1. Wprowadzenie 1.1. Cel i zakres opracowania 1.2. Podstawowe akty prawne funkcjonowania i eksploatacji wodociągów, kanalizacji i systemów ciepłowniczych (w zależności od wybranego systemu). 1.3. Rola i znaczenie wybranego systemu jako systemu infrastruktury krytycznej. 1.4. Podstawowe elementu budowy wybranego systemu.

2. Część zasadnicza 2.1. Charakterystyka analizowanego obszaru. 2.2. Charakterystyka wybranego systemu. 2.3. Bezpieczeństwo systemu na wybranym obszarze 2.3.1. Analiza zagrożeń systemu (dane statystyczne) 2.3.2. Częstotliwościowa analiza przyczyn występowania zagrożeń (dane statystyczne) 2.3.3. Analiza skutków 2.3.4. Elementy analizy ryzyka

3. Podsumowanie i wnioski

4. Literatura

5. Wprowadzenie 1.1. Cel i zakres opracowania Celem pracy będzie scharakteryzowanie systemu wodociągowego na podstawie wybranej spółki zajmującej się dystrybucją wody oraz odbiorem ścieków, przedstawienie rodzaju awarii jakim może ulec oraz weryfikacja wpływu awarii na konsumentów. Zakres pracy obejmować będzie dokładny opis wybranego przedsiębiorstwa, terenu na jakim się znajduje, schemat przepływu i transportu wody od dystrybutora do konsumentów, opis najczęściej występujących awarii, analizę awarii występujących na wybranym obszarze, wpływ awarii na życie konsumentów, oraz analizę jakości wykonywanych przez spółkę usług. 1.2. Podstawowe akty prawne funkcjonowania i eksploatacji wodociągów, kanalizacji i systemów ciepłowniczych (w zależności od wybranego systemu) Najważniejszymi aktami prawnymi w kontekście sytemu wodociągowego (zaopatrzenia w wodę oraz odbioru ścieków) są m.in.: • Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2015 r. poz. 139) „Art.1.Ustawa określa zasady i warunki zbiorowego zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi oraz zbiorowego odprowadzania ścieków, w tym zasady działalności przedsiębiorstw wodociągowo - kanalizacyjnych, zasady tworzenia warunków do zapewnienia ciągłości dostaw i odpowiedniej jakości wody, niezawodnego odprowadzania i oczyszczania ścieków, wymagania dotyczące jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, a także zasady ochrony interesów odbiorców usług, z uwzględnieniem wymagań ochrony środowiska i optymalizacji kosztów” . • Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2005r., Nr 239, poz. 2019 z późn. zm.) „Art. 1. 1. Ustawa reguluje gospodarowanie wodami zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, a w szczególności kształtowanie i ochronę zasobów wodnych, korzystanie z wód oraz zarządzanie zasobami wodnymi” . • Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591, z późn. zm.) „Art. 7. 1. Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. W szczególności zadania własne obejmują sprawy: 1) ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej, 2) gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego, 3) wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz,…” . • Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2008r., Nr 25, poz. 150 z późn. zm.) „Dział III Ochrona wód Art. 97. 1. Ochrona wód polega na zapewnieniu ich jak najlepszej jakości, w tym utrzymywanie ilości wody na poziomie zapewniającym ochronę równowagi biologicznej, w szczególności przez: 1) utrzymywanie jakości wód powyżej albo co najmniej na poziomie wymaganym w przepisach; 2) doprowadzanie jakości wód co najmniej do wymaganego przepisami poziomu, gdy nie jest on osiągnięty. 2. Poziom jakości wód jest określany z uwzględnieniem ilości substancji i energii w wodach oraz stopnia zdolności funkcjonowania ekosystemów wodnych” . • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2005r. w sprawie wysokości jednostkowych stawek kar za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi (Dz.U. z 2005r., Nr 260, poz. 2177) • Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz.U. z 2006r., Nr 137, poz. 984) • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. z 2007 Nr 61 poz.417 z późn. zm.) „§ 1. 1. Rozporządzenie określa:

