Podstawowe komponenty bezpieczeństwa

Przechodząc do definiowania współczesnego bezpieczeństwa, należy stwierdzić, że są pewne trudności wynikające z faktu, iż bezpieczeństwo jest zjawiskiem obejmującym kilka dyscyplin i specjalności naukowych. Obecnie można spotkać w literaturze przedmiotu co najmniej kilkanaście definicji tego samego pojęcia. Każda z nich wskazuje, że bezpieczeństwo, podobnie jak pokój, nie jest stanem danym raz na zawsze. Definicje słownikowe najczęściej określają bezpieczeństwo jako stan państwa lub grupy państw, zdolny do przeciwstawienia się zagrożeniom wywołanym przez człowieka lub naturę, tj.

Przechodząc do definiowania współczesnego bezpieczeństwa, należy stwierdzić, że  są pewne trudności wynikające z  faktu, iż bezpieczeństwo jest zjawiskiem obejmującym kilka dyscyplin i  specjalności naukowych. Obecnie można spotkać w  literaturze przedmiotu co najmniej kilkanaście definicji tego samego pojęcia. Każda z  nich wskazuje, że  bezpieczeństwo, podobnie jak pokój, nie jest stanem danym raz na zawsze. Definicje słownikowe najczęściej określają bezpieczeństwo jako stan państwa lub grupy państw, zdolny do przeciwstawienia się zagrożeniom wywołanym przez człowieka lub naturę, tj. w  sytuacji kryzysowej. W opracowaniach z  zakresu nauk społecznych możemy spotkać pojęcie bezpieczeństwa jako zdolność przetrwania, niezależność, tożsamość, możliwość rozwoju. Współczesne pojmowanie bezpieczeństwa zakłada jego szerokie spektrum, daleko wykraczające poza strefę militarną. Stąd, bezpieczeństwo może być rozpatrywane aż w trzech wymiarach: podmiotowym, przedmiotowym i przyszłościowym. W wymiarze podmiotowym można wyróżnić bezpieczeństwo narodowe (państwa) i międzynarodowe w obszarze regionalnym bądź globalnym. W wymiarze przedmiotowym zaś oznacza tworzenie warunków do zachowania własnej tożsamości i aktywności oraz autonomii w środowisku międzynarodowym. Wyróżniamy tu bezpieczeństwo polityczne, militarne, ekonomiczne, społeczne, kulturowe. W wymiarze przyszłościowym oznacza tworzenie systemu (systemów) bezpieczeństwa wobec wyzwań i zagrożeń w XXI wieku w mikro i makro skali, tj. na obszarze jednego państwa i grupy państw (sojuszu), uwzględniając dynamizm i zmienność uwarunkowań bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo narodowe można podzielić również w sposób przedstawiony w tabeli na dziedziny i sektory. Wyróżnia się dziedziny: obronne, ochronne, społeczne i gospodarcze. Dziedzina obronna dzieli się na sektor dyplomatyczny, militarny i wywiadowczy. Kolejna dziedzina czyli dziedzina ochronna dzieli się na sektor: kontrwywiadowczy, prawa i porządku publicznego oraz ratownictwa. W dziedzinie społecznej wyróżnia się następujące sektory: kulturowy, edukacyjny, socjalny, demograficzny i migracyjny. Natomiast w ostatniej dziedzinie występują takie sektory jak finansowy, energetyczny, transportowy, infrastruktury krytycznej oraz środowiska naturalnego. Współczesne pojęcie bezpieczeństwa w  całokształcie systemu pojęć z  kryteriami włącznie, zajmuje pierwszorzędną pozycję w  losach człowieka, społeczności lokalnych i  narodów (państw). Natomiast sformułowanie jednoznacznej definicji bezpieczeństwa z  punktu widzenia filozoficznego nie jest łatwe, ponieważ niemal każdy z  autorów definiuje inaczej, choć istota zjawiska jest taka sama. A to oznacza, że  możliwości zdefiniowania jest wiele. Na przykład Janusz Świniarski twierdzi, że bezpieczeństwo to stan, który zapewnia człowiekowi warunki samorealizacji. Bezpieczeństwo to stan, w  którym jednostki, grupy społeczne, organizacja państwa nie odczuwa zagrożenia swego istnienia, a także podstawowych swych interesów. Bezpieczeństwo to stan, w  którym istnieją formalne, instytucjonalne i praktyczne gwarancje ochrony tego, co stanowi istotę pełnej samorealizacji. Filozoficzne funkcje bezpieczeństwa należą, do ogólnej funkcji praktycznej, w której możemy wyróżnić takie funkcje jak: poznawczą, społeczną, aksjologiczną i ideologiczną. Funkcja poznawcza filozofii bezpieczeństwa zajmuje się badaniem problemów zagrożeń i  sposobów ich minimalizacji lub eliminacji w  makro i mikro skali, na obszarze jednego państwa lub grupy państw. Ponadto wykrywa białe plamy i uogólnia wyniki badań między zakresami poszczególnych dyscyplin naukowych. Funkcja społeczna filozofii bezpieczeństwa wyraża się w służbie dla jednostki (człowieka) i  całej społeczności. Pomaga w najważniejszych sprawach służąc pomocą w dochodzeniu do istoty bezpieczeństwa w przyszłości. Analizuje i ocenia poglądy błędne lub zafałszowane, nie mające podstaw naukowych, pomaga dochodzić do prawdy obiektywnej. Funkcja