Przestępczość samochodowa w Polsce i Unii Europejskiej

SPIS TREŚCI

1. WSTĘP

2. POJĘCIE PRZESTĘPCZOŚCI SAMOCHODOWEJ (rodzaje, metody działania zorganizowanych grup przestępczych )

3. PRZYCZYNY PRZESTĘPCZOŚCI SAMOCHODOWEJ W POLSCE ORAZ KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ

4. SKUTKI PRAWNE ZA PRZESTĘPSTWA ZWIĄZANE Z KRADZIEŻAMI SAMOCHODÓW

5. DANE STATYSTYCZNE DOTYCZĄCE P.S.

6. ZAKOŃCZENIE

7. WSTĘP W wyborze tematu pracy zaliczeniowej kierowałem się tematyką, która budzi we mojej ocenie szerokie zainteresowanie mediów jak również jest dla mojej osoby tematem zasługującym na skupienie większej uwagi. Głównie z tego powodu, iż sam posiadam samochód. Mianowicie, współcześnie nielegalny rynek samochodowy związany jest w dużej mierze z działalnością zorganizowanych grupy przestępczych, które cechuje profesjonalizm, powiązania z innymi rodzajami przestępczości oraz skłonność do używania przemocy wobec uczestników procederu. Skala działań przestępczych wykracza poza granice jednego państwa, powodując konieczność międzynarodowej współpracy organów ścigania w zwalczaniu tego zjawiska (związek ma tu w dużej mierze członkowstwo kraju w UE). Według danych Interpolu każdego roku na świecie ginie ok. 3 mln samochodów, a kradzież auta popełniana jest średnio co 10 sekund. Kradzieże i nielegalny obrót samochodami łączą się często z działalnością przestępców w innych sferach tj. handel narkotykami, handel ludźmi, pranie brudnych pieniędzy, a różne przejawy przestępczości samochodowej i jej dynamika nie ułatwiają wypracowania skutecznego modelu przeciwdziałania i walki z tym procederem. Nie bez przyczyny dla rozwoju zjawiska jest fakt, że finansowe korzyści zorganizowanych grup przestępczych płynące z kradzieży samochodów przewyższają niejednokrotnie podejmowane przez nie ryzyko . Przedmiotem pracy jest przedstawienie tematyki związanej z przestępczością samochodową, która w szerokim znaczeniu obejmuje: kradzieże, przemyt i handel zarówno samochodami, jak i ich częściami w celu osiągnięcia znacznych korzyści majątkowych w ujęciu ,,polskim”, a także ,,europejskim”. Należy również mieć na uwadze, że przedmiot przestępczości samochodowej ze względu na coraz częstsze zainteresowanie przestępców maszynami budowlanymi lub rolniczymi nie jest obecnie utożsamiany tylko z pojazdami samochodowymi, lecz obejmuje wszelkiego rodzaju pojazdy silnikowe biorące udział w ruchu lądowym. Kradzieże takich pojazdów w statystykach prowadzonych między innymi przez Biuro ONZ do spraw Narkotyków i Przestępczości (UNODC) zaliczane są jednak do przejawów przestępczości samochodowej i określa się je w języku angielskim jako motor vehicle theft . Kontynuując w mojej ocenie jest to proceder dużo bardziej dochodowy niż kradzież samochodu. Maszyny rolnicze dziś są bardzo cenne. Przytoczę tu przykład sytuacji jaka miała miejsce w Polsce. Dość ,,głośnym” echem zarazem w sferze podejścia do imigracji(ze względu na podejrzenia, że sprawcą był obcokrajowiec) odbiło się właśnie zdarzenie kradzieży ,,maszyny rolniczej”.Tu przytoczę część artykułu ze strony Fakt24.pl: ,,Mariusz Pudzianowski okradziony! Polski zawodnik MMA i były mistrz świata strongmenów padł ofiarą rabusia, który ukradł mu pod osłoną nocy jego ciągnik. „Pudzian" zapowiedział już, że złodziejowi nie popuści i wyznaczył nagrodę pieniężną dla osoby, która pomoże mu odnaleźć jego własność. Wystosował również bezpośredni apel do przestępcy. Mariusz Pudzianowski poinformował na Facebooku, że został okradziony z ciągnika New Holland T5 115. Polski wojownik zaznaczył na wstępie, że nie robi sobie żartów z okazji Prima Aprilis, a sprawa jest jak najbardziej poważna i prawdziwa. ,,Pudzian" podał wszelkie informacje na temat kradzieży. Miało do niej dojść w nocy z 30 na 31 marca o godz. 0.35. Pudzianowski postanowił zwrócić się także bezpośrednio do złodzieja. Polski zawodnik MMA poinformował, że cały moment zabrania traktora z placu został zarejestrowany przez kamery monitoringu, a ten, kto go teraz posiada, długo się nim nie nacieszy. Ciągnik „Pudziana" wyceniany jest na około 150 tysięcy złotych.” . Sama kwota przyprawia o zawrót głowy. Ponadto uważam, że przestępczości samochodowej towarzyszą często inne czyny, np. fałszerstwa dokumentów i oznaczeń identyfikacyjnych, korupcja, żądanie okupu za zwrot skradzionego pojazdu, oszustwa ubezpieczeniowe , które nierzadko decydują o jej zorganizowanym charakterze. W opracowaniach autorzy posługują się wyrażeniem „przestępczość samochodowa” ze względu na ugruntowany status tego pojęcia w polskiej nauce i praktyce, rozumiejąc przez nie czyny ukierunkowane na zabór, przemyt i handel również innych niż samochody pojazdów silnikowych oraz mając na względzie szerokie powiązania przestępczości samochodowej z innymi formami przestępczości .