1. wymagania dotyczące jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, zwanej dalej „wodą”, w tym wymagania bakteriologiczne, fizykochemiczne, organoleptyczne;
2. sposób oceny przydatności wody;
3. minimalną częstotliwość badań wody i miejsca pobierania próbek wody do badań;
4. zakres badania wody;
5. program monitoringu jakości wody;
6. sposób nadzoru nad materiałami i wyrobami stosowanymi w procesach uzdatniania i dystrybucji wody;
7. sposób nadzoru nad laboratoriami wykonującymi badania jakości wody;
8. sposób informowania konsumentów o jakości wody;
9. sposób postępowania przed organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej w przypadku, gdy woda nie spełnia wymagań jakościowych” . • Rozporządzenie Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. z 2006r., Nr 127, poz. 886) • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002r. w sprawie określenia przeciętnych norm zużycia wody (Dz. U. z 2002 r., Nr 8 poz. 70) „Na podstawie art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. Nr 72, poz. 747) zarządza się, co następuje: § 1. Ustala się przeciętne normy zużycia wody dla poszczególnych odbiorców usług, stanowiące podstawy ustalania ilości pobranej wody w razie braku wodomierza głównego” . 1.3. Rola i znaczenie wybranego systemu jako systemu infrastruktury krytycznej System zaopatrzenia w wodę, który jest 6 z 11 wymienionych w Ustawnie o zarządzaniu kryzysowym system infrastruktury krytycznej, stanowi układ współdziałających elementów, takich jak: ujęcia wody, przepompownie, stacje uzdatniania wody, zbiorniki wody oczyszczonej, zbiorniki wyrównawcze sieciowe oraz sieci przewodów wodociągowych, których zadaniem jest zaopatrzenie odbiorców w wodę . Za system odpowiedzialnych jest dwóch koordynatorów (dawniej współgospodarzy), którymi wg NPOIK 2015 są minister Środowiska i Minister Administracji i Cyfryzacji. Biorąc pod uwagę zmiany w Rządzie, które zaszły pod koniec 2015r., a które ze względu na datę wydania obowiązującego NPOIK nie zostały w nim zawarte, warto zwrócić uwagę, że za dany stylem powinni być odpowiedzialni bez zmian Minister Środowiska, oraz Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (przekształcone z MAiC). System zaopatrzenia w wodę, jest systemem specyficznym, różniącym się ze względu na poziom realizacji zdań, które wchodzą w zakres tego obszaru. Biorąc pod uwagę każdy z innych systemów mamy świadomość, że zadania takie jak: dostawy energii, czy te związane z systemem finansowym są zależne i leżą w gestii organów centralnych, to co różni system zaopatrzenia w wodę od innych systemów, to to, że zadania związane z dostawą wody spoczywają na barkach organów samorządowych, co oznacza, że każda gmina jest odpowiedzialna za te dostawy w swoim zakresie. Nie można przy tym pominąć ogólnej roli, jaką odgrywa system zaopatrzenia w wodę na tle sprawnego funkcjonowania kraju i społeczeństwa. Każda nawet najmniejsza awaria systemów wodociągowych jest bardzo dotkliwa i uciążliwa, bez względu na to, jak dużą liczbę osób objęła w swoich skutkach. 1.4. Podstawowe elementy budowy wybranego systemu. Najogólniej rzecz ujmując system zaopatrzenia w wodę to wszelkiego rodzaju punkty poborów, uzdatniania i dystrybucji wody. To także rurociągi, pompy i układy pompowe, zawory, zbiorniki czy rezerwuary, dzięki którym umożliwione jest dostarczanie wody do odbiorców. Rysunek 1. Elementy systemu wodociągowego. Opis schematu: 1 – ujęcie wody, 2 – pompownia I stopnia, 3 – stacja uzdatniania wody, 4 – zbiornik czystej wody, 5 – pompownia II stopnia, 6 – przewody tranzytowe, 7 – początkowy zbiornik wyrównawczy, 8 – sieć wodociągowa, 9 – obszar zasilania .

2. Część zasadnicza 2.1. Charakterystyka analizowanego obszaru Charakteryzowanym obszarem będzie Bielsko – Biała, miasto na prawach powiatu, leżące w województwie Śląskim u podnóża Beskidów. Jego powierzchnia to około 124 km2, liczba ludności na koniec 2012r. wynosiła 174 291, zaś gęstość zaludnienia to ok: 1 390 os/km2. Miasto jest położne na obszarze, którego wysokość wynosi od 262 m n.p.m. do 1117m n.p.m.
   Rysunek 2. Położenie Bielska – Białej na mapie Polski Bielsko i Biała zostały oficjalnie połączone 1 stycznia 1951r. Obecnie tworzą miasto składające się z 30 osiedli, są to jednostki pomocnicze gminy, które zostały powołane na podstawie uchwały Rady Miejskiej 8 października 2002r.