aksjologiczna filozofii bezpieczeństwa wykrywa prawidłowości, bada naturę wartości bezpieczeństwa, ustala kryteria wartościowania poszczególnych elementów systemu bezpieczeństwa w  aspekcie jego efektywności oraz przydatności na danym etapie rozwoju ludzkości. Funkcja ideologiczna filozofii bezpieczeństwa zajmuje się przede wszystkim wykorzystywaniem filozofii jako instrumentu do kształtowania i upowszechniania danego systemu wartości uniwersalnej i poglądów w celu pozyskiwania szerokiego grona zwolenników do podejmowanych działań. Koncepcja filozofii bezpieczeństwa (filozofii szczegółowej) zrodziła się z prób przezwyciężenia, polemologii (filozofii wojny) i irenologii (filozofii pokoju) wobec wyzwań, jakie pojawiły się w ostatnich dwóch dekadach XX w. Jej przedmiotem jest bezpieczeństwo identyfikowane z taką formą istnienia, które w życiu każdego człowieka jest dobrem. Zgodnie z nią obejmuje on wskazanie przedmiotu filozofii bezpieczeństwa, z wyeksponowaniem przede wszystkim takich pojęć jak wojna, pokój i bezpieczeństwo. Tak pojmowana filozofia bezpieczeństwa ma swoje korzenie w europejskiej myśli filozoficznej i społecznej. W niej bezpieczeństwo jest dobrem naturalnym i podstawową potrzebą człowieka, które uwikłane jest w aksjologiczne problemy wojny i pokoju, tendencje militarystyczne i pacyfistyczne W stadium ateoretycznym (przedteoretycznym) mamy do czynienia z symbiozą wiedzy potocznej i naukowej. A w tym właśnie stadium zdaje się, że tkwi po części rodząca się wiedza o bezpieczeństwie, chociaż aktywnie jest ono przez tę filozofię porzucane. Z tego względu, stosowniejszym podziałem jest ten, który szczególnie odcisnął się na dziejach myśli kultury europejskiej. Jest to jeden z podziałów zastosowanych przez Arystotelesa i od tego czasu jest obecny w myśli tej kultury. Podział ten wyprowadzony jest z naturalnych predyspozycji człowieka. A jest ich – według Arystotelesa - cztery. Są to predyspozycje posiadane przez każdego człowieka do:                wiedzy naukowej, której przedmiotem „są rzeczy ogólne i konieczne”;                mądrości teoretycznej, której przedmiotem są „pierwsze przyczyny i zasady”;                mądrości praktycznej, której podmiotem jest człowiek zaś przedmiotem „są rzeczy, które mogą mieć się inaczej”;                myślenia intuicyjnego, którego przedmiotem są „najwyższe zasady”. Zatem, w konsekwencji przywołanego podziału, są cztery rodzaje wiedzy, a mianowicie: Naukowa, związana z faktami i związkami przyczynowo-skutkowymi. Teoretycznie filozoficzna, związana z filozofią pierwszą, ontologiczna tudzież metafizyczna czyli wiedza prawdziwa o pierwszych przyczynach i zasadach wszelkiego istnienia, jego strukturze i funkcjonowaniu – wiedza podstawowa w założeniu filozoficznym. Praktycznie filozoficzna, związana z filozofią praktyczną i ludzkim działaniem, naukami społecznymi i humanistycznymi. Intuicyjna, związana zarówno z teorią jak i praktyką, przenikającymi je irracjonalnymi działaniami człowieka.    Wyróżnione rodzaje wiedzy przenikają się nawzajem. Ale różnią się podstawowymi problemami badawczymi i konstatacjami. Mimo tego, przywołana systematyzacji Arystotelesa daje się wstępnie zastosować do klasyfikacji rozległej wiedzy o bezpieczeństwie. Współczesny stan badań nad bezpieczeństwem zaś w pełni uzasadnia takie rozróżnienie. Wiedza ta bowiem jest kształtowana przez:          naukę o bezpieczeństwie, ogólną jego teorię, która nazywana bywa sekurologią lub sekuritologią, a która poszukuje tego, co ogólne i konieczne w swym przedmiocie określonym w nazwie tej nauki;          filozofię bezpieczeństwa, teoretyczną refleksje o bezpieczeństwie, jego usytuowaniu wśród pierwszych przyczyn i zasad;          filozofię bezpieczeństwa personalnego i strukturalnego, szeroko pojętą prakseologię bezpieczeństwa dotyczącą jego sprawiania w życiu społecznym;          intuicję bezpieczeństwa, która wpływa na praktykę jego sprawiania przez podejmowanie lub zaniechanie określonych działań. Każdy z wyróżnionych rodzajów wiedzy ma swoje zakorzenienie filozoficzne i związany jest z określonymi koncepcjami pojmowania bezpieczeństwa, jego definiowania i, tym samym, określania przedmiotu zainteresowania badawczego. Są to koncepcje o charakterze bardziej obiektywnym albo bardziej subiektywnym, teoretycznym albo praktycznym. Każda z tych koncepcji znajduje się na jakimś (różnym) poziomie usystematyzowania. Ci, którzy podjęli problem wiedzy o bezpieczeństwie w perspektywie filozoficznej, zwrócili się ku klasycznej filozofii starożytności Greckiej. Wykorzystali właśnie ten podział wiedzy dokonany przez Arystotelesa.