Władza kontrolna Kontrola jest to czynność, polegająca na sprawdzeniu i opisaniu stanu faktycznego a następnie skonfrontowaniu go ze stanem wymagalnym, wzorcowym przedstawionym w normach prawnych. Naczelnym organem kontrolnym w Polsce jest Najwyższa Izba Kontroli1. Podstawowe funkcje kontroli NIK-u, to: • sprawdzanie legalności • gospodarności • celowości • rzetelności • opiniowanie

NIK dba aby organy administracji rządowej, Narodowy Bank Polski, państwowe osoby prawne jak również inne państwowe jednostki organizacyjne, organy samorządów terytorialnych, samorządowe osoby prawne i inne komunalne jednostki administracyjne wypełniały swoje zobowiązania wobec kraju prawidłowo. Sprawuje też kontrolę nad funkcjonowaniem przedsiębiorstw, sprawdzając jak wykorzystują majątek państwa oraz środki lokalne. Kontroluje kancelarię Prezydenta, Sejmu, kancelarię w Trybunale Konstytucyjnym, Sądzie Najwyższym, Krajowej Radzie Radiofonii i Telewizji, Narodowym Sądzie Administracyjnym, Państwową Inspekcję Pracy, jego kontroli podlega też Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, Instytut Pamięci Narodowej i Krajowe Biuro wyborcze. Kolegium Najwyższej Izby Kontroli czuwa nad tym, czy budżet państwa i założenia polityki pieniężnej zostały wykonane według pierwotnych założeń.2

Naczelna Izba Kontroli swoje działania przeprowadza na wniosek którejś z izb parlamentu, Prezydenta, Premiera lub z inicjatywy własnej3. Zgodnie z ustawą o Najwyższej Izbie Kontroli z 1994 roku i polską Konstytucją NIK jest organem kontroli państwowej, podlegającym Sejmowi4. Corocznie składa przed Sejmem sprawozdania z analizowanego przez siebie przebiegu wypełniania budżetu państwa, opinię w sprawie uznania rządu oraz zdaje sprawę z przeprowadzanych przez siebie kontroli i informacje o wynikach kontroli, wnioski i wystąpienia, określone w ustawie.5 Prezes NiKu-u zostaje wybrany przez Sejm za zgodą Senatu na 6 letnia kadencje (ponownie powołany może zostać 1 raz). Podczas trwania kadencji prezesa NiK-u nie może piastować innego stanowiska ( wyjątek stanowi stanowisko profesora szkoły wyższej). Nie może on należeć do żadnej partii politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej której nie dało by się pogodzić z obejmowanym urzędem.6

Prezes Najwyższej Izby Kontroli jedynie za uprzednią zgodą sejmu może zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej i pozbawiony wolności (wyjątek stanowi ujęcie go na gorącym uczynku). Marszałek Sejmu, może nakazać zwolnienie zatrzymanego prezesa.7

Podsumowując Najwyższa Izba kontroli to organ nie zależny od władzy wykonawczej. Niezależność ta wpływa na posiadane kompetencje ujęte w ustawie (Ustawa o Najwyższej Izbie Kontroli z dnia 23 grudnia 1994 r.) a także swobodne funkcjonowanie i wykonywanie obowiązków.8

  Kolejnym z organów jest Rzecznik Praw Obywatelskich. Obecnie funkcję tę pełni Adam Bodnar. Jego działanie określone jest w ustawie z dnia 15 lipca 1987 roku, która została ujednolicona 28 lutego 2001 roku.9
  Jest niezawisły oraz niezależny od innych organów państwowych i odpowiada jedynie przed Sejmem na zasadach określonych w ustawie. 10
  Rzecznik Praw Obywatelskich corocznie informuje Sejm i Senat o swojej działalności oraz o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka oraz obywatela.11
  Najważniejszym zadaniem Rzecznika Praw Obywatelskich jest stanie na straży wolności i praw człowieka i obywatela, w tym realizacji zasady równego traktowania, które  określa Konstytucja i inne akta. 12
  Bada on, czy na skutek działania lub zaniechania działania przez organy władzy publicznej nie nastąpiło naruszenie prawa, zasad współżycia i  sprawiedliwości społecznej oraz czy nie doszło do aktów dyskryminacji. 13
  Podejmuje on działania z własnej inicjatywy lub na wniosek: obywateli lub ich organizacji, organów samorządowych oraz na wniosek Rzecznika Praw Dziecka. 14
  Rzecznik rozpatruje każdy wniosek, ale może odmówić działania w konkretnej sprawie, przy czym musi poinformować skarżącego o powodach swojej decyzji. 15
  Rzecznikowi w realizacji jego zadań pomagają jego zastępcy oraz Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich. Rzecznik Praw Obywatelskich może również zwrócić się do Sejmu o zlecenie Najwyższej Izbie Kontroli sprawdzenie danej sprawy. 16


  Kiedy stwierdzi on naruszenie praw i wolności obywatela dysponuje środki prawnymi  tj.:

• żądanie wszczęcia postępowania cywilnego
• żądanie wszczęcia od prokuratora śledztwa
• żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego
• oraz może również wnieść kasacje do każdego prawomocnego orzeczenia.17 Podsumowując: Rzecznik ma bardzo ważną funkcje w Państwie, musi posiadać dużą wiedzę prawniczą, aby mógł pomagać obywatelom, ale również cudzoziemcom przebywającym na terenie Polski, w każdy problemie związanym z łamaniem ich prawa i wolności przez władzą publiczną.