Rysunek 3. Osiedla w Bielsku – Białej
2.2. Charakterystyka wybranego systemu (na podstawie opisanego obszaru) Opisywana spółka wodociągowa to AQUA S.A. Bielsko – Biała, z siedzibą przy ul. 1 Maja 23. Głównym zadaniem zakładu jest pobór, oczyszczanie i dystrybucja wody, a także pobór i oczyszczanie ścieków. Każdego dnia przedsiębiorstwo dostarcza około 60 mln litrów wody do swoich klientów i przyjmuje do oczyszczenia 50 mln litrów ścieków . Firma zaopatruje w wodę ponad 300 tyś. mieszkańców (z Bielska – Białej i gmin sąsiednich), a odbiera i oczyszcza ścieki od blisko 230 tyś. „Spółka posiada dwie duże i kilka mniejszych stacji uzdatniania wody oraz dwie mechaniczno-biologiczne oczyszczalnie ścieków. Największe ujęcia znajdują się: w Kobiernicach na rzece Sole, w dolinie rzeki Wapienica oraz na rzece Żylica w Szczyrku. Woda do odbiorców dostarczana jest systemem rur o łącznej długości około 2000 km. Aqua ujmuje ścieki odprowadzane przez ludność i przemysł do sieci kanalizacyjnej, która liczy około 1210 km długości .” Woda prowadzona jest w rurach PCV, PE, stalowych oraz z żeliwnych. Średnice rozdzielczej sieci wodociągowej mieszczą się w przedziale od ø500 ÷ ø90mm. 2.3. Bezpieczeństwo systemu na wybranym obszarze 2.3.1. Analiza zagrożeń systemu (dane statystyczne) Chcąc ocenić bezpieczeństwo systemu, który występuje na wybranym przez nas obszarze, oraz przeprowadzić analizę zagrożeń (tj. miasta Bielska – Białej) powinniśmy się w pierwszej kolejności skupić ogólnie na problemie jaki stanowi awaria wodociągów. Jest to szeroko zakrojony problem, którym wg definicji są „…uszkodzenia lub niesprawności przewodów wodociągowych wraz z uzbrojeniem powodujące częściową lub całkowitą utratę wymaganych własności funkcjonalnych. Są to zwłaszcza brak szczelności i przepustowości oraz uszkodzenia uzbrojenia, uniemożliwiające jego pracę i wymagające naprawy strukturalnej z odcięciem dopływu wody ”. Występują dwa rodzaje awarii sieci wodociągowych, tzw. nagłe i stopniowe . Nagłe charakteryzują się brakiem przewidywalności ich trwania i zakresu skutków i dotyczą sieci, w przypadku której, nie wytrzymał tworzący ją materiał. Zaś awarie stopniowe, to zdarzenia, które powstają na wskutek powolnego zmęczenia i ostatecznie uszkodzenia materiału, przez który transportowana jest woda, są one zasadniczo łatwiejsze do wykrycia i łagodniejsze w skutkach. Brak szczelności, zła instalacja czy błąd przy pracach ziemnych, to tylko niektóre z przyczyn powstawania awarii. Ludzie często nie zdaja sobie sprawy, że mały wyciek przy ich domu, to poważna awaria, która może w skutkach dotknąć wielu okolicznych mieszkańców. Brak wyczulenia na takie sytuacje jest widoczny w czasie jaki średnio jest przyjęty w pierwszej z trzech faz „życia” awarii. Pierwszą z nich jest etap od zaistnienia awarii do przyjęcia zgłoszenia, średni czas wynosi aż od 100 do 120 dni, faza druga to lokalizacja, czyli czas jaki upływa od przyjęcia zgłoszenia, aż do zlokalizowania źródła wycieku, oraz etap trzeci, którym jest czas jaki obejmuje naprawę od jej rozpoczęcia, aż do zakończenia robót . Można zatem ogólnie stwierdzić, że awarie wodociągowe występują wszędzie tam, gdzie znajdują się ich sieci przesyłowe, jednakże należy zwrócić uwagę, że mogą to być awarie występujące na różnych płaszczyznach, np. rur magistralnych, rozdzielczych, hydrantów, zasuw czy przyłączy domowych. Chcąc ukazać statystyki dotyczące awarii rurociągów na terenie obsługiwanym przez spółkę AQUA S.A. posłużymy się statystykami, które posiada miasto Kęty. Wiemy, że firma zaopatrza w wodę ok. 300 tyś. mieszkańców, potraktujemy to jako nasze 100%, miasto Kęty liczy sobie 19 tyś. mieszkańców, jest to zatem ok. 6,3% ogółu. Według statystyk jakie posiada miasto Kęty, średnia ilość awarii spowodowanych uszkodzeniem sieci to ok. 16 takich incydentów na rok, liczba awarii przyłączy wodociągowych wynosi ok. 28 w ciągu jednego roku. Chcąc to odnieść do ogółu, za pomocą prostych obliczeń jesteśmy w stanie określić prawdopodobną ilość występowania awarii na całym obszarze, przyjmując, że przy 19 tyś. mieszkańców awarie występują 16 i 28 razy w roku, łatwo jest obliczyć prawdopodobieństwo występowania takich zdarzeń niekorzystnych przy 300 tyś. odbiorców. Stąd też wynik, że awarie na całym obszarze obsługiwanym przez spółkę AQUA S.A. to około 252 awarii sieci i 442 awarii przyłączy wodociągowych w ciągu roku, co daje łączną sumę 694 awarii na rok.