8. POJĘCIE PRZESTEPCZOŚCI SAMOCHODOWEJ

   Przestępczość – zbiór czynów zabronionych ustawowo pod groźbą kary, a popełnionych na obszarze danej jednostki terytorialnej. Przestępczość jest zjawiskiem społecznym. Charakteryzuje się następującymi cechami: stanowi zagrożenie dla obowiązującego porządku prawnego, wyraża się we wzroście liczby osób, które popełniły przestępstwa w stosunku do ogółu ludności . Przestępczość rozpatrywana być może również z punktu widzenia jej rozległości, intensywności, struktury i dynamiki. Przestępczość i jej poziom determinuje wiele czynników. Wśród czynników kryminogennych można wyodrębnić czynniki o charakterze szczególnym i ogólnym . Do pierwszej grupy należy zaliczyć: cechy osobiste przestępcy, układy sytuacyjne, zachwianie równowagi psychicznej, frustracje jednostek, grupy społecznej, rozpad więzi nieformalnych, alkoholizm, rodziny dysfunkcjonalne, wadliwe działania systemu oświatowego i wychowawczego . Do drugiej zaś nędzę, niesprawiedliwość i konflikty społeczne, nierówny podział bogactw, niski stan zdrowotny społeczeństw, dominację jednej grupy społecznej nad innymi – opierającą się jedynie na bogactwie lub posiadaniu siły czy władzy, frustracje wywołaną niespełnieniem podstawowych potrzeb związanych z egzystencją ludzką, masowy wyzysk, nierówne możliwości życiowe i nieszczęścia powodowane przez człowieka, rygorystyczność kodeksów i przepisów prawnych pozostającymi w niezgodzie z poglądami społeczeństwa, przestarzałe lub nieprzychylne ludziom ustawodawstwa stosowane w sposób sztywny wobec wielu warstw społecznych . W tym momencie zapoznając się z informacjami zadawałem sobie pytanie , czy można kradzież usprawiedliwiać sytuacją materialną sprawcy. Otóż w mojej ocenie nie, ponieważ ,,każdy ma dwie ręce’’ i jeśli chce posiadać daną rzecz to powinien na nią zapracować, i ,,nie skracać drogi” do jej osiągnięcia. Po dokonaniu ogólnego opisu samego pojęcia przestępczości przejdę do tematyki głównego tematu czyli określenia szczegółowego pojęcia przestępczości samochodowej. Powszechność posiadania samochodu powoduje to, że niemal każdy z nas spotkał się w swoim życiu pośrednio lub bezpośrednio z czynami karalnymi, które godziły w posiadane przez nas dobro, jakim jest samochód. Miliony użytkowanych w Polsce aut będą przekładały się niestety na dziesiątki a nawet setki tysięcy przypadków przestępstw rocznie, które w szerokim aspekcie możemy określić mianem przestępczości samochodowej. Zjawisko takie ogólnie mówiąc (adekwatnie odnosząc się do pierwszej części) jest to cały zespół zdarzeń, ludzi, przedmiotów, miejsc, czynności oraz dokumentów, które pełniąc ściśle określoną role mają na celu bezprawny zamach na nasze dobro. W zależności od przypadku dobrem tym będzie pojazd, jego elementy, rzeczy, które w nim się znajdują, ale w określonych warunkach również pieniądze odpowiadające wartości całego pojazdu lub jego części . Z uwagi na szeroki aspekt tego zagadnienia można tu wyróżnić przestępczość samochodową sensu stricte gdzie obiektem zamachu będzie pojazd. W innych przypadkach przestępca będzie chciał wejść w posiadanie np. tylko poszczególnych elementów samochodu takich jak tablice rejestracyjne czy kołpaki. Należy również podkreślić, że proceder ten jest wynikiem działalności zarówno przestępczości zorganizowanej jak i pojedynczych osób. Stosowane przez nich metody działania będą w niektórych wypadkach charakteryzowały się prostotą można wręcz ująć prymitywizmem w innych zaś będą wynikiem zaangażowania zarówno dużej ilości osób dochodzących w niektórych wypadkach nawet do kilkudziesięciu. Czasem będzie się to też wiązało ze sporymi nakładami finansowymi, które przestępcy będą traktowali, jako pewnego rodzaju inwestycje . Można dokonać różnych podziałów zagadnienia określanego mianem przestępczości samochodowej. Jednym z nich będzie podział w oparciu o:  modus operandi, czyli sposób działania sprawcy, przedmiot zamachu oraz o czyny karalne, jakie są w poszczególnych przypadkach dokonywane .

Zabór pojazdu KRADZIEŻ K. ROZBÓJNICZA ROZBÓJ K. Z WŁAMANIEM

Zabór pojazdu to szereg czynności zmierzających do odebrania go prawowitemu właścicielowi lub aktualnemu użytkownikowi, poprzez bezprawny zamach na jego dobro, jakim jest pojazd. Mnogość przestępstw, w których przedmiotem zamachu będzie pojazd pociąga za sobą stosowanie przez przestępców przeróżnych technik, sposobów i narzędzi . Życie dostarcza dowodów, że kopalnia pomysłów w tej dziedzinie nie została do końca wyczerpana. Poniżej dokonam analizy najbardziej znanych sposobów działania . Kradzież pojazdu w przeciwieństwie do kradzieży z włamaniem pojazdu ma miejsce, gdy przestępca wchodzi w posiadanie pojazdu nie pokonując jakichkolwiek zabezpieczeń, w jakie wyposażony jest pojazd. Zabezpieczenia te mają zarówno charakter mechaniczny, do których zaliczymy np. zamki, blokady jak i elektroniczny np. imobilaizer, alarm. Zastosowanie tych urządzeń ma na celu uniemożliwienie przestępcy swobodne oddalenie się z pojazdem w sposób niezauważony przez właściciela, użytkownika lub osoby trzecie. Wyposażenie w nie pojazdu nie zawsze uchroni nas przed utratą samochodu gdyż przestępcy stosują również metody nakierunkowane na okres gdy te zabezpieczenia nie będą aktywne .

Paserstwo PRZECHOWYWANIE POSIADANIE SPRZEDAŻ POJAZDU (ELEMENTÓW P.)

