Niemcy musiały oddać Francji Alzację i Lotaryngię, a Polsce Wielkopolskę i część Pomorza a także zapłacić ogromne odszkodowanie za wywołanie wojny. Gdańsk stał się wolnym miastem. Na Warmii, Mazurach i Górnym Śląsku miały się odbyć plebiscyty, decydujące o przynależności tych regionów do Polski lub Niemiec. Z inicjatywy USA do Traktatu Wersalskiego dołączono statut Ligii Narodów – organizację międzynarodową, która miała rozwiązywać konflikty na drodze pokojowej. W jej skład miały wejść państwa walczące z Niemcami, neutralne i nowopowstałe. Jej zadaniem było czuwanie nad pokojem i niedopuszczenie do konfliktów zbrojnych na świecie. Liga Narodów działała 20 lat, nie spełniła swoich zadań – natomiast stała się terenem rywalizacji francusko - angielskiej. Zapoczątkowała opiekę nad uchodźcami, pomoc ofiarą epidemii, opiekę nad matką i dzieckiem. Utworzone przez nią organizacje: Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości w Hadze, Międzynarodowa Organizacja Pracy, Międzynarodowy Instytut Współpracy Kulturalnej(UNESCO) – trwają do dziś.

W Europie nastąpił rozpad 3 wielkich mocarstw: Habsburgów, Hohenzollernów, Romanowów. Po abdykacji Winhelma II i stłumieniu bolszewików, w różnych krajach niemieckich przyjęły system demokracji parlamentarnej i stały się republiką. Republika Weimarska – gdzie w lipcu 1919r. uchwalono konstytucję. Nastąpił rozpad Austro -Węgier. Austria została ogłoszona republiką, Republika Czechosłowacka proklamowała swoja niepodległość, powstały niepodlegle Węgry, które decyzją własnego parlamentu stały się monarchią, a od 1929r. powstanie Jugosławii. Galicja została włączona do Polski Rewolucja obaliła cesarstwo rosyjskie. Tylko 4 państwa oderwały się od Rosji sowieckiej - w okresie od grudnia1917r. do maja 1919r. swoją niepodległość ogłosiły kolejno: Finlandia, Litwa, Łotwa i Estonia. Polska – choć dawny zabór Rosyjski od 1915 r. był po okupacją Niemiecką i Austriacką. W bolszewickiej Rosji rozpoczęła się budowa komunizmu. Wprowadzono karę śmierci za poglądy, które mogą „obiektywnie pomagać” kontrrewolucji. Policja polityczna mogła nie tylko aresztować i prowadzić śledztwo a także skazywać lub wykonywać wyroki. W 1918r. decyzją Lenina powstały pierwsze łagry – obozy karne na Syberii. W 1920r. bolszewicy odnieśli ostatecznie zwycięstwo w wojnie domowej- armie kontrrewolucyjne (tzw. biali) zostały pokonane. W Rosji planowano rozszerzenia rewolucji na całą Europę. Pierwsze starcie polsko-bolszewickie miało miejsce na kresach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej już w II 1919r. – wojsko polskie odniosło zwycięstwo w walce o Wilno. W tym samym czasie w Moskwie powstał Komintern – Międzynarodówka Komunistyczna. Jej celem było opanowanie przez komunizm najpierw Europy, potem Ameryki i Azji. W Europie środkowej i zachodniej wciąż trwało wrzenie rewolucyjne, na przeszkodzie rozpowszechnienia się stała Polska.