Wykres 1. Stosunek awarii sieci do awarii przyłączy wodociągowych. Powodem występowania awarii na tym obszarze było najczęściej korodowanie całych fragmentów sieci lub połączeń sieci rozdzielczej z przyłączami domowymi, które zostały wykonane za pomocą rur stalowych i żeliwnych . Istnieją jeszcze trzy rodzaje zagrożeń mogących w sposób bolesny dotknąć system zaopatrzenia w wodę, a są to zatrucia doprowadzające do niezdatność wody, awarie techniczne m.in. budynków przepompowni czy punktów uzdatniania, oraz susze, które coraz częściej dotykają obszary naszego kraju. Odnosząc się do tych zdarzeń niekorzystnych, należy zauważyć, iż spółka AQUA S.A. poza negatywnymi skutkami, jakie pociągnęła za sobą susza w 2015r. nie ucierpiała jak dotąd z powodu, którejkolwiek z wyżej wymienionych awarii. Susza, która ogarnęła całą Polskę, nie ominęła również okolic Bielska – Białej, a mieszkańcom dała się silnie we znaki, powodując ograniczenie produkcji, przestoje w niektórych firmach oraz restrykcyjne ograniczenia w dostawach wody, nawet w stosunku do odbiorców prywatnych. 2.3.2. Częstotliwościowa analiza przyczyn występowania zagrożeń (dane statystyczne) Istnieje wiele prawdopodobnych przyczyn wystąpienia awarii wodociągów, mogą one być wynikiem zdarzenia pochodzenia naturalnego, czy też być spowodowane przez człowieka. Zbyt duże mrozy bądź długo utrzymujące się upały mogą w podobnym stopniu dotknąć sieć wodociągową, powodując zmniejszenie przepływu bądź całkowitą utratę usługi. Człowiek, pomimo iż jego działanie może być zamierzone lub nie, również może się przyczynić do awarii wodociągów. Zła instalacja lub lekceważenie przepisów może skończyć się przerwaniem ciągłości dostaw lub odbioru wody. Poza utratą usługi i przerwą w dostawach wody istnieje zagrożenie związane z przerwaniem odbioru ścieków, czy zakażeniem wody, które wbrew pozorom może być groźniejsze i bardziej dotkliwe w skutkach niż sam brak wody. Główne przyczyny awarii w sieci wodociągowej związane są z: nieodpowiednią jakością wykonania, niewłaściwą eksploatacją i wadliwym projektowaniem. Najczęstsze przyczyny powstania awarii w sieci wodociągowe to: • błędy projektowe • nieprawidłowe wykonawstwo przewodów - materiał nieodpowiednio dobrany do planowanych warunków pracy przyczynia się do powstawania licznych nieszczelności. Czynniki zewnętrzne działające na rurę, takie jak obciążenie dynamiczne, nadmierne wstrząsy czy drgania, wymuszają dobór materiałów o odpowiednich parametrach technicznych. Trafny wybór materiału zapewnia prawidłową eksploatację sieci wodociągowej. • wady materiałowe rur, kształtek i armatury - wyróżnić należy wady materiałowe powstałe w czasie procesu produkcji oraz wady materiałowe nabyte podczas transportu lub składowania i magazynowania. • obciążenia dynamiczne od pojazdów i związana z tym lokalizacja przewodów np. wzdłuż ruchliwych ciągów komunikacyjnych - wadliwe ułożenie przewodu wodociągowego w gruncie - To częsta przyczyna powstawania uszkodzeń i nieszczelności w sieciach wodociągowych. Dotyczy szczególnie rur posadowionych w gruntach nadmiernie nawodnionych, osiadających czy skalistych. Brak odpowiedniego zagęszczenia gruntu, a także niezastosowanie