Żądanie korzyści w zamian za zwrot skradzionego pojazdu

Legalizacja pojazdu FAŁSZOWANIE DOKUMENTÓW pochodzącego z przestępstwa POSŁUGIWANIE SIĘ F.D. POŚWIADCZENIE NIEPRAWDY Kradzież tablic rejestracyjnych Wytwarzanie narzędzi służących do popełniania przestępstwa Wyłudzenie pieniędzy na zakup pojazdu Wyłudzanie odszkodowań komunikacyjnych I tak przechodząc do następnych form opisze kilka metod w jaki sposób ,,rabusie” nabywają ,,nowe autka”. Klasycznym przykładem takich działań będzie kradzież pojazdu otwartego z pozostawionymi kluczykami metodą „na wskok”. Początkowo wydaje się to nie możliwe by przestępca mógł swobodnie wejść w posiadanie naszego pojazdu i swobodnie odjechać nim. Jednak w przypadku np. wjazdu bądź wyjazdu z posesji, garażu itp. często właściciele pojazdów pozostawiają je otwartymi, z kluczykami w stacyjce a niekiedy nawet z włączonym silnikiem. Bliskość domu, firmy, miejsca parkowania lub przebywanie w miejscu publicznym stwarza u kierujących samochodem poczucie bezpieczeństwa, co przekłada się na uśpienie czujności a w efekcie bagatelizowanie jakiegokolwiek zagrożenia. Skutkiem takiego działania jest to, że przestępca może spokojnie podejść do pojazdu wykorzystując odwróconą uwagę kierowcy, który w tym czasie np. otwiera lub zamyka bramę, wypakowuje lub pakuje bagaże, zakupy, towar. Następnie wykorzystując zaskoczenie może on wsiąść do samochodu, zamknąć się od środka i swobodnie odjechać. Całe zdarzenie trwa kilkadziesiąt sekund, po których pokrzywdzony często stwierdza, że nawet nie jest w stanie rozpoznać sprawcy. Oczywiście można mieć tu do czynienia bądź z przypadkowym zdarzeniem w myśl zasady ,,okazja czyni złodzieja”, ale również z celowym i zaplanowanym działaniem poprzedzonym wytypowaniem pojazdu, długotrwałą obserwacją miejsca, samochodu i osób w celu ustalenia ich zwyczajów, trybu dnia, sposobu zachowania. W innych przypadkach kradzieży może też mieć miejsce celowe działanie zmierzające do odwrócenia uwagi kierowcy poprzez wprowadzenie go np. w stan zdenerwowania, pozorowanie jakiegoś zdarzenia, na które zwróciłby uwagę, nawiązanie rozmowy itp. Przykładem działania gdzie stosuje się takie techniki będzie kradzież metodą „na stłuczkę”. Metoda ta różni się od poprzedniej przede wszystkim miejscem przestępstwa, gdyż popełniane jest na drodze. W takim przypadku przestępstwa będą dokonywane przynajmniej przez dwóch sprawców. Złodzieje działając wspólnie i w porozumieniu dokonują kolizji drogowej w taki jednak sposób, aby nie uszkodzić zbytnio kradzionego pojazdu a co za tym idzie nie zmniejszyć jego wartości rynkowej lub nie ponosić zbyt dużych kosztów na naprawę bądź wymianę uszkodzonych elementów pojazdu. Następstwem kolizji jest wprowadzenie kierowcy w zdenerwowanie skutkujące dekoncentracją. Pierwszym odruchem kierowcy jest najczęściej gwałtowne wyjście z pojazdu mające na celu oszacowanie szkód własnych. Gwałtowność reakcji kierowcy skutkuje pozostawieniem kluczyków w stacyjce samochodu. Wtedy jeden ze sprawców odwraca uwagę kierowcy np. poprzez sugerowanie winy użytkownika pojazdu, co spotyka się z jego gwałtownym sprzeciwem lub zakłopotaniem, czasami by sytuacji dodać dramaturgii sprawca może symulować odniesienie urazów w wyniku kolizji. W tym czasie drugi ze sprawców zauważywszy pozostawione kluczyki wsiada do kradzionego pojazdu i odjeżdża nim. Widząc to kierowca kradzionego pojazdu usiłuje go zatrzymać i przestaje zwracać uwagę na sprawcę kolizji. Ten wykorzystując zamieszanie również odjeżdża pozostawiając bezradnego pokrzywdzonego na środku drogi. Należy też założyć, że sprawców może być więcej i będą oni grali rolę świadków kolizji. Tzw. „kibice” mają za cel odwracać uwagę pokrzywdzonego, zasłaniać mu jego pojazd, odseparowywać go od innych przypadkowych świadków zdarzenia itd. W wypadku niepowodzenia przestępca może najzwyczajniej dogadać się, co do oszacowania kosztów naprawy szkody lub uciekać z miejsca zdarzenia . Modyfikacją tej metody jest kradzież metodą „na awarię”, „na koło” lub „na kamień”. Wykorzystując te metody przestępca wyprzedzając kierowcę lub jadąc sąsiednim pasem sugeruje mu rzekomą awarię jego pojazdu, złapanie gumy itp. Prowadzący pojazd zatrzymuje się, wychodzi z pojazdu by obejrzeć przyczynę awarii zapominając o wyciągnięciu kluczyków i zamknięciu pojazdu. Oczywiście „uczynny kierowca” zatrzymuje się obok i robi wszystko by odwrócić uwagę pokrzywdzonego np. wskazuje, że coś zwisa, odpada lub cieknie z jego pojazdu („na awarię”) lub złapał tzw. gumę („na koło”). Następnie sugeruje kierowcy, że aby dojrzeć usterkę trzeba się bardziej pochylić lub obejść pojazd z drugiej strony. W metodzie „na kamień” współsprawca stojący na poboczu lub chodniku wymusza „awarię” poprzez wrzucenie np. kamienia, śruby itp. pod samochód, co skutkuje np. uderzeniem, stuknięciem, które niepokojąc kierowcę wymusza natychmiastowe zatrzymanie. Dalej wypadki toczą się identycznie jak w przypadku metody „na stłuczkę” . Inną metodą kradzieży pojazdu jest kradzież metodą, w moim odczuciu najłatwiejszą do wykonania - „po kradzieży kluczyków”. Sprawca a najczęściej sprawcy za pierwszy cel stawiają sobie wejście w posiadanie kluczyków od pojazdu, nierzadko wraz z dokumentami pojazdu a następnie wejście w posiadanie samego pojazdu. Chcąc tego dokonać grupa organizuje się tak, że każdy z jej członków lub podgrup ma ściśle określone zadanie. Możemy tu dostrzec elementy „specjalizacji” poszczególnych członków grupy przestępczej, co przekłada się na zawężenie ich działań do wykonywania tylko określonych czynności. W pierwszym etapie działania grupy będą nakierowane na dwa kierunki: „ofensywny”, w którym grupa podejmuję inicjatywę lub „defensywnych” gdzie następuje wyczekiwanie na okazję. Do działań ofensywnych możemy zaliczyć kradzież kieszonkową kluczyków często wraz z dokumentami a następnie kradzież samego pojazdu. Najczęściej grupy takie działają na terenie centrów handlowych wiedząc, że pokrzywdzony zajęty zakupami nie zwróci uwagi na fakt utraty kluczyków. Długi okres przebywania w takim centrum zapewnia komfort czasowy, umożliwiając swobodne oddalenie się z miejsca przestępstwa. Należy podkreślić, że pokrzywdzony jest obserwowany przez grupę od samego początku już na etapie wybierania pojazdu i jest niejako „prowadzony” tak by „doliniarze” wykorzystując swobodne wmieszanie się w tłum mogli, wykonać swoją część planu tj. wejść w posiadanie kluczyków (plan minimum) lub kluczyków z dokumentami (plan optimum). Kieszonkowcy, którzy są de facto podgrupą w grupie przestępczej, najczęściej ograniczają się właśnie tylko do tych czynności, czyli kradzieży kieszonkowej kluczyków i dokumentów. Otrzymują oni najczęściej wynagrodzenie w ryczałcie za tzw. „robotę”. Bezpośrednio po kradzieży kluczyków przekazują je innemu członkowi grupy, który zajmuje się