Globalizacją gospodarki możemy nazwać tworzenie gospodarki światowej, w której istnieje swobodna możliwość przepływu dóbr, usług oraz czynników wytwórczych. Gospodarcza zależność między krajami widoczna była już w czasie krachu giełdowego w 1929 na Wall Street, kiedy nastąpiło powszechne załamanie. Obecnie struktura ekonomiczna świata jest jeszcze bardziej skomplikowana, a wielość i siła więzi stanowi o konieczności wspólnego rozwiązywania problemów. Od lat 90., w związku z likwidacją odrębnego systemu państw socjalistycznego i reformami gospodarczymi w Chinach można mówić o upowszechnianiu się wspólnego modelu gospodarczego, co przyspiesza proces globalizacji. Jego podstawowymi czynnikami są:

• światowy system walutowy,
• rozwój struktur integracji gospodarczej,
• rozrost transnarodowych korporacji, międzynarodowych firm,
• tworzenie i umacnianie organizacji współtworzących ład gospodarczy w skali światowej.

Globalizacja gospodarki może z jednej strony dawać szanse związane z większą otwartością gospodarek, wyrównywaniem różnic rozwojowych, poczuciem wspólnoty interesów, z drugiej zaś czyni narodowe gospodarki wrażliwymi na każde załamanie na rynkach światowych, jak krach finansowy, recesja, kryzysy strukturalne, wzrost bezrobocia itp.

Proces globalizacji dotyczy gospodarki światowej, stosunków międzynarodowych oraz kultury. Po roku 1989 również Polska podlega procesom globalizacji, o czym świadczy korzystanie z pomocy Banku Światowego i MFW. Uzyskiwane fundusze mają być przeznaczone na polepszenie jakości nauczania, likwidację dysproporcji między szkołami miejskimi i wiejskimi, polepszenie infrastruktury drogowej, wsparcie reformy służby zdrowia, reformę górnictwa węglowego oraz aktywizację obszarów rolnych. Warunkiem uzyskania pomocy jest między innymi przeznaczenie części otrzymanych funduszy na likwidację barier administracyjnych utrudniających uzyskiwanie środków finansowych z innych źródeł, na przykład z Unii Europejskiej. Globalizacja gospodarki jest również efektem działalności Światowej Organizacji Handlu (WTO). Ustalenia tejże organizacji wprowadzają ujednolicone standardy dotyczące międzynarodowej wymiany handlowej. Polska chroni swój rynek przed zaniżonymi cenami towarów, ale także polscy eksporterzy są przedmiotem postępowań antydumpingowych (dumping – ceny towarów poniżej kosztów produkcji). Ważną rolę w procesie integrowania gospodarki światowej odgrywają państwa zrzeszone w Organizacji Współpracy i Rozwoju Gospodarczego, oraz najbogatsze kraje świata czyli grupa G-8 (Stany Zjednoczone, Japonia, Niemcy, Wielka Brytania, Francja, Kanada, Włochy i Rosja). Proces globalizacji oznacza aktywizację rynków kapitałowych i pieniężnych. W ostatnich latach największy wpływ na światową gospodarkę mają ponadnarodowe korporacje. Zatrudniają one przeszło 6 miliomów pracowników. Powstawanie gigantycznych korporacji ponadnarodowych stanowi poważne zagrożenie dla konkurencyjności gospodarki światowej. Proces globalizacji dotyczy nie tylko kwestii ekonomicznych. W ostatnich latach można o nim mówić również w odniesieniu do szeroko rozumianego porządku międzynarodowego. Globalizacja wiążę się bowiem z podejmowaniem ważnych dla społeczności międzynarodowej decyzji, na przykład w sprawie bezpieczeństwa międzynarodowego, przez nieliczne ponadnarodowe instytucje, taki jak ONZ, WTO i organizacje regionalne. Globalizacji towarzyszy również zmiana pojęcia suwerenności państwa. Rządy tracą stopniowo wpływ na takie dziedziny jak: ochrona praw człowieka, bezpieczeństwo, gospodarka, polityka socjalna. Opinię publiczną kształtują media, kontrolowane przez ponadnarodowe koncerny. Proces globalizacji poważnie wpłynął na sposób realizowania polityki zagranicznej państw. Do tradycyjnych form, takich jak oficjalne spotkania polityków czy działalność placówek dyplomatycznych, dochodzą nowe na przykład promocja kraju za granicą. W ramach procesu globalizacji organizuje się corocznie Światowe Forum Gospodarcze w Davos. Proces globalizacji przynosi niewątpliwe korzyści. Przyczynia się do szybszego rozwoju ekonomicznego państw oraz polepszenia warunków życia ich mieszkańców. Na Szczycie Ziemi w