podsypki i obsypki nad rurą przewodową skutkuje powstawaniem uszkodzenia. W przypadku połączeń kołnierzowych powoduje przesunięcie osiowe rury i w rezultacie pęknięcie korpusu przewodu. Należy zwrócić uwagę na narastające skutki, które powoduje wypływająca woda. Może ona wypłukiwać spodnią warstwę podłoża, rozszczelniając kolejne odcinki. Lokalizacja nieszczelności w wymienionych wcześniej gruntach jest szczególnie pracochłonna ze względu na brak wypływu wody na powierzchnię terenu. • uderzenia hydrauliczne, w szczególności w sieci przewodów rozdzielczych - powstają na skutek nagłej zmiany prędkości przepływu wody silnie oddziałującej na wewnętrzne ścianki rury przesyłowej oraz jej połączenia. W skrajnych przypadkach może to doprowadzić do pęknięcia korpusu rury. Najbardziej odpornym materiałem na skutki oddziaływania uderzeń hydraulicznych jest polietylen, charakteryzujący się zdolnością do sprężystego odkształcania podczas działania nadmiernego ciśnienia. • korozyjność gruntu, • korozyjność wody przesyłanej siecią, • zmiany temperatury gruntu (w tym przemarzanie gruntu) i wody w sieci, • niestabilność gruntu w tym głównie wpływ eksploatacji górniczej - ruch górotworu, powodujący obniżenie terenu na powierzchni. Następstwami tego procesu jest rozszczelnienie połączeń w sieci wodociągowej oraz niszczenie zabudowanej armatury. W przypadku połączeń tzw. sztywnych ruchy gruntu powodują pękanie rur na korpusach lub na złączach, powodując całkowitą utratę szczelności układu. • prądy błądzące, szczególnie w miastach i na terenie zakładów przemysłowych, • nadmierne ciśnienie i zmiany ciśnienia w sieci - ze względu na ukształtowanie terenu w systemach wodociągowych występują duże różnice wysokości między ujęciami i zbiornikami wody a odbiorcami. W ten sposób istnieją obszary, w których występują nadwyżki ciśnienia. Nadmierne ciśnienie w sieciach rozdzielczych przyczynia się bezpośrednio do zwiększenia liczby awarii dla przewodów wykonanych z różnych materiałów. • wieloletnia eksploatacja i związane z tym naturalne zużycie materiału (zmęczenie) rur i uszczelnienia złączy - To innymi słowy zniszczenie wytrzymałości materiału (żeliwo, stal, tworzywo sztuczne), z którego została wykonana instalacja, w wyniku wielokrotnych obciążeń dynamicznych spowodowanych ciągle zmieniającymi się wartościami ciśnienia wody oraz uderzeniami hydraulicznymi związanymi z nieprawidłową gospodarką powietrzem w sieciach dystrybucji wody . Jak zaznaczono w podrozdziale 2.3.1. „Analiza zagrożeń systemu (dane statystyczne)”, najczęstszym powodem awarii występujących na terenie obsługiwanym przez spółkę AQUA S.A. jest korodowanie całych fragmentów sieci, wykonanych głównie z elementów (rur) stalowych i żeliwnych. Stąd wynika iż najczęściej spotykanymi awariami są te, które statystycznie w Polsce, wg powyższej rozpiski, występują obecnie co raz rzadziej. Wieloletnia eksploatacja i związane z tym naturalne zużycie materiału było przyczyną ponad 600 awarii wodociągów w przeciągu roku na obsługiwanych 300 tyś. mieszkańców. W badaniach przeprowadzonych w 2006 r. dla sieci wodociągowych o łącznej długości 68 313 km wskaźnik awaryjności ogółem wynosił l = 0,67 uszk./km rok:

• dla przewodów magistralnych – l = 0,16 uszk./km rok,
• dla przewodów rozdzielczych – l = 0,46 uszk./km rok,
• dla przyłączy wodociągowych – l = 0,70 uszk./km rok. Odnotowano obniżenie wskaźnika awaryjności, w stosunku do lat wcześniejszych, spowodowane najprawdopodobniej zastosowaniem do budowy sieci przewodów z tworzywa sztucznego (PE HD, PVC) w większości przypadków wypierających materiały tradycyjne, takie jak żeliwo i stal . Łatwo zatem zauważyć, że największym problemem, z którym zmaga się zapewne zarząd spółki AQUA S.A. w Bielsku – Białej, jest awaryjność spowodowana starymi instalacjami. Wynikiem tego są nagłe awarie niemożliwe do przewidzenia, jednakże jeżeli przedsiębiorstwo chce się uchronić przed takimi zdarzeniami powinno „narazić” konsumentów na planowane przerwy w dostawach wody spowodowane naprawami mającymi na celu zapobieganie awariom.

2.3.3. Analiza skutków Analiza skutków, to próba zbadania i określenia, na podstawie określonych zdarzeń, które potencjalnie mogą dotknąć dany system, negatywnych skutków, które wynikną z danego zagrożenia. Trudno jest jednoznacznie określić jak długo dana awaria będzie trwała, oraz jak bardzo dotkliwa będzie ona dla konsumentów. W przyjętym przez mgr inż. Katarzynę Pietruchę-Urbanik zastawieniu występuje 6 różnych przerw w dostawach wody na przestrzeni roku: 2 – 6 h; 6 – 12h; 12 – 24h; 1 – 2 dni; 2 - 3 dni; ponad 3 dni. Badana przez nią grupa konsumentów miała za zadanie określić uciążliwość danych przerw, bez względu czy były one spowodowane planowanymi remontami, czy sytuacjami nadzwyczajnymi (awariami). Oto jak prezentują się osiągnięte przez nią rezultaty:

Rysunek 4. Hierarchia uciążliwości czasu oraz częstość przerw w dostawie wody . Jak można odczytać z wykresu mieszkańcom najbardziej doskwierają te najdłuższe przerwy w dostawach wody, przeciwnie jest w przypadku krótkich przerw, spowodowanych zapewne przez planowane naprawy. Mieszkańcy poinformowani o przerwach w dostawie wody są w stanie zaplanować dzień w taki sposób, aby ten fakt nie stanowił dla nich większego problemu. Jednakże nie można pominąć awarii, które często przedłużając się, stanowią znaczne utrudnienie dla konsumentów. Oto jak prezentuje się wykres, powstały po zbadaniu grupy odbiorców, na temat skutków przerw w dostawach wody:

Rysunek 5. Zestawienie strat oraz uniedogodnień spowodowanych przerwami w dostawie wody. Za najczęściej udzielaną odpowiedź, w ankiecie wielokrotnego wyboru, uznano straty finansowe, które ponosi ok. 90% osób dotkniętych przerwami w dostawach wody. Następnie: brak produkcji, higiena osobista, dezorganizacja pracy, czy zniszczenie materiałów. Wydaje się jednak, że przy badanym przez nas obszarze, oraz zakładając, że odbiorcami są głównie osoby prywatne, można założyć, że największym uniedogodnieniem będzie jednak problem z utrzymaniem higieny osobistej, oraz zwykłe zakłócenie realizowania codziennych, niezbędnych do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania rodziny, domowych obowiązków.
2.3.4. Elementy analizy ryzyka System wodociągowy analizowany na wybranym obszarze, wydaje się być silnie dotykany przez wszelkiego rodzaju awarie. Średnio 694 awarie w przeciągu roku, dają prawie dwa zakłócenia w dostawach wody w przeciągu tylko jednego dnia. Ta przybliżona i oszacowana przez nas liczba nie koniecznie jednak musi świadczyć o bardzo złym stanie całej sieci wodociągowej. Biorąc pod uwagę statystyki, mówiące o poziomie zadowolenia z usług otrzymywanych przez przedsiębiorstwa wodociągowe, ponad połowa ankietowanych uważa że usługi są na poziomie bardzo dobrym lub dobrym, co świadczy o wysokim poziomie realizowanych usług.