faktyczną kradzieżą pojazdu i znikają w tłumie. Mając kluczyki następny członek grupy bez problemu otwiera samochód nie zbudzając najmniejszych podejrzeń i oddala się z miejsca przestępstwa. Pokrzywdzony najczęściej zauważa przestępstwo dużo później, gdy na parkingu nie może odnaleźć własnego samochodu . Działania ,,defensywne" będą miały miejsce w wypadku modyfikacji tej metody którą możemy określić jako kradzież metodą „na dorobiony kluczyk” tzn. będą polegały na wyczekiwaniu na pokrzywdzonego, który powierzy im kluczyki do własnego pojazdu np. podczas przeglądów, napraw, dorabiania kluczyków, montaży autoalarmów itd. Wielokrotnie wraz z kluczykami przekazywany jest dowód rejestracyjny wskazujący miejsce zamieszkania ofiary, firmy będącej właścicielem pojazdu i jej siedziby. Odpowiednie poprowadzenie rozmowy pozwala na uzyskanie większej ilości informacji o pokrzywdzonym, miejscu przechowywania przez niego pojazdu, posiadanych zabezpieczeniach itd. Po odczekaniu jakiegoś czasu pozwalającego na zebranie dodatkowych danych o pokrzywdzonym np. poprzez obserwację, sprawcy wykorzystując dorobiony kluczyk dokonują kradzieży, z którą nie mają zresztą najmniejszych problemów. Przestępca lub osoba zmuszona przez przestępców do współpracy, która pracuje np. w serwisie, warsztacie samochodowym ma swobodną możliwość zapoznania się ze stanem technicznym pojazdu, zabezpieczeniami, wypróbowaniu dorobionego klucza tak by wybrać najatrakcyjniejszy i najłatwiejszy do kradzieży pojazd. „Wystawia” on ofiarę poprzez przekazanie zebranych informacji wraz z kluczykiem innym członkom grupy. Po odczekaniu pewnego okresu grupa dokonuje kradzieży pojazdu a z uwagi na upływ czasu ofiara nie kojarzy faktu kradzieży pojazdu z czynnościami serwisowymi czy naprawami . Rozbój i kradzież rozbójnicza to przestępstwa, w których sprawca kradnąc lub utrzymując się w posiadaniu zabranej rzeczy bezpośrednio po kradzieży używa przemocy, grozi jej natychmiastowym użyciem, doprowadza człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności. W odróżnieniu od kradzieży gdzie pokrzywdzony często nie ma świadomości, że jest okradany lub zauważa to dopiero z pewnym opóźnieniem, przy przestępstwach rozbójniczych od początku dochodzi do bezpośredniego kontaktu miedzy sprawcą a pokrzywdzonym. Należy podkreślić, że metody stosowane przez sprawców tych przestępstw cechą się często wyjątkową brutalnością. Niejednokrotnie chcąc osiągnąć swój cel przestępcy biją, ranią i okaleczają pokrzywdzonych. Stosowanie noży, brzytew, pałek, rurek metalowych, strzykawek z krwią od osoby rzekomo zarażonej AIDS, środków chemicznych a nawet broni palnej nie należy do rzadkości. W niektórych przypadkach rozbojów zastosowanie przemocy przez sprawcę jest wykorzystywane, jako element zaskoczenia i osiągnięcia dominacji, czego skutkiem jest natychmiastowe doprowadzenie pokrzywdzonego do stanu bezbronności lub nieprzytomności. W takim wypadku wejście w posiadanie dobra pokrzywdzonego nie stwarza przestępcy najmniejszego problemu. Często jednak mimo osiągnięcia pozycji dominującej nad pokrzywdzonym i wejście sprawcy w posiadanie jego pojazdu dalej stosuje on przemoc w stosunku do pokrzywdzonego. Ma to na celu np. spowodowanie u pokrzywdzonego utratę przytomności, tak by nie mógł on bezpośrednio po zdarzeniu przekazać jakichkolwiek informacji policji lub by takie informacje były przekazane z dużym opóźnieniem spowodowanym koniecznością udzielenia natychmiastowej pomocy lekarskiej pokrzywdzonemu. Daje to czas przestępcy na oddalenie się z miejsca zdarzenia i zmniejsza szanse na powodzenie działań pościgowych zastosowanych przez policję . Do „klasycznych” przykładów rozboju możemy zaliczyć metodę nazywaną „wysadzeniem na światłach”. W tej metodzie sprawcy jadą za wcześniej upatrzoną ofiarą i korzystając z zatrzymania się przez nią na światłach wyskakując z samochodu doskakują do samochodu ofiary. Otwierają drzwi lub w wypadku ich zamknięcia tłuką szybę a następnie np. poprzez zadanie ciosów ręką, uderzenie metalową rurką, kijem, zastosowaniem miotacza gazowego lub innego niebezpiecznego przedmiotu doprowadzają kierowcę do stanu bezbronności. Można mieć tu do czynienia również z zastosowaniem samych gróźb użycia przemocy wobec kierowcy lub pasażera gdzie przestępca stosuje argumenty w postaci np. noża, brzytwy, pałki, strzykawki lub broni palnej. Pewną modyfikacja tej metody będzie sztuczne doprowadzenie do zatrzymania się pokrzywdzonego poprzez zajechanie drogi lub spowodowanie kolizji z pojazdem będącym przedmiotem zamachu. W innych przypadkach rozboju sprawcy wykorzystują moment, kiedy kierowca rozpoczyna lub kończy podróż samochodem, dokonuje przerwy w podróży itp. Do jednych z najczęściej wybieranych przez przestępców miejsc należą parkingi przy centrach handlowych, parkingi wielopoziomowe, parkingi podziemne, stacje benzynowe, zajazdy itp. Wbrew pozorom mimo obecności wielu osób można dokonać rozboju w taki sposób by nie zwróciło to niczyjej uwagi. Potencjalni świadkowie widząc całą sytuację najczęściej w pośpiechu oddalają się z miejsca zdarzenia lub z powodu strachu nie mają odwagi udzielić jakiejkolwiek pomocy poszkodowanemu czy też wezwać policję . Inną metodą stosowaną w przypadkach rozboju jest metoda „na policjanta” gdzie sprawcy zatrzymują samochód ofiary pod pozorem kontroli drogowej lub popełnienia przez niego wykroczenia. Najczęściej ofiarami takich przestępstw padają kierowcy lub ciężarowych a przedmiotem zamachu jest przewożony towar, który znika wraz z pojazdem. Z uwagi na charakter przestępstwa oraz duże zaangażowanie sprawców w przygotowanie się do rozboju przestępstw tego typu dokonują członkowie zorganizowanych grup przestępczych nierzadko o charakterze zbrojnym. Kradzież rozbójnicza to przestępstwo, podczas którego sprawcy stosują metody identyczne jak przy dokonywaniu kradzieży tj. „na wskok”, „na stłuczkę”, „na awarię”, „ na koło”, na „kamień” itp. W czasie przestępstwa pokrzywdzony orientując się, że stał się właśnie ofiarą kradzieży usiłuje odzyskać swoje mienie. Sprawca chcąc się utrzymać się przy łupie grozi użyciem przemocy lub ją stosuje. Tak naprawdę mamy do czynienia z kradzieżą, która na wskutek rozwoju wydarzeń i „wprowadzenie” elementu groźby lub przemocy przeradza się w kradzież rozbójniczą . Moim zdaniem najlepszymi ofiarami wybieranymi przez przestępców stosujących wszystkie powyższe metody są kobiety, obcokrajowcy lub osoby, których zachowanie wskazuje, że są niedoświadczonymi kierowcami. Niewystarczającą znajomość przepisów, brak doświadczenia, lub bariery językowe powodują, że przestępcy łatwiej skupić na sobie uwagę pokrzywdzonego, wprowadzić go w stan silnego zdenerwowania. Grożąc zastosowaniem przemocy lub stosując ją łatwo uzyskać nad takimi osobami przewagę wykorzystując dodatkowo element zaskoczeni a .

