Czym właściwie jest stereotyp? Definicja w słowniku języka polskiego mówi, że jest to „uproszczony obraz kogoś lub czegoś, zwykle oparty na częściowo fałszywych sądach, funkcjonujący w świadomości społecznej i niełatwo zmieniający się”. Stereotyp przyjęty może być przez jednostkę w wyniku własnych obserwacji, przejmowania poglądów innych osób, wzorców przekazywanych przez społeczeństwo, może być także wynikiem procesów emocjonalnych. Stereotypy mogą być negatywne, neutralne lub pozytywne, chociaż najczęściej spotyka się wyobrażenia negatywne. Stereotyp jest przekonaniem zbiorowym – jest to przekonanie żywione przez pewna grupę ludzi: mianem „stereotypu” nie można określić przekonania żywionego wyłącznie przez jedną osobę. Jest wyrażany w zdaniu ogólnym (na przykład „Wszyscy Polacy są nieporządni”). ŹRÓDŁA STEREOTYPU: Tworzenie stereotypów jest spontaniczną ludzką skłonnością i ma to związek między innymi z takimi sposobami porządkowania rzeczywistości, jak kategoryzacja, generalizacja, schemat poznawczy. Stereotypy często oparte są na niepełnej wiedzy oraz fałszywych przekonaniach o świecie, utrwalone są przez tradycję i trudno podlegają zmianom, a w szczególności odrzuceniu. Liczni badacze doszukiwali się jednak „ziarna prawdy” w stereotypach, powstało nawet określenie „trafność stereotypu”. W przypadku pojawienia się faktów obalających stereotyp ludzie mają skłonność do traktowania go jako wyjątku – „wyjątek potwierdza regułę” lub do tworzenia subkategorii bez naruszenia kategorii podstawowej. Innymi źródłami stereotypów może być też podniesienie swojej samooceny poprzez stworzenie stereotypu. Istnieje też teoria rzeczywistego konfliktu, głosi ona, że w sytuacji, gdy zasoby są ograniczone, dochodzi do powstania rzeczywistego konfliktu między grupami społecznymi, którego konsekwencjami są stereotypy, uprzedzenia oraz dyskryminacja. Stereotypy mogą się tworzyć również w konsekwencji tzw. twarzyzmu, czyli zjawiska polegającego na eksponowaniu w środkach masowego przekazu głównie sylwetek całego ciała w przypadku kobiet i jedynie zbliżeń twarzy w przypadku mężczyzn. Stereotypy mogą być wykorzystane przez różne podmioty do manipulacji odbiorcą. Rząd danego kraju chcąc wywołać wojnę może zainicjować kampanię w celu powstania tego negatywnego stereotypu. Taka kampania jest znana jako demonizacja.

PODSTAWOWYMI WŁAŚCIWOŚCIAMI STEREOTYPÓW SĄ: • poznawcza wadliwość wynikająca z ich silnego, wręcz nadmiernego uproszczenia i nieweryfikowalności • nasycenie wartościowaniem o silnym zabarwieniu afektywnym, • przekonanie o bezwyjątkowym podobieństwie reprezentantów kategorii, • niewielka podatność na zmiany, wynikająca z aktywnej obrony stworzonego schematu poznawczego.

PRZYCZYNY TRWAŁOŚCI STEREOTYPU: Trwałość, wynika z aktywnej obrony stworzonego schematu, który pełni kilka ważnych dla jednostki funkcji, są to m.in.: • funkcje poznawcze: uproszczenie schematów pozwala jednostce sprawnie, to jest szybko i zgodnie ze swoim przeświadczeniem, dokonywać oceny i podejmować decyzje. W takim przypadku dodatkową gratyfikacją dla jednostki może być zwiększenie samooceny wynikające z poczucia sprawstwa i umiejętności podejmowania decyzji; • funkcje tożsamościowe: zaspokajające potrzebę przynależności społecznej do grupy uznającej określony schemat poznawczy, która jednocześnie daje silne poczucie racji związane z wykorzystaniem danego stereotypu. Stereotypy są trwałe, sztywne, trudne do zmiany — raz nabyte, zwłaszcza wygenerowane w dzieciństwie są oporne na niezgodne z nimi informacje. Stereotypy łatwo potwierdzić, a trudno obalić, bywają oporne na krytykę i edukację. Trudność zmiany polega między innymi na tym, że mają tendencję do łączenia się ze sobą, a przez to do tworzenia systemu i niekiedy stają się częścią ideologii, co je bardziej jeszcze utrwala, wówczas wzajemnie się wzmacniają i przez to stają się trudniejsze do podważenia.