Rysunek 6. Ocena jakości usług świadczonych przez przedsiębiorstwo wodociągowe . Ludzie co raz częściej zdają sobie sprawę z konieczności np. przerw w dostawach wody związanych z naprawami. Nie reagują na to w sposób negatywny. Możliwe, że duży wpływ na taką „tolerancję” ma informacja - najważniejsza w dzisiejszym świecie, bez której nie jesteśmy w stanie funkcjonować, dzięki której każdy użytkownik będzie przygotowany na m.in. przerwę w dostawach wody, prądu czy gazu, co przy okazji bardzo ułatwi mu funkcjonowanie i wyeliminuje prawdopodobieństwo niemiłego zaskoczenia. Składnikami gwarantującymi spokój mieszkańców są informacja, jej źródło oraz sposób w jaki została ona przekazana. Statystyki na ten temat prezentują się w sposób następujący:

Rysunek 7. Źródło informacji o przerwach w dostawie wody.

Rysunek 8. Skuteczność powiadamiania o przerwach w dostawie wody . Jak widać wśród skuteczności informowania o planowanych przerwach w dostawach wody stale „króluje” zwykłe ogłoszenie, wywieszane zazwyczaj na klatkach schodowych w blokach, tablicach informacyjnych czy słupach. Ciągle zbyt mały procent stanowi informacja przekazana drogą internetową, to najkrótsza i wbrew pozorom najszybsza droga do poinformowania użytkowników o awarii. Większość przedsiębiorstw posiada swoją stronę internetową, każda spółka ma również do swojej dyspozycji bazy danych użytkowników, dzięki którym mogłaby, już nie za pomocą zwykłej poczty, ale skrzynki e-mail, porozumieć się z odbiorcą i poinformować go o nagłej lub planowanej przerwie w dostawie wody. Jednak jak wynika z Rys. nr 8, większość odbiorców jest zadowolona, i określa poziom oraz skuteczność powiadamiania o przerwie w dostawach, jako dobrą lub bardzo dobrą (65,3%). To dobra informacja, świadcząca o tym, że odbiorcy w głównej mierze wiedzą o awarii, potrafią się do niej przygotować. Wydaje się, że najważniejszym aspektem w kontekście poprawy bezpieczeństwa systemu wodociągowego na obszarze Bielska – Białej i sąsiednich gmin obsługiwanych przez spółkę AQUA S.A. jest poprawa jakości wykonanych instalacji. Nie jest to zadanie proste, ani szybkie w realizacji. Należy liczyć się z ograniczeniami w dostawach wody dla odbiorców prywatnych jak i publicznych. Należy obrać odpowiednią strategię, która umożliwi krok po kroku wymianę przyłączy, w taki sposób, aby mieszkańcy w jak najmniejszym stopniu odczuli związane z remontami ograniczenia. Jest to przedsięwzięcie, które powinno zostać rozpisane na lata, oraz wykonywane w takich okresach, w których odbiorcy nie będą narażeni na ograniczenia wynikające z innych przyczyn np. suszy. 3. Podsumowanie i wnioski Badany obszar wskazywał na dużą liczbę odbiorców usługi. Poza 174 291 mieszkańcami samego Bielska – Białej, ze świadczeń spółki AQUA S.A. korzysta 125 709 osób z okolicznych miasteczek i wsi . To bardzo duży obszar wymagający, jak wykazała przeprowadzona analiza renowacji. Jak podaje sama firma, woda do odbiorców jest prowadzona systemem rur o łącznej długości 2000 km. Jak wynika z przeprowadzonych badań większość odbiorców jest zadowolona z poziomu świadczonych usług. Lecz nie sam poziom uznania dla firmy świadczy o bezpieczeństwie danego systemu. Chcąc uniknąć nieplanowanych awarii systemu, a co za tym idzie, bardziej uciążliwych od planowanych, przerw w dostawach wody, spółka powinna podjąć kroki związane z modernizacją starych fragmentów sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. Takie przedsięwzięcie to działanie, które powinno zostać bardzo dokładnie przemyślane a przede wszystkim zaplanowane w taki sposób, aby konsumenci w jak najmniejszym stopniu doświadczyli utrudnień, a z drugiej strony muszą być oni świadomi poprawy jakości otrzymywanych usług, po przebyciu przez wodociągi remontów. Bardzo ważnym jest także aspekt finansowy. Firma musi być przygotowana na znaczne wydatki związane z renowacją sieci, dlatego warto zasięgnąć wiedzy ponownie ze statystyk, które odnoszą się do wyrażenia przez konsumentów chęci do płacenia wyższych stawek za świadczone usługi, co miałoby wpływ na szybszy i sprawniejszy remont sieci.