  Ofiarami rozbojów gdzie przedmiotem zamachu są samochody osobowe padają głównie właściciele luksusowych aut. Jest to spowodowane dwoma czynnikami. Karnym i finansowym. Rozbój to poważne przestępstwo i orzekane kary wobec sprawców tych przestępstw są wysokie. Wobec tego popełnienie tego czynu musi się sprawcy opłacać. Sam zabór pojazdu to dopiero początek, dalej następuje wywóz skradzionego pojazdu poza granice RP lub działania zmierzające do legalizacji takiego pojazdu pochodzącego z przestępstwa. W dalszej kolejności następuje jego sprzedaż. Czynności te wymagają dużego nakładu pracy, zaangażowania wielu osób i nakładów finansowych. Cena zaproponowana potencjalnemu nabywcy lub paserowi musi być na tyle atrakcyjna by skusić go do zakupu. Każda z tych czynności generuje koszty. Wszystko to wpływa na to, że opłaca się kraść w ten sposób jedynie auta o naprawdę dużej wartości. Z uwagi cenę właścicielami samochodów luksusowych są osoby zamożne lub pojazdy takie są własnością firm. Serwisują oni takie pojazdy w autoryzowanych stacjach obsługi i nie są zainteresowani zakupem poszczególnych części od pasera. Wobec powyższego rozbiórka takiego pojazdu nie jest opłacalna chyba, że kradzież była dokonywana specjalnie na zlecenie, aby sprzedać części do innego samochodu tej samej marki, tego samego typu a nawet i tego samego koloru, który został np. rozbity.
 Do ciekawych aspektów tego rodzaju działalności przestępczej należy sposób wyboru pojazdu, który ma zostać skradziony. Może to nastąpić w wyniku wyboru konkretnego egzemplarza samochodu lub w wyniku przypadkowego spotkania sprawców i ofiary. W pierwszym przypadku przestępcy będą starali się wejść w posiadanie maksymalnej ilości informacji o pojeździe i jego właścicielu. Dane takie przestępcy otrzymują od osób współpracujących z nimi, które są pracownikami ASO, warsztatów, banków, urzędów, towarzystw ubezpieczeniowych itp. W zamian otrzymują one pieniądze lub narkotyki. Powodem zmuszającym do współpracy mogą być również długi, strach przed wyegzekwowaniem siłą niespłaconych należności lub groźby skierowane pod adresem osoby mającej dostęp do danych, kluczyków lub kogoś bliskiego tej osobie. Następnie przestępcy podejmując obserwację uzyskują dodatkowe informacje o właścicielu pojazdu, miejscu jego parkowania, zwyczajach domowników lub pracowników firmy, która jest właścicielem pojazdu itp. Śledzą trasę przemieszczania się pojazdu oczekują na najlepszy moment do dokonania przestępstwa. 
 Drugim przypadkiem będzie sytuacja gdzie przestępcy mają zlecenie na określoną markę, model, kolor szukają na mieście właśnie takiego pojazdu lub parkują przy ruchliwej trasie gdzie istnieje prawdopodobieństwo spotkania takiego pojazdu np. na drogach dojazdowych z dzielnic lub miejscowości leżących w okolicach dużych miast charakteryzujących się zamożnymi mieszkańcami. Po zauważeniu takiego pojazdu podejmują oni obserwację i dokonują kradzieży w najodpowiedniejszych warunkach .