W Polsce istniały dwa pomysły na granice wschodnią. Piłsudski wysuwał program federacyjny, zgodnie z którym w europie środkowej, złożona z Polski, Litwy, Białorusi i Ukrainy miała powstać ponad narodowa federacja. Program federacyjny polegał na: zaangażowaniu Polski w powstanie i obronę niepodległych państw na wschodzie, odrzucenia sowieckich propozycji pokojowych i podjęcie wojennej ofensywy na wschodzie. Rozgraniczenie na polską i niepolską cześć federacji miało uwzględniać przewagę Polaków w części kresów. Federacja miała stanowić swoisty bufor przeciw potędze Rosji i Niemiec. Narodowcy nie wierzyli w możliwość powstania takiej federacji dlatego obstawali przy programie inkorporacyjnym , polegającym na wcieleniu do Polski części dawnych ziem wschodnich RP, bez angażowania się Polski w obronę niepodległości Ukrainy czy Litwy przed Rosją. Piłsudski próbował realizować program federacyjny. Zawarł sojusz z Ukraińcami ( szef państwa Ataman Semen Petlura) i wiosną 1920 podjął ofensywę mającą na celu wyparcie bolszewików z Ukrainy oraz przywrócenie niepodległego państwa ukraińskiego. W maju 1920r. wojska polskie i ukraińskie zajęły Kijów, jednak później Armia Czerwona podjęła kontrofensywę i w lipcu przełamała front , rozpoczął się wielki i przyspieszony odwrót polskiej armii. W sierpniu 1920r. bolszewicy stanęli pod Warszawą - zagrożone zostało istnienie państwa polskiego. Podbitą Polską mieli rządzić komuniści, którzy w Białym Stoku utworzyli Komitet Rewolucyjny Polski – z przywódcą Marchlewskim na czele. Dowódcą wojsk bolszewickich był marszałek Michaił Tuchaczewski. 15 sierpnia 1920 roku atak wojsk bolszewickich na Warszawę został zatrzymany, pod dowództwem Piłsudskiego polska armia rozbiła i zmusiła do odwrotu Armię Czerwoną - uderzając znad Wieprza i wychodząc na rosyjskie tyły pod Warszawą, a ostatecznie rozbijając armię Rosyjską nad Niemnem. W roku 1921 w Rydze. pomiędzy Polską a Rosją zawarto pokój. Na jego mocy granica Polski na południowo - wschodniej została ustalona na rzecze Zbrucz, a na północno – wschodniej na Dźwinie. Pokój Ryski oznaczał klęskę programu federacyjnego Piłsudskiego.

Wileńszczyzna była przedmiotem sporów między Polską a Litwą, ponad 80 % stanowili Polacy, reszta to mniejszość Żydowska i Litwini - jednak Litwa uznała miasto za kolebkę państwowości. Jesienią 1920r. Piłsudski nakazał gen. Lucjanowi Żeligowskiemu wraz ze swoją dywizją rozpoczęcie „buntu”. Powstała tzw. Litwa Środkowa ze stolicą w Wilnie, którą w 1922r. przyłączono do Polski. W latach 1919- 1921 na Górnym Śląsku miały miejsce 3 polskie powstania, przesądziły o korzystnym podziale Górnego Śląska. Niemcy otrzymali większą cześć, za to Polsce przypadła przeważająca część przemysłowego zagłębia z Katowicami. Plebiscyt o przynależności Warmii i Mazur odbył się w lipcu 1920 roku i został przegrany przez Polskę. Czesi zajęli Zaolzie gdzie większość stanowili Polacy - w momencie, w którym Polska była zajęła wojną na wschodzie, Czesi złamali wcześniejsze porozumienie regulujące podział tego obszary miedzy Polskę, a Czechosłowację i zajęli całość Zaolzia. Pod koniec lipca 1920r. fakt ten został uznany przez mocarstwa Ententy.

