Teatr telewizji

Teatr telewizji to „widowisko telewizyjne wywodzące się ze sztuki teatru. W Polsce teatr istnieje od 1953 roku; od 1959 roku przedstawienia grano „na żywo”, potem rejestrowano, od lat sześćdziesiątych, stosowano zapis elektroniczny. Z Teatrem Telewizji współpracowali i nadal współpracują najwybitniejsi reżyserzy teatralni i filmowi. Podstawą widowisk jest dramaturgia polska i obca, adaptacje powieści i utworów poetyckich. Teatr Telewizji prezentuje też wybitne spektakle teatrów z całej Polski, widowiska przygotowywane są w ośrodkach telewizyjnych w Warszawie, Krakowie, Gdańsku i Łodzi.

Teatr telewizji to „widowisko telewizyjne wywodzące się ze sztuki teatru. W Polsce teatr istnieje od 1953 roku; od 1959 roku przedstawienia grano „na żywo”, potem rejestrowano, od lat sześćdziesiątych, stosowano zapis elektroniczny. Z Teatrem Telewizji współpracowali i nadal współpracują najwybitniejsi reżyserzy teatralni i filmowi. Podstawą widowisk jest dramaturgia polska i obca, adaptacje powieści i utworów poetyckich. Teatr Telewizji prezentuje też wybitne spektakle teatrów z całej Polski, widowiska przygotowywane są w ośrodkach telewizyjnych w Warszawie, Krakowie, Gdańsku i Łodzi.”

Teatr Telewizji nieformalnie był emitowany już w 1952 roku, gdy rozpoczęto nadawanie telewizji w Polsce. Od grudnia zaczęto nadawać na żywo fragmenty przedstawień granych w Warszawie. 6 Listopada 1953 roku oficjalnie powstał Teatr Telewizji działający w studiu na ulicy Ratuszowej w Warszawie. Tego samego dnia miała miejsce pierwsza premiera telewizyjnego przedstawienia „Okno w lesie” Leonida Rachmanowa i Jewgienija Ryssa w reżyserii Józefa Słotwińskiego. Zagrali wtedy m. in. Bolesław Płotnicki, Stanisław Jaśkiewicz, Jerzy Tkaczyk, Tadeusz Somogi, Czesław Roszkowski, Stanisław Zieliński i Maria Garbowska. Większość premier teatralnych z przed lat sześćdziesiątych pozostały jedynie, jako wspomnienie, ponieważ dopiero na początku lat sześćdziesiątych zadecydowano nagrywać spektakle. Pierwszym zarejestrowanym przedstawieniem był „Apollo z Bellac” Jeana Giraudoux w reżyserii Adama Hanuszkiewicza, mający premierę 10 lipca 1961 roku. Zagrali m. in. Kalina Jędrusik, Jacek Woszczerowicz i Adam Hanuszkiewicz. Jednym z pierwszych dyrektorów Teatru Telewizji był Adam Hanuszkiewicz, obecnie dyrektorem jest Wanda Zwinogrodzka. Teatr Telewizji przez długie lata nadawany był w poniedziałki i czwartki. W poniedziałek emitowano „zwykłe” sztuki Teatru Telewizji natomiast w czwartek nadawane były spektakle kryminalne. Na początku były to polskie wersje kryminałów słynnych pisarzy i pisarek takich jak: Agatha Christie, Raymonda Chandlera, Arthura Conana Doyle’a, Georges’a Simeona, Josepha Kesselringa. Kobry, bo tak nazywano czwartkowe spektakle pisali też polscy autorzy: Maciej Słomczyński (Joe Alex), Tadeusz Kwiatkowski (Noel Randon) i Feliks Falk (Robert F. Lane). Często również adaptowano na potrzeby sztuki utwory Stanisława Lema. W 1966 w czwartki zaczęto nadawać cykl przedstawień „Stawka większa niż życie”, którego nadzwyczajna popularność zadecydowała o przeniesieniu sztuki na szklany ekran pod postacią serialu o tej samej nazwie. Teatr Telewizji a w szczególności Kobra przez wiele lat mogły poszczycić się ogromną widownią, która w początkowych czasach telewizji w Polsce sięgała nawet 95 % oglądalności. Lata osiemdziesiąte to lata końcowe świetności Kobry, która ustępowała miejsca nadawanym masowo wtedy amerykańskim serialom (Aniołki Charliego, Columbo i Kojak). Oglądalność poniedziałkowych spektakli w ciągu kolejnych kilku lat spadła do jednego miliona i w 2005 roku ówczesny zarząd Telewizji Polskiej zadecydował o zdjęciu Teatru Telewizji z anteny. Później powrócił o zmienionej godzinie, a teraz po półtorarocznej przerwie wróciły spektakle na żywo. Teatr Telewizji jest teraz emitowany co tydzień w poniedziałek o godzinie 20.30 na antenie Pierwszego Programu Telewizji Polskiej.  15 Listopada 1999 roku Telewizja Polska przekazała kasety wideo z setką spektakli wytypowanych przez Akademię Teatru Telewizji Zakładowi Zbiorów Dźwiękowych i Audiowizualnych Biblioteki Narodowej tworząc tym samym Narodową Wideotekę Teatru Telewizji. Teatr Telewizji ma już 58 lat, podczas których powstało ponad pięć tysięcy spektakli, z których około cztery tysiące zostało trwale utrwalone elektronicznie.