Johannesburgu w 2002 roku Sekretarz Generalny ONZ Kofi Annan wezwał społeczność międzynarodową do dołożenia starań, aby proces globalizacji przyczyniał się do wzrostu gospodarczego we wszystkich krajach. Globalizacja ma swoje mocne strony, mimo tego ma na świecie liczną i bardzo aktywną grupę przeciwników. Niemal wszystkim spotkaniom instytucji i organizacji powszechnie związanych z tym procesem towarzyszą gwałtowne protesty. Przeciwnicy globalizacji gospodarki światowej wskazują na szereg zagrożeń. Ich zdaniem postęp naukowo-techniczny pogłębia i tak duże dysproporcje rozwojowe między Północą i Południem. Dzieli państwa na uczestniczące w integracji, oraz takie, które – ze względu na zacofanie cywilizacyjne – w tych procesach nie mogą brać udziału. Otwarcie gospodarek poszczególnych państw naraża je na ryzyko niestabilności spowodowanej nagłymi decyzjami inwestorów zagranicznych, wycofujących swój kapitał w okresach słabszej koniunktury. Ułatwienia w przepływie kapitału, zdaniem przeciwników globalizacji, sprzyjają również międzynarodowej przestępczości zorganizowanej. Antyglobaliści sprzeciwiają się również próbom zastępowania tradycyjnej, narodowej kultury, ujednoliconą i uproszczoną kulturą wykreowaną przez media i wielkie koncerny. Entuzjaści globalizacji, wśród których dominują przedsiębiorcy i finansiści, dostrzegają w niej same korzyści – rozwój cywilizacyjny świata i znoszenie barier między narodami. Krytycy globalizacji wskazują na zagrożenia związane z pogłębianiem się różnic między państwami, destabilizacją gospodarek słabszych państw, a także wzrostem zjawisk patologicznych w gospodarce i finansach. Istotne jest, aby wykorzystać wszystkie możliwości, jakie z niej płyną, unikając związanych z nią zagrożeń. Główne wymiary globalizacji Wyróżnić można cztery główne wymiary globalizacji: techniczny, gospodarczy, społeczno-kulturowy i polityczny. Wymiar gospodarczy Globalizacja w wymiarze gospodarczym polega w głównej mierze na ujednoliceniu rynków i obracanych na nich różnorodnych towarów. Powoduje to zniesienie większość barier występujących w handlu międzynarodowym, przez co w założeniu firmy z Azji czy Ameryki Południowej mogą konkurować swoimi towarami na rynkach europejskich, czy amerykańskich. W centrum globalizacji gospodarki nie znajdują się jednak lokalne firmy, a ponadnarodowe korporacje, które swoje siedziby mają w zamożnych państwach północnej części świata. Pod względem gospodarczym korporacje są silniejsze od większości państw. Poza tym w sferze gospodarki kryzysy finansowe w jednej części świata powodują, że są one odczuwane globalnie. Wymiar społeczno-kulturowy Globalizacja w wymiarze społeczno-kulturowym jest rezultatem rozwoju masowej turystyki, wzmożonych migracji, komercjalizacji produktów kulturowych oraz rozprzestrzeniania się ideologii konsumeryzmu. Do jej rozwoju przyczyniają się również działania marketingowe międzynarodowych korporacji oraz rozwój masowych środków komunikacji. W tym kontekście często wspomina się również o makdonaldyzacji społeczeństwa, amerykanizacji czy konsumpcjonizmie. Globalizacja na nowo zdefiniowała dotychczasowe postrzeganie tożsamości. Tożsamość podlega zmianom, będącymi wynikiem otwartości społeczeństwa na nowe doświadczenia, dyfuzji elementów kulturowych w wyniku procesów globalizacyjnych. Tożsamość narodowa ustępuje wobec identyfikacji ze społeczeństwem globalnym. Przeciwwagą dla takich zachowań jest spowodowany globalizacją powrót do korzeni kultur lokalnych. Ulf Hannerz zakłada 4 scenariusze rozwoju kulturowej uniformizacji: • wariant globalnej homogenizacji – zanikają kultury lokalne, replikując wzory zachodniej kultury dominującej; • wariant nasycenia kulturowego – powyższy proces zachodzi powoli, przez kilka pokoleń stopniowo eliminowane są lokalne wzorce kulturowe; • wariant deformacji kulturowej – w procesie dyfuzji, kultura zachodnia jest przyjmowana po uprzednim przefiltrowaniu, w wyniku czego przyjmowane są wartości niższego poziomu oraz dostosowanie zachodnich wzorców do lokalnych tradycji; • wariant amalgamacji kulturowej – kultura zachodnia jest wzbogacana o elementy kultury peryferii, a te przyjmują