W 1921r. II RP liczyła ok. 27 mln. mieszkańców. Do 1939 roku liczba ta wzrosła do ok.35 mln. Powierzchnia państwa wynosiła 388,6 tys. km2 . 1/3 obywateli stanowiły mniejszości narodowe: Ukraińcy, Żydzi, Białorusini, Niemcy. Pojawiły się trudności spowodowane stratami wojennymi oraz spuścizną zaborów, odmienności w systemach prawnych. Polska wyszła z I wojny światowej bardzo zniszczona, dotkliwe straty poniósł polski przemysł. Po I wojnie produkcja przemysłowa była o połowę mniejsza niż przed 1914 r.) Ponad 2/3 mieszkańców kraju to ludność rolnicza. Na wsiach przeważały małe gospodarstwa o powierzchni do 5 ha. Po mimo oporów wielkich właścicieli, sejm dwa razy uchwalił ustawę o wykonaniu reformy rolnej (1920r, 1925r.). Gdzie duże majątki przekazują cześć ziemi biednemu chłopstwu – co miało swoich zwolenników jaki przeciwników. W pierwszych latach II RP odniesiono duży sukces w uporządkowaniu finansów państwa. Była to zasługa rządu kierowanego w latach 1924-1925r. przez Władysława Grabskiego - premier i minister skarbu, podjął on skuteczną walkę z inflacją i przeprowadził udaną reformę walutową, zamieniając markę polska na nową walutę złoty. Powołał do życia Bank Polski - nadzorował on, gospodarkę finansami państwa. Jego reformy zostały wprowadzane aby wyprzeć zagraniczne pożyczki.

17 marca 1921 r. Sejm Ustawodawczy uchwalił konstytucję marcową, wzorowaną na instytucjach francuskich. Konstytucja wprowadziła parlamentarny system rządów - likwidacja urzędu naczelnika, ale pozostaje przy funkcji do czasu wyboru Prezydenta. Władza ustawodawcza należała do pochodzącego z demokratycznych wyborów sejmu i senatu (5 letnia kadencja) na podstawnie ordynacji pięcioprzymiotnikowej. Ordynacja przymiotnikowa według 5 zasad: powszechności - mogą w nich brać udział wszyscy uprawnieni obywatele, równości - każdy głos jest tak samo ważny, bezpośredniości - głosujący wybierają bezpośrednio swoich przedstawicieli, tajności - nie może być kontrolowane jaki głos kto oddaje, proporcjonalności - miejsca w parlamencie dzieli się zgodnie z ilością zdobytych przez ugrupowania polityczne głosów w skali całego kraju. Najważniejszą rolę według konstytucji marcowej odgrywać miał sejm- izba niższa parlamentu, przed którym odpowiedzialna była Rada Ministrów, ograniczono role senatu oraz wybieranego przez obie izby prezydenta. Konstytucja marcowa gwarantowała szereg praw i swobód obywatelskich : wolności sumienia i wyznania, wyrażania swoich poglądów i stowarzyszania się. Była to jedna z bardziej demokratycznych konstytucji w ówczesnej Europy.

Konstytucja marcowa miała swoje wady. Zapisana w niej zasada proporcjonalności sprawiała, ze sejm był podzielony na wiele konkurujących ze sobą partii i frakcji. W okresie obowiązywania konstytucji marcowej (1921-1926r.) w II RP bardzo często zmieniano rządy. Endecy – twórcy konstytucji woleli słabą władzę wykonawczą obawiając się tego, iż może objąć ją Piłsudski. Najsilniejszym ugrupowaniem w parlamencie był obóz narodowy, który szukał porozumienia z PSL„Piast” Wincentego Witosa. Z kolei PPS i PSL„Wyzwolenie” były najważniejszymi ugrupowaniami lewicowymi. W sejmie swoje reprezentacje miały również partie mniejszości narodowych Żydzi, Ukraińcy i Niemcy. W grudniu 1922r. Zgromadzenie Narodowewybrało na urząd prezydenta RP Gabriela Narutowicza, którego popierała lewica. Narodowcy rozpętali wówczas sprzeciw przeciw prezydentowi. 16 grudnia 1922r. pierwszy prezydent II RP został zamordowany. Wstrząsnęło to Piłsudskim. Wielu ludzi straciło wiarę w demokrację

Za granicami RP tworzyły się zjawiska niekorzystne dla Polski. Od 1921r. istniał sojusz polsko – francuski, ale w 1925r. w Locarno na mocy układu Niemcy zagwarantowały swe zachodnie granice z Francją oraz Belgią - przez co uzyskały one cechy trwałości. Granic z Polską nie objęto gwarancjami. RP uzyskała tylko traktat arbitrażowy w którym Niemcy zobowiązały się rozwiązywać konflikty bez użycia siły. W Rapallo w 1922r. Niemcy i Rosja bolszewicka zawarły układ, który przewidywał między innymi tajne szkolenia niemieckiego wojska na rosyjskich poligonach, co umożliwiało obejście przez Niemcy rozbrojeniowych postanowień konferencji wersalskiej.