3. PRZYCZYNY PRZESTĘPCZOŚCI SAMOCHODOWEJ W POLSCE I KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ

   Przyczyny kradzieży samochodów najczęściej są dzielone na cztery grupy. Do pierwszej z nich zalicza się kradzieże popełniane w celu krótkotrwałej przejażdżki (tzw. joyriding, wybryki chuligańskie). Samochody skradzione w ten sposób z reguły odnajdywane są w ciągu 48 godzin w niewielkiej odległości od miejsca kradzieży, często z licznymi uszkodzeniami.
   Sprawcy najczęściej otwierają samochód przy pomocy śrubokręta, a po przejażdżce porzucają go. W niektórych  krajach Unii, np. joyriding jest wykroczeniem, gdy samochód zostanie zwrócony w stanie nieuszkodzonym w ciągu 24 godzin.
   

Do drugiej grupy zaliczane są kradzieże popełniane w celu wykorzystania skradzionego samochodu jako środka transportu. Sprawca przemieszcza się skradzionym pojazdem, a po osiągnięciu miejsca przeznaczenia porzuca go. Podobny scenariusz ma miejsce w przypadku przyczyn zaliczanych do trzeciej grupy, lecz tu kradzież samochodu ma służyć popełnieniu innego przestępstwa. Samochód jest w tym wypadku środkiem transportu do/z miejsca popełnienia przestępstwa. Natomiast w czwartej grupie przyczyn mieszczą się motywy finansowe wiązane z kradzieżą, przemytem i zbytem samochodu, i te współcześnie odgrywają największą rolę. Niejednokrotnie konkretne modele aut są kradzione i przemycane na zamówienie klienta. Podobny proceder dotyczy części samochodowych.
Szczególnie intensywny rozwój przestępczości samochodowej w Europie miał miejsce krótko po transformacji ustrojowej państw Europy Środowej i Wschodniej. W okresie PRL kradzieże samochodów nie stanowiły dużego problemu polskich organów ścigania. Częściej dochodziło do włamań do samochodów w celu zdobycia przedmiotów w nich pozostawionych . Izolacja od świata, słaba kondycja materialna społeczeństwa, ale i swoiste bezpieczeństwo ekonomiczne przy zapewnionej pracy i kontroli społecznej nie skłaniały do rozwoju przestępczości o zorganizowanym charakterze nakierowanej na ogromne zyski finansowe. Transformacja ustrojowa lat 1989/1990 pociągając za sobą możliwości sprowadzania samochodów z zagranicy i powodując znaczny wzrost liczby samochodów poruszających się po drogach przyczyniła się również do rozwoju tego typu przestępczości. W konsekwencji w latach 1989-1999 w Polsce zanotowano systematyczny wzrost kradzieży pojazdów . Przyczyny tego wzrostu leżały z jednej strony w otwarciu granic i liberalizacji zasad ich przekraczania, a także łatwości legalizacji i zbytu w Polsce skradzionych samochodów oraz bliskości rynków zbytu. Wiele samochodów było wówczas przerzucanych do państw powstałych po rozpadzie byłego ZSRR . Z drugiej strony rozprężenie moralne i poczucie bezkarności, a przy tym niewielka efektywność organów ścigania i luki w regulacjach prawnych, ułatwiały rozwój przestępczości, która zaspokajała społeczne potrzeby posiadania dóbr . Najczęściej przedmiotem kradzieży były auta atrakcyjne, kilkuletnie, których wartość zapewniała przestępcom odpowiednie zyski finansowe . Wraz ze wzmożonym importem używanych aut z Europy Zachodniej powstało zapotrzebowanie na części zamienne, a zatem przedmiotem kradzieży stawały się też auta starsze i mniej luksusowe. Potrzeba gruntowego remontowania sprowadzonych aut przy ich dużych przebiegach, a przy tym kosztowne usługi autoryzowanych serwisów samochodowych oraz stosowane przez producentów w nowszych samochodach skomplikowane technologie i układy elektroniczne przyczyniły się do ogromnego popytu na tańsze części pochodzące z nielegalnego rynku. Samochody naprawiano przy wykorzystaniu części ze skradzionych aut, rozbieranych w licznych nowopowstałych warsztatach samochodowych nierzadko współpracujących ze złodziejami. Wzrost zamożności społeczeństwa nie sprzyja rozwojowi działalności przestępczej. W latach 2000-2011 w Polsce zaobserwować można znaczny spadek kradzieży pojazdów związany z poprawą sytuacji materialnej społeczeństwa, a wprowadzone regulacje prawne ułatwiające import używanego samochodu z krajów Unii Europejskiej przyczyniły się do spadku zainteresowania kradzionymi autami. Dla porównania, na Ukrainie, gdzie poziom życia społeczeństwa jest niższy, nielegalny obrót samochodami stanowi jedną z poważniejszych form przestępczości zorganizowanej. Ukraina jest zarazem państwem tranzytowym, jak i docelowym, a problem kradzieży samochodów jest drugim po narkotykach największym zagrożeniem bezpieczeństwa w tym kraju . Obok braku zapotrzebowania na kradzione samochody istotną rolę w zmniejszeniu się liczby kradzieży odgrywa także postęp w konstruowaniu systemów zabezpieczeń, rozwój usług monitoringu pojazdu oferowanych przez wyspecjalizowane firmy korzystające z łączności satelitarnej oraz skuteczność organów ścigania. Brak popytu na kradzione samochody spowodował częściowe przeniesienie ciężaru zainteresowania przestępców na maszyny rolnicze i budowlane o znacznej wartości oraz pojazdy ciężarowe. Oferowane rolnikom i firmom budowlanym na aukcjach internetowych maszyny bardzo często pochodzą z kradzieży popełnianych w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Francji i są sprzedawane w innych krajach europejskich. Z danych Policji brytyjskiej wynika, że odzyskuje ona jedynie ok. 5 % skradzionych pojazdów . Inny przykład dotyczy ciężarowych pojazdów leasingowanych przez firmy transportowe, które upadły, np. we Włoszech lub Hiszpanii. W takiej sytuacji leasingowane pojazdy powinny być zwrócone firmom leasingowym, jednak są one przez przestępców rejestrowane w Niemczech lub Holandii i następnie sprzedawane jako legalne . Determinanty rozwoju przestępczości samochodowej pozostają zbieżne z ogólnymi przyczynami rozwoju przestępczości. Wśród najistotniejszych czynników kryminogennych wskazać należy zmiany społeczne, gospodarcze i polityczne związane z transformacjami ustrojowymi, rozwarstwienie społeczeństwa powodujące znaczne dysproporcje w statusie majątkowym, brak autorytetu władzy i poszanowania dla prawa lub też słaby aparat kontroli. Nie bez wpływu na dynamikę przestępczości samochodowej pozostaje także kryzys ekonomiczny lat 2008 – 2012. Przeprowadzona przez Biuro Narodów Zjednoczonych do spraw Narkotyków i Przestępczości (UNODC) analiza sytuacji w 15 państwach świata wskazuje na istotny związek między sytuacją ekonomiczną kraju a poziomem przestępczości, szczególnie w odniesieniu do zabójstw, rozbojów i kradzieży samochodów . Wyraźny związek kryzysu ze wzrostem poziomu przestępczości samochodowej został wykazany w Brazylii, Meksyku, Tajlandii i we Włoszech . Wymienione czynniki w miarę usprawniania państwa i poprawy warunków bytowych społeczeństwa oraz egzekwowania przestrzegania prawa stają się mniej istotne, chociaż nigdy nie znikną. Z drugiej strony - w sytuacjach kryzysów i zawirowań społecznych mogą nabierać na znaczeniu . Zaprezentowane w dalszej części pracy statystyki dotyczące rozwoju przestępczości samochodowej w Polsce i innych państwach obrazują tę prawidłowość.