kulturę centrum selektywnie, dzięki dokonywaniu jej interpretacji przez lokalnych twórców kultury. Wymiar polityczny W wyniku procesu globalizacji politycznej powstały takie organizacje międzynarodowe jak: Bank Światowy, Międzynarodowy Fundusz Walutowy czy Światowa Organizacja Handlu. Organizacje te wpływają na gospodarkę światową, a przez to ograniczają niezależność państw narodowych. W tym kontekście często wymienia się również Unię Europejską. Powstały także inne unie kontynentalne: Unia Afrykańska (UA), Unia Narodów Południowoamerykańskich (UNASUR). Duże ubogie niegdyś państwa stają się podmiotami znaczącymi coraz więcej na arenie międzynarodowej – głównie Chiny, Indie, Brazylia. Istotnym wymiarem globalizacji jest system organizacji pozarządowych wypełniający funkcje uzupełniające i wyręczające instytucje państwa opiekuńczego. Konsekwencje globalizacji Społeczeństwo ryzyka Ze względu na brak wiedzy specjalistycznej jednostka opiera się na analizach profesjonalistów co do oceny ryzyka, jednakże ich opinie nie muszą mieć pokrycia w rzeczywistości. Dodatkowo państwa nie mogą często zagwarantować bezpieczeństwa obywatelom i o własne ubezpieczenie podejmowanych decyzji muszą troszczyć się sami. W ten sposób kształtuje się nowa wizja społeczeństwa jako społeczeństwa ryzyka. To ryzyko dotyczy nie tylko kwestii ekonomicznych, jak stabilność pracy, ale również zdrowia i środowiska naturalnego człowieka i dotyczy wszystkich klas społecznych. Nierówności społeczne W globalizującym się świecie występują nie tylko nierówności społeczne w obrębie poszczególnych społeczeństw, ale także w wymiarze globalnym. • Ze względu na to, że państwa oceniają nierówności wewnętrznie, ignorowany jest problem nierówności globalnej. • Ponieważ z globalnego punktu widzenia występują obiektywne różnice w dochodach członków różnych społeczeństw, przy ich porównywaniu dominuje spojrzenie globalnie, a nie perspektywa członków danego społeczeństwa. • Ponieważ przerzucanie ryzyka na kraje słabsze jest korzystne dla obywateli państw narodowych, powoduje to wzmocnienie władzy, która za takim zachowaniem się opowiada, a w konsekwencji działanie odwrotne do wyrównywania nierówności w perspektywie globalnej. • Istnienie nierówności między konkretnymi kategoriami ludzi nie może wpływać na naruszanie statusów obywatelskich. Nierówności społeczne w wymiarze globalnym także się powiększają. Światowa organizacja Handlu zdominowana jest przez Stany Zjednoczone, a przedstawiciele krajów ubogich mają ograniczony wpływ na funkcjonowanie tej organizacji. Pod koniec XX wieku najbiedniejsze 20% ludności świata miała dochody ponad 70 razy mniejsze od 20% najbogatszej części globu.

Bibliografia 1 W. Misiak, Globalizacja więcej niż podręcznik, Difin, Warszawa 2007; E. Polak, Globalizacja a zróżnicowanie społeczno-ekonomiczne,Difin,Warszawa 2009; 2 A. Potocki, Globalizacja a społeczne aspekty przeobrażeń i zmian organizacyjnych, Difin, Warszawa 2009; 3 Bartosik-Purgat M. (red.), Determinanty i wyzwania gospodarki światowej, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, Poznań 2009. 4 Baylis J., Smith, Owens P. (red.), Globalizacja polityki światowej. Wprowadzenie do stosunków międzynarodowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2008. 5 Borowiecki R., Siuta-Tokarska B., Wyzwania i dylematy społeczno-gospodarcze Polski w procesie transformacji, Wydawnictwo Dom Organizatora, Toruń 2012. 6 Bossak J.W., Systemy gospodarcze a globalna konkurencja, Wydawnictwo Szkoły Głównej Handlowej, Warszawa 2006. 7 Breliński W., Oleksiuk A. (red.), Strategiczne szanse polskiej gospodarki w kontekście globalizacji, Difin, Warszawa 2008. 8 Chądzyński J., Nowakowska A., Przygodzki Z., Region i jego rozwój w warunkach globalizacji, Wydawnictwo CeDeWu.pl, Warszawa 2007. 9 Globalizacja gospodarki –wybrane cechy procesu, Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2007. 10 Kołodko G., Wędrujący świat, Wydawca Prószyński i S-ka SA, Warszawa 2008. 11 Maciaszek Z., Globalizacja –ostatnia utopia? Zarządzanie zmianami ,Biuletyn POU, nr 4 (16), Warszawa 2008. 12 Misiak W., Globalizacja więcej niż podręcznik , Difin, Warszawa 2007.