Teatr Telewizji jest niewątpliwie udanym eksperymentem łączącym w sobie najlepsze zalety teatru i telewizji. To widowisko małego ekranu co tydzień gromadzi od 2 do 5 % oglądalności co przekłada się na przynajmniej milion widzów. W tym Teatr Telewizji przewyższa te tradycyjne, jest dostępny dla szerokiej widowni. To jest szczególnie ważne, gdyż nadal duża część społeczeństwa polskiego nigdy nie była w teatrze. Kolejną zaletą Teatru Telewizji jest możność dzięki kanałowi Polonia dotarcie do widzów z poza granic naszego kraju. Nie można tu również zapomnieć o różnorodności, jaką prezentują spektakle. Przedstawiane są dzieła klasyczne na równi z nowatorskimi, dramaty, komedie, sztuki obyczajowe, dochodzi do eksperymentowania dzięki innowacyjnym technikom telewizyjnym. Z biegiem czasu zrezygnowano ze spektakli na żywo na rzecz ich wcześniejszego montażu. Od lat siedemdziesiątych Teatr Telewizji zaczął nadawać w kolorze. Jednym z ważniejszych innowatorów Teatru Telewizji z pewnością można nazwać Adama Hanuszkiewicza, który to niemal zatarł granicę między sztuką teatralną, a programem telewizyjnym. Często obiektyw kamery koncentrował na przybliżonych twarzach aktorów, stwarzał złudzenie przestrzeni, operował kontrastem, symboliką.

Jak już zostało wcześniej podkreślone, wiele znanych reżyserów pracowało w Teatrze Telewizji: Jerzy Antczak, Jerzy Gruza, Kazimierz Kutz, Maciej Wojtyszko, Krzysztof Zaleski, Olga Lipińska, Laco Adamik, Tomasz Zygadło, Mikołaj Grabowski. Nie należy zapominać o wybitnych inscenizatorach: Erwin Axer, Kazimierz Dejmek, Ludwik Rene, Janusz Warmiński, Zygmunt Huebner, Lidia Zamkow, Konrad Swinarski, Jerzy Jarocki, Andrzej Wajda, Tadeusz Kantor, Maciej Englert, Krystian Lupa.

Teatr Telewizji jest podręcznikowym przykładem tak zwanej misji, jaką powinna mieć Telewizja Publiczna. Być powszechnych, skłaniającym do refleksji i uczącym programem.