Porozumienie o zapobieżeniu wojnie nuklearnej

Wojna nuklearna jest użyciem broni jądrowej na masową skalę w trakcie działań wojennych. Ten sposób prowadzenia wojny charakteryzuje się licznymi ofiarami ludzi, , długotrwałym skażeniem środowiska oraz zniszczeniami infrastruktury. Taki typ wojny nie miał nigdy miejsca w historii ludzkości, jednak broń jądrowa została użyta do działań wojennych dwukrotnie – w trakcie drugiej wojny światowej wojska amerykańskie zrzuciły bomby atomowe na Hiroszimę i Nagasaki. W okresie zimnej wojny przeciwstawne bloki wojskowe (UW i NATO) posiadały plany uderzeń jądrowych na potencjalnego przeciwnika.

Wojna nuklearna jest użyciem broni jądrowej na masową skalę w trakcie działań wojennych. Ten sposób prowadzenia wojny charakteryzuje się licznymi ofiarami ludzi, , długotrwałym skażeniem środowiska oraz zniszczeniami infrastruktury. Taki typ wojny nie miał nigdy miejsca w historii ludzkości, jednak broń jądrowa została użyta do działań wojennych dwukrotnie – w trakcie drugiej wojny światowej wojska amerykańskie zrzuciły bomby atomowe na Hiroszimę i Nagasaki. W okresie zimnej wojny przeciwstawne bloki wojskowe (UW i NATO) posiadały plany uderzeń jądrowych na potencjalnego przeciwnika. W USA plany takie przygotowywano już od 1946 r. W 1960 r. opracowano zintegrowany plan operacyjny SIOP (Single Integrated Operational Plan), którego kolejne wersje obowiązywały aż do początku XXI w.
Istotny krok naprzód, jeśli chodzi o stworzenie skutecznych barier użycia broni jądrowej jako środka rozstrzygania sporów między państwami, stanowi Porozumienie zawarte między ZSRR a USA o zapobieżeniu wojnie nuklearnej, podpisanie 22 czerwca 1973r. podczas wizyty Leonida Brażniewa w Stanach Zjednoczonych . Zostało ono podpisane po wejściu w życie Układu o podstawach wzajemnych stosunków między Związkiem Radzieckim a Stanami Zjednoczonymi, układu SALT I oraz innych układów. Był to więc okres największego zbliżenia między obydwoma mocarstwami w całej dotychczasowej historii wzajemnych stosunków. Zastrzegając się, iż rozwój wzajemnych stosunków „nie jest wymierzony przeciwko innym krajom i ich interesom”, strony porozumienia stwierdziły w art. I, iż „celem ich polityki jest wyeliminowanie niebezpieczeństwa wojny nuklearnej i użycia broni nuklearnej”. Zastrzeżenie, o którym mowa, jest w pełni zrozumiałe, gdy weźmie się pod uwagę oceny radziecko-amerykańskiego zbliżenia dokonanego w owym czasie przez kierownictwo Chińskiej Republiki Ludowej. Zgodnie z tym strony postanawiają, że będą postępować w taki sposób, aby zapobiec powstawaniu sytuacji mogących wywołać niebezpieczne zaostrzenie ich stosunków, unikać konfrontacji zbrojnych i wyeliminować wybuch wojny nuklearnej między nimi oraz między każdą ze Stron a innymi krajami.
Postanowienia z 22 czerwca 1973r. koncentrują się na stworzeniu pewnego kodeksu postępowania obydwu mocarstw, „aby zapobiec powstaniu sytuacji mogących wywołać niebezpieczne zaostrzenie ich stosunków, unikać konfrontacji zbrojnych i wyeliminować wybuch wojny nuklearnej między nimi oraz między każdą ze stron a innymi krajami. Główne reguły tego kodeksu postępowania zawarte zostały w art. II, III i IV porozumienia. Artykuł II zobowiązuje strony porozumienia do kierowania się w polityce zagranicznej generalnym założeniem, a w istocie domniemaniem, że strona druga będzie się powstrzymywać od groźby użycia siły lub jej użycia, zarówno przeciwko niej samej jak i jej sojusznikom „w okolicznościach, które mogłyby zagrozić międzynarodowemu pokojowi i bezpieczeństwu”. W artykule III strony zobowiązują się do tego, by rozwijać wzajemne stosunki oraz stosunki z innymi krajami w sposób zgodny z celami tegoż Porozumienia. Porozumienie zobowiązuje strony do przystąpienia do pilnych wzajemnych konsultacji oraz podjęcia wszelkich wysiłków celem niedopuszczenia do wybuchu konfliktu nuklearnego w następstwie zaostrzenia się stosunków między samymi sygnatariuszami układu lub między nimi a innymi krajami oraz między państwami, z których żadne nie jest sygnatariuszem porozumienia (art.IV). Nie nakładając żadnych zobowiązań na państwa trzecie, porozumienie rozciąga korzyści płynące z postanowień zawartych w art. IV układu na kraje niebędące jego sygnatariuszami. Szczególne znaczenie postanowień zawartych w art. IV porozumienia wyraża się w fakcie, że jego strony w chwili podpisywania układu dysponowały łącznie ponad 90% światowego potencjału głowic nuklearnych oraz 80% środków ich przenoszenia. Tym samym porozumienie wprowadziło istotny czynnik do stabilizacji stosunków międzynarodowych oraz zwiększenia poczucia bezpieczeństwa państw i narodów. Według porozumienia każda ze Stron będzie miała pełne prawo informować Radę Bezpieczeństwa ONZ, sekretarza generalnego ONZ oraz rządy krajów sojuszniczych lub innych o przebiegu i wynikach konsultacji podejmowanych zgodnie z artykułem IV niniejszego Porozumienia(art.V) . Uzgodnione porozumienie daje pewien obraz zakończonego powodzeniem wysiłku politycznego i negocjacyjnego, jaki został dokonany od zakończenia II wojny światowej . Trudno byłoby dać jednoznaczną odpowiedź na pytanie, co by było gdyby tego porozumienia nie udało się osiągnąć? Nie ulega zatem wątpliwości, iż osiągnięte porozumienie przyczyniło się do zwiększenia poczucia bezpieczeństwa w świecie, jak i do osiągnięcia większej stabilności w stosunkach międzynarodowych .