4. SKUTKI PRAWNE ZA PRZESTĘPSTWA ZWIĄZANE Z KRADZIEŻAMI SAMOCHODÓW

   Zabranie czyjegoś samochodu w każdym demokratycznym państwie jest czynem niezgodnym z prawem. Choć zawsze jest to czyn nielegalny, systemy karne poszczególnych państw czasem wyraźnie różnią się od siebie. Pojawia się więc pytanie, jak kształtują się kary za kradzież samochodu w Polsce i w sąsiednich Niemczech ? Kara za kradzież samochodu w Polsce Kradzież samochodu - ze względu na fakt, że wartość pojazdu zwykle jest dość znaczna - klasyfikowana jest w polskim prawie jako przestępstwo. Grozi za nie kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Kradzież samochodu może być także uznana za kradzież z włamaniem (jeśli samochód był zamknięty, kara wynosi wówczas aż do 10 lat pozbawienia wolności) . „Użyczenie samochodu” W polskim prawie zostało wprowadzone pewne rozróżnienie - oprócz kradzieży możemy mieć bowiem do czynienia z tzw. krótkotrwałym użyciem cudzego pojazdu mechanicznego. Przewidywana przez kodeks karny kara jest podobna jak w przypadku kradzieży, ponieważ wynosi od 3 miesięcy do 5 lat . W sytuacji użyczenia samochodu (lub każdego innego pojazdu mechanicznego) może dojść do różnych okoliczności:

5. Jeśli sprawca włamuje się do samochodu, zabiera go, a następnie porzuca, wówczas możliwa kara wyniesie od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

6. Jeśli użyczenie pojazdu nastąpi po użyciu przemocy (lub jej groźby), wówczas może zostać zasądzona kara w wysokości od 1 roku do 10 lat. Do powyższych kar może zostać dodana również kara grzywny.

   Porównując istniejące przepisy prawne postanowiłem odnieść się do sankcji karnych jakie przewiduje prawo w sąsiednich Niemczech.

Kradzież samochodu w Niemczech Niemieckie przepisy karne są w kwestii kradzieży dość mocno zbliżone do przepisów polskich. W przypadku kradzieży samochodu możliwa kara to grzywna lub do 5 lat pozbawienia wolności. Jeśli do kradzieży samochodu doszło z włamaniem, możliwa kara zwiększa się aż do 10 lat pozbawienia wolności. Należy także pamiętać, że w Niemczech nieudana próba kradzieży również jest karana . W przypadku obywateli polskich, którzy popełnili przestępstwo poza krajem, stosuje się polski kodeks karny. Warto jednak podkreślić, że jeśli istnieją różnice w zapisach polskiego kodeksu karnego a ustawy obowiązującej w miejscu popełnienia czynu, sąd stosując polską ustawę, może uwzględnić te różnice z korzyścią dla sprawcy czynu. W przypadku kradzieży samochodu nie ma to jednak zastosowania, ponieważ przepisy polskie i niemieckie w tej kwestii są bardzo podobne . Jeśli recydywa, to wyższa kara Należy koniecznie pamiętać, że w przypadku tzw. recydywy, czyli powtórnego popełnienia przestępstwa (przez osobę już kiedyś skazaną), zasądzona kara będzie wyższa .