Ostatnim organem władzy kontrolnej jest Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, jej działalność oparta jest na niezależności, jej główne cele to stanie na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji.18 Rada określa warunki prowadzenia działalności przez nadawców (np. ustalanie minimalnego udział, jaki w programach emitowanych przez poszczególnych nadawców mają obejmować audycje producentów krajowych, określanie limitów czasowych dla emisji reklam), ochrania podstawowe społecznie akceptowane wartości ,przede wszystkim wartości chrześcijańskie (rada kontroluje pod tym kątem programy emitowane przez nadawców). Rada udziela również koncesji na rozpowszechnienie programów radiowych i telewizyjnych oraz ustala wysokości opłat abonamentowych.19 KRRiT może również wydawać rozporządzenia, a w sprawach indywidualnych może podejmować uchwały.20 Członkowie KRRiT są powoływani przez Sejm, Senat oraz Prezydenta.21 Aby zostać członkiem rady, nie można należeć do partii politycznej, związku narodowego ani prowadzić działalności publicznej nie dającej się pogodzić z godnością pełnionej funkcji.22 Członkowie Rady mogą być odwołani jedynie w ściśle określonych przypadkach. Rada składa się z dziewięciu członków, reprezentujących różne środowiska społeczne i polityczne. Czterech członków powołuje Sejm, dwóch Senat, a trzech Prezydent, kadencja każdego z nich trwa 6 lat, a 1/3 składu jest odnawiana co 2 lata. Przewodniczącego KRRiT wybierają członkowie ze swego grona bezwzględną większością głosów.23

BIBLIOGRAFIA: • Konstytucja RP, z dnia 2 kwietnia 1997 roku • Ustawa o Najwyższej Izbie Kontroli z dnia 23 grudnia 1994 roku • Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich • Dz.U. 1993 nr 7 poz. 34 Ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji. • “Działalność kontrolna NIK” Piotr Gryska, C. H. Beck, styczeń 2008

PRZYPISY:

1. Konstytucja RP, z dnia 2 kwietnia 1997 roku, art. 202. pkt.1 i w “Działalność kontrolna NIK” Piotr Gryska rozdział 1 pkt. 1.1
2. Konstytucja RP, z dnia 2 kwietnia 1997 roku, art. 203. pkt.1-3 i Ustawa o Najwyższej Izbie Kontroli z dnia 23 grudnia 1994 r. art. 4 pkt. 1 i 2
3. Ustawa o Najwyższej Izbie Kontroli z dnia 23 grudnia 1994 roku, rozdział 1 art. 6 pkt. 1
4. Konstytucja RP, z dnia 2 kwietnia 1997 roku, art. 202. pkt. 2 i Ustawa o Najwyższej Izbie Kontroli z dnia 23 grudnia 1994 r. Rozdział 1 Art. 1 pkt. 2
5. Konstytucja RP, z dnia 2 kwietnia 1997 roku, art. 204. pkt. 1 i 2
6. Konstytucja RP, z dnia 2 kwietnia 1997 roku, art. 205. pkt. 1-3
7. Konstytucja RP, z dnia 2 kwietnia 1997 roku, art. 206.
8. Konstytucja RP, z dnia 2 kwietnia 1997 roku, art. 207.
9. Konstytucja RP, z dnia 2 kwietnia 1997 roku, art. 208 pkt. 2
10. Konstytucja RP, z dnia 2 kwietnia 1997 roku, art. 210
11. Konstytucja RP, z dnia 2 kwietnia 1997 roku, art. 212
12. Konstytucja RP, z dnia 2 kwietnia 1997 roku, art. 208 pkt.1
13. Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich, tekst jednolity, Dziennik Ustaw, z dnia 28 luty 2001 roku, art. 1 pkt. 3
14. Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich, tekst jednolity, Dziennik Ustaw, z dnia 28 luty 2001 roku, art. 9
15. Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich, tekst jednolity, Dziennik Ustaw, z dnia 28 luty 2001 roku, art. 11
16. Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich, tekst jednolity, Dziennik Ustaw, z dnia 28 luty 2001 roku, art. 12 i 13
17. Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich, tekst jednolity, Dziennik Ustaw, z dnia 28 luty 2001 roku, art. 14
18. Konstytucja RP, z dnia 2 kwietnia 1997 roku art.213 pkt.1 19.Ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji. Art.6
19. Konstytucja RP, z dnia 2 kwietnia 1997 roku art.213 pkt.2 21.Konstytucja RP, z dnia 2 kwietnia 1997 roku art.214 pkt. 1
20. Konstytucja RP, z dnia 2 kwietnia 1997 roku art.214 pkt.2 23.Ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji. Art.7 pkt. 1,2,3