Idealizm jest pojęciem, które bardziej pasuje do epoki romantyzmu niż pozytywizmu. Jest to postawa sprzeczna wobec realizmu. Idealistą jest człowiek, który w swoim życiu kieruje się szlachetnymi zasadami, gotowy do wyrzeczenia się własnego szczęścia w myśl dobra ogólnego. Świat, w którym żyje wyobraża sobie jako byt doskonały, co oczywiście nie przystaje do rzeczywistości. Jest marzycielem, wciąż oderwanym od spraw przyziemnych. W myśl wyznawanej idei jest w stanie uczynić wszystko, bowiem to ona stanowi motor jego postępowania. Bolesław Prus stworzył w swej powieści trzy postacie idealistów: Ignacego Rzeckiego - czeka na nadejście nowego Napoleona, wierzy w odrodzenie niepodległości oraz braterstwa narodów, Stanisław Wokulski - nie dostrzega oczywistych wad Izabeli Łęckiej, idealizuje uczucie do niej, oraz Julian Ochocki - arystokrata-naukowiec, który dla wynalazków poświęcił wszystkie środki finansowe i życie osobiste, chce naprawiać świat dzięki swym odkryciom. Głównym przedstawicielem tego pokolenia idealistów jest wskazany przez Prusa Ignacy Rzecki. Mówi sam o sobie: „Ja jestem człowiek z innej epoki, nawet nazywają mnie bonapartystą i romantykiem” Jest on rzeczywiście zagorzałym bonapartystą, wiernym zwolennikiem Napoleona. Cześć do wodza przekazał mu jego ojciec. Mimo odejścia w niepamięć Napoleona Rzecki cały czas wierzy w to, że któryś z jego potomków przywróci czasy świetności wielkiego wodza. Jest idealistą politycznym. jego życie to sklep. Zasady którymi sie kieruje to nieskazitelna uczciwość obowiązkowość, sumienność. Rzecki z ogromnym zainteresowaniem śledzi wydarzenia polityczne, interpretując je często opacznie, wyolbrzymiając wpływ potomków Napoleona na losy Europy. Wyrazem jego patriotyzmu był jego udział w Wiośnie Ludów (1848) na Węgrzech. Rzecki wszędzie dopatruje się jakiejś wielkiej polityki, gdy Wokulski usycha z miłości do Izabeli, Rzecki wierzy, że jego dziwne zachowanie ma związek z działalnością polityczną Stacha. Z powodu zapatrzenia na politykę Rzecki często nie jest w stanie dobrze ocenić otaczającej go rzeczywistości, żyje w świecie własnych marzeń i złudzeń. Reprezentantem drugiego, przejściowego pokolenia jest Stanisław Wokulski. Jest to główny bohater powieści. Jednak jego idealizm zasadniczo różni się o idealizmu Rzeckiego, bo dotyczy sfery miłości. Wokulski z pozoru wydawał się człowiekiem twardo stąpającym po ziemi, ale niestety uległ wyobrażeniom o romantycznej miłości i stracił dla niej głowę. Wszystkie uczucia przelał na obiekt swych westchnień, jakim była arystokratka Izabela Łęcka. Stach widział w niej anioła