W 1923r. Piłsudski wycofał się z życia politycznego, był rozczarowany postanowieniami konstytucji marcowej - parlament był zdominowany przez jego politycznych przeciwników- endecję. Chciał władzy nad wojskiem – uważał parlamentarną cywilna kontrolę nad armią za nieskuteczną. Kłótnie i spory były dla niego nie do przyjęcia – był nawykły do czynu i działania. Kolejne rządy II RP były bardzo niestabilne, szybko traciły poparcie w parlamencie i upadały. W maju 1926r. powstał rząd Wincentego Witosa oparty na koalicji Narodowej Demokracji i PSL „Piast”. Rząd centroprawicowy). Piłsudski 12 maja 1926r. pomaszerował na Warszawę. Rozpoczął się tzw. zamach majowy, wymierzony w legalny rząd RP. Po stronie Piłsudskiego odpowiedział się lewica (m.in. PPS) która zmobilizowała związki zawodowe do przeprowadzenia strajków na kolei, co uniemożliwiło dotarcie na czas do Warszawy wojsk wiernych rządowi. Po trzech dniach zamachu władza znalazła się ręku Piłsudskiego, prezydent i premier ustąpili ze swoich urzędów, by uchronić kraj od wojny domowej. Nowym prezydentem został podporządkowany Piłsudskiemu - Ignacy Mościcki. Piłsudskiego poparli też konserwatyści - ziemianie z Kresów dla tych z Wileńszczyzny był jak „rodak”. Sporo też drobnomieszczaństwa – tradycyjnego elektoratu endecji. Masowo poparli go wojskowi, a tych było dużo. Miał szerokie poparcie - nie skupione na jednak opcji. Obalenie władzy Piłsudski przeprowadził pod hasłem „sanacji”, czyli wyleczenia Polski z niekorzystnej dla niej „sejmokracji” - tak piłsudczycy nazywali demokracje parlamentarną. Miało się to dokonać na drodze zmiany ustroju, zastąpieniem konstytucji marcowej nową konstytucja. Nowela sierpniowa, a potem Konstytucja kwietniowa wprowadza rządy prezydenckie. W kwietniu 1935r. weszła w życie nowa konstytucja, zwana kwietniową. Ograniczyła ona rolę parlamentu, a bardzo zyskała władza wykonawcza na czele, której stał prezydent - odpowiedzialny tylko „przed Bogiem i Historią” . Powoływał rząd, który był przednim odpowiedzialny , powoływał też cześć senatorów. Konstytucja gwarantowała także podstawowe swobody obywatelskie. Od maja 1926 aż do maja 1935r. - do swojej śmierci, decydujący głos w sprawach państw miał Piłsudski. Wprowadził on w Polsce system rządów autorytarnych – wzmacniających władzę wykonawczą na drodze walki z opozycją. W sierpniu 1930r. na polecenie Piłsudskiego, Mościcki przedterminowo rozwiązał obie izby parlamentu. W Brześciu nad Bugiem uwięziono kilku przywódców opozycji z Wincentym Witosem na czele, gdzie ich bito i upokarzano. Autorytarny rząd, siłowa walka z opozycją, fałszowanie wyborów, cenzura, wyroki administracyjne a nie sądowe, zachwianie trójpodziału władzy. Opozycja jest legalna za wyjątkiem komunistów i skrajnych narodowców. Jest opozycyjna prasa, stowarzyszenia. Wolność sumienia. Opozycja jest w sejmie. Pierwsze wybory były za sanacji w pełni demokratyczne - wielu Polakom się ten autorytaryzm podobał. Byli niepewni losów swojego kraju – zagrożenie ZSRR i Niemiec. W środkowej europie było w latach 30 tylko jedno państwo demokratyczne – bogata Czechosłowacja. Demokracje upadły m.in. w Austrii, Włoszech, Niemczech, Grecji, Hiszpanii, Portugalii.

