W średniowieczu, Mater Dolorosa, czyli motyw cierpiącej matki, oraz Stabat Mater, ukazujący Bogurodzicę stojącą pod krzyżem był często wykorzystywany
w sztuce i piśmiennictwie.
Do najbardziej charakterystycznych polskich utworów literackich zawierających podane wyżej motywy należą „Lament Świętokrzyski” napisany w latach
70. XV w. przez przeora klasztoru Świętego Krzyża na Łysej Górze
i „Stabat Mater” Józefa Wittlina powstały w 1942r. Oba utwory są do siebie bardzo podobne, ze względu na taką samą tematykę, jednak można dostrzec różnice.
„Lament Świętokrzyski” jest przykładem liryki religijnej. Podmiotem lirycznym jest Maryja, która rozpacza nad męką swego syna, Jezusa. Cały utwór jest jej złożonym monologiem. Zmieniają się tylko odbiorcy. Wiersz ma nieregularny kształt. Przydługie wersy kontrastują z krótszymi i sprawiają wrażenie zawodzenia, łkania ekspresji.
W wierszu, Maryja została przedstawiona jako zwyczajna kobieta, śmiertelniczna żaląca się z cierpienia jakie spotkało ją i jej syna. Ból sprawie jej świadomość, że nie może mu w żaden sposób pomóc. W przypływie smutku zwraca się do Anioła Gabriela, którego obiwnia o zatajenie przed nią śmierci Jezusa.
Wiersz kończy apostrofa, którą Matka Boża kieruje do swojego syna. Podkreśla to dramtyzm i beznadziejność sytuacji, w której aktualnie znajduję się Maryja.
„Stabat Mater” to wiersz z gatunki poezji tyrtejskiej. Podmiotem lirycznym jest osoba będącą świadkiem całej sytuacji. Akcja wiersza ma miejsce w czasie II wojny światowej. Przedstawia nam wydarzenie, opisujące cierpienie kobiety, która straciła syna. W odróżnieniu od „Lamentu Świętokrzyskiego”, matka opisana w tym wierszu nie prosi o wspołczucie, nie płaczę – jest nieobcena. W utworze nie mamy wielu środków stylistycznych. Autor skupił się przede wszystkim na ukryciu treści utworu, a ukazaniu emocji jakie towarzyszą zrozpaczonej matce. Przedostatni wers mówi nam jednak jasno, o kim mowa. „Stabat Mater, Mater nostra, Polonia” – daje nam to jasno do zrozumienia, że bohaterem lirycznym wiersza jest Polska, a jej zmarły syn to polski naród, ciemiężony i zniewolony w czasie okupacji niemieckiej. Takie porównanie, ukazuje w jak strasznej sytuacji znajdowali się polacy mieszkąjący nadal na polskich ziemiach w czasie II wojny.
Oba wiersze zawierają wcześniej już wspomniany motyw Stabat Mater, przedstawiony jednak w inny sposób. Utwory pozwalają zrozumieć ból obu „matek”.
W „Lamencie Świętokrzyskim” z łatwością domyślamy się kto jest podmiotem lirycznym, ale z odkryciem bohatera lirycznego w „Stabat Mater” są pewne trudności.
Na pierwszy rzut oka, utwory pozornie wydają się takie same, jednak po zgłębieniu ich treści z łatwościa dostrzega się różnice.