5. DANE STATYSTYCZNE DOTYCZĄCE PRZESTĘPCZOŚCI SAMOCHODOWEJ

Statystyki prowadzone przez organy ścigania oraz organizacje międzynarodowe, uwzględniające liczbę kradzieży samochodów w wymiarze ilościowym lub współczynnik liczby kradzieży na 100 tys. mieszkańców obrazujący zagrożenie przestępstwem, potwierdzają ogólnoświatową skalę problemu . Analiza danych Biura Narodów Zjednoczonych do spraw Narkotyków i Przestępczości (UNODC) wskazuje, że w 2015 roku najwięcej odnotowanych przez policję kradzieży pojazdów na 100 tys. mieszkańców popełniono w Nowej Zelandii (500,4) oraz w Szwecji (433,4), a następnie w Danii (338,1) i we Francji (333) . Na kolejnych miejscach znajdują się Bahamy (321,6) i Kanada (321,2) . W 2015 roku współczynnik ten dla Nowej Zelandii wynosił 457,7, dla Szwecji 373,2, dla Bahamów 361,6, a dla Włoch 326,3. A zatem, w Europie najbardziej narażeni na kradzieże samochodów są mieszkańcy Szwecji, Danii, Francji oraz Wielkiej Brytanii, chociaż w krajach tych w porównaniu do roku 1990 nastąpił ogromny spadek liczby kradzieży samochodów . Tymczasem, jeżeli wziąć pod uwagę bezwzględną liczbę kradzieży w 2015 roku to w statystykach dominują takie kraje jak Stany Zjednoczone (737 142 kradzieży) i Meksyk (229 965 kradzieży), a spośród krajów europejskich Włochy (197 583 kradzieży) oraz Wielka Brytania (106 228 kradzieży), a następnie Niemcy (83 480 kradzieży), Hiszpania (65 672 kradzieży), Szwecja (35 009 kradzieży), Grecja (27 587 kradzieży) i Holandia z liczbą 21 460 kradzieży . Ogólnoświatowe trendy w zakresie kradzieży samochodów zaprezentowano na rycinie Począwszy od roku 2004 zauważalny jest wyraźny spadek liczby kradzieży w Europie oraz Ameryce Północnej. Podobnie krzywa rysuje się w państwach azjatyckich, z wyjątkiem roku 2009, w którym liczba kradzieży aut w stosunku do 2008 była wyższa, ale już w 2015 ponownie spadła. Natomiast w Ameryce Środkowej oraz Południowej nastąpił znaczny wzrost liczby kradzieży samochodów w stosunku do roku 2004. Wzrostowi temu towarzyszy ogólna tendencja zwyżkowa w zakresie innych typów przestępstw, np. zabójstw lub rozbojów, co jest łączone między innymi ze wzmożoną aktywnością obecnych tam zorganizowanych grup przestępczych .
Polska, do niedawna uznawana za kraj, w którym dominuje przestępczość samochodowa, na tle pozostałych państw Unii Europejskiej sytuuje się w statystykach raczej na średnim poziomie. Apogeum liczby kradzieży samochodów przypada na rok 1999, kiedy to ich liczba sięgnęła 70 tysięcy. Wówczas, opinia Polski jako kraju, w którym kradnie się samochody spowodowała, że zagraniczni turyści niekiedy nawet rezygnowali z urlopu w tej części Europy z powodu obaw o utratę pojazdu lub poszukiwali zastępczych środków transportu . Od tego czasu liczba kradzieży aut w Polsce systematycznie spada by w 2015 roku osiągnąć poziom 16 539 przy współczynniku kradzieży na 100 tys. mieszkańców wynoszącym 43,2. Najwyższe zagrożenie odnotowano na terenie działania Komendy Stołecznej Policji (94,2) i w województwie łódzkim (70), najniższe w podkarpackim (5,4) i w lubelskim (7,7) . W porównaniu z rokiem 2000 spadek stwierdzonych kradzieży samochodu w roku 2015 wyniósł prawie 75% . Według najnowszych danych w I półroczu 2014 odnotowano o 1,2% mniej przestępstw kradzieży samochodu niż w tym samym półroczu 2015 roku .

6. ZAKOŃCZENIE

W mojej ocenie sugerując się informacjami zaczerpniętymi z literatury dotyczącej przestępczości samochodowej modus operandi nie uległ zmianie. Przestępczość ta jedynie przyjmuje postać działalności zorganizowanych grup przestępczych nastawionych na osiąganie maksymalnych zysków (w związku z rozwojem). Według Interpolu zorganizowana aktywność grup przestępczych obejmuje wszystkie regiony świata, a nawet wykazuje powiązania z terroryzmem, głównie z powodu, że skradzionych samochodów używa się do finansowania działalności terrorystycznej, jako pułapek bombowych lub wykorzystuje się je do przygotowania innych przestępstw . Zmieniają się natomiast sposoby zaboru pojazdu oraz powstają nowe rynki zbytu skradzionych pojazdów i części, a co się z tym wiąże także nowe kierunki przemytu.
Rozwój techniki oraz stosowanie nowych metod zabezpieczeń mechanicznych i elektronicznych przyczyniły się do podziału grup zajmujących się kradzieżami pojazdów na grupy specjalizujące się tylko i wyłącznie w kradzieżach aut określonych marek lub wyprodukowanych w konkretnych krajach. Przestępcy tacy posiadają doświadczenie, wiedzę oraz urządzenia niezbędne do realizacji kradzieży auta określonego producenta lub z określonego kraju. Takie „wyspecjalizowanie” grup przestępczych powoduje, że nie wchodzą one sobie w drogę, a czasami nawet współpracują ze sobą pod kątem wymiany informacji dotyczących postoju lub garażowania aut innych niż te, które leżą w zainteresowaniu poszczególnych grup . Najpopularniejsze wśród złodziei w Polsce marki to obecnie VW Passat, VW Golf, Audi A4, Audi A6 i SEAT Leon, natomiast bardzo spadła popularność Fiata 126p, którego kradzież sięgnęła w 1999 roku 23 155 przypadków. W 2010 odnotowano jedynie 200 kradzieży aut tej marki. Samochody giną najczęściej z ulic i dróg oraz z parkingów samochodowych i przy centrach handlowych, garaży, sprzed domów jednorodzinnych, stacji paliwowych, lasów i ogródków działkowych. Najwięcej kradzieży popełnia się w miastach zamieszkanych przez powyżej 500 tys. mieszkańców . Teraz najważniejszym pytaniem jakie zadaje sobie po zapoznaniu się z informacjami na w/w temat jest- czy warto kupić stare auto, czy też zainwestować w nowsze z większą ilością zabezpieczeń. Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Nigdy nie wiemy kiedy staniemy się ofiarą przestępstwa kradzieży auta. Tak więc lepiej nie myśleć i cieszyć się swoim wymarzonym ,,autkiem”.