Wypadki brzeskie przyczyniły się do uaktywnienia opozycji antysanacyjnej. Jej prawicowa część zorganizowana była w utworzonym przez Dmowskiego endeckim Obozie Wielkiej Polski. Natomiast lewicowa i centrowa opozycja skupiła się w porozumieniu partii politycznych zwanych Centrolewem. Sanacja tworzy obóz bezpartyjny. Po przejęciu władzy Piłsudski nawiązał porozumienie z konserwatystami, którzy odgrywali poważną rolę w stworzonym w 1928r. Bezpartyjnym Bloku Współpracy z Rządem (BBWR)- organizacja stworzona na potrzeby wyborów przez piłsudczyków. Później prawicowi Piłsudczycy tworzą OZON. Po śmierci Piłsudskiego na czoło obozu sanacyjnego wysunęła się grupa pułkowników - czyli oficerów legionowych, którzy od 1926r. sprawowali najważniejsze funkcje w państwie. W obozie Berezie Kartuskiej (utworzonym 1934r.) osadzono politycznych przeciwników sanacji. Po śmierci Piłsudskiego w sanacji były trzy skłócone obozy: Zamkowy - wokół prezydenta Mościckiego, Rydza śmigłego – najsilniejszy, Walerego Sławka. Osie podziału były raczej personalne niż ideowe. Sławek zarzucał Rydzowi zapędy dyktatorskie, a sam nie był zwolennikiem demokracji.

Naród wiedział, że mimo twardych metod walki politycznej stosowanych przez obóz rządzący RP była państwem suwerennym. Fakt niepodległości w II RP był najważniejszy, mimo olbrzymich trudności udało się zbudować niepodległe państwo które przez 20 lat swojego istnienia przyczyniło się do scalenia ziem polskich. W sferze gospodarki stworzono nowa walutę złoty, zmodernizowano przemysł i zapoczątkowano przemysł zbrojeniowy i komunikacyjny. Inwestycje gospodarcze: port w Gdyni, kolejowa „magistrala węglowa” Śląsk – Gdynia ,oraz przebudowanego od 1936r. Centralnego Okręgu Przemysłowego (COP) Jednym z głównych twórców COP’u był minister Eugeniusz Kwiatkowski Rozwinęła się oświata, powstał polski system szkolny ,do czterech uniwersytetów w Warszawie, Krakowie, Wilnie i Lwowie dołączył piąty - Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu. Polacy mieli światowe osiągnięcia: Władysław Reymont Nagroda Nobla za „Chłopów”, dokonania „polskiej szkoły matematycznej” we Lwowie, kierowanej przez prof. Stefana Banacha, rozwój środków masowego przekazu, analfabetyzm na kresach zmniejszył się z 70 % do 40 %. Polityka zagraniczna rządów sanacyjnych opierała się na kontynuacji sojuszu wojskowo - politycznego z Francją. Starano się unikać konfrontacji Polski z ZSPR i Niemcami. W 1932r. Polska zawarła pakt o nieagresji ze Związkiem Sowieckim, a w 1934r. podpisana została deklaracja o unikaniu przemocy we wzajemnych stosunkach z Niemcami hitlerowskimi. Piłsudski proponował politykę równej odległości - do ewentualnej wojny wejść jako ostatni, zacieśniać stosunków z III rzeszą przeciw Rosji i z Rosją przeciw III rzeszy. Jednak jeśli to konieczne to robić wszystko aby do wojny nie wejść. W 1939 Beck zdecydował się jednak walczyć z Niemcami, uwierzył w gwarancje Francji i Wielkiej Brytanii.