Rysunek 9. Reakcja odbiorców na propozycję zwiększenia kosztów dostawa wody, w zamian za redukcję przerw w jej dostawach . Większość, bo aż 66 % ankietowanych, na pytanie, czy zgodziliby się na zwiększenie rachunków, w celu ograniczenia przerw w dostawach wody, a co za tym idzie, przeprowadzenia wymaganych remontów, odpowiadała negatywnie. Ciężko jest zatem ustalić, czy bezpieczeństwo systemu będzie utrzymywane na obecnym poziomie, wzrośnie czy zmaleje. Bardzo ważnym aspektem jest tutaj czynnik ludzki, o którym już była mowa wcześniej. Im szybciej konsumenci będą zwracać uwagę oraz zgłaszać odpowiednim służbom podejrzewane przecieki, tym szybciej będą one usuwane. Jednakże bezsprzecznie, najlepszym rozwiązaniem w przypadku tej spółki będzie poprawa jakości sieci rur i przyłączy, z których wykonana jest cała instalacja. To jedyne słuszne rozwiązanie, które jednak nie leży w gestii wyłącznie samej spółki, wymaga również zaangażowania konsumentów. 4. Literatura

1. Awaryjność infrastruktury wodociągowej i kanalizacyjnej w Polsce w świetle badań eksploatacyjnych, Marian Kwietniewski http://www.awarie.zut.edu.pl/files/ab2011/referaty/T1_01_Referaty_plenarne/07_Kwietniewski_M_Awaryjnosc_infrastruktury_wodociagowej_i_kanalizacyjnej_w_Polsce_w_swietle_badan_eksploatacyjnych.pdf.
2. Awarie sieci wodociągowych – skąd się biorą, http://portalkomunalny.pl/awarie-sieci-wodociagowej-skad-sie-biora-316976/.
3. Awarie w systemie dystrybucji wody - cz. I, dr inż. Florian G. Piechurski Instytut Inżynierii Wody i Ścieków Politechnika Śląska Gliwice Śląska Izba Budownictwa, http://www.inzynierbudownictwa.pl/drukuj,7109.
4. Bielsko – Biała https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Mapa.GWZ.bielsko.svg/2000px-Mapa.GWZ.bielsko.svg.png.
5. Bielsko – Biała, https://pl.wikipedia.org/wiki/Bielsko-Bia%C5%82a#/media/File:Bielsko-Bia%C5%82a,_podzia%C5%82_administracyjny_2.png.
6. Diagnoza sytuacji eksploatacyjnej wodociągów, http://www.lemtech.pl/index.php?d=pressroom/art-FE-marzec2007.
7. Elementy systemu wodociągowego, http://warunkibudowlane.pl/?s=modulos&v=capitulo&c=16151.
8. Metodyka określania gwarancji w systemach zbiorowego zaopatrzenia w wodę, mgr inż. Katarzyna Pietrucha – Urbanik http://wb.pb.edu.pl/uploads/images/File/AUTOREERAT%20KPU.pdf.
9. Przedsiębiorstwa wodociągowe – Bielsko – Biała, http://www.wodociagi-polskie.pl/przedsi%C4%99biorstwa-wodoci%C4%85gowe/%C5%9Bl%C4%85skie/bielsko-bia%C5%82a/.
10. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002r. w sprawie określenia przeciętnych norm zużycia wody (Dz. U. z 2002 r., Nr 8 poz. 70).
11. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. z 2007 Nr 61 poz.417 z późn. zm.).
12. Sieci wodociągowe, http://www.instsani.pl/sieciwod.htm.
13. Ustawa z dnia 7 czerwca 2005r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.0 U. z 2015 r. poz. 139).
14. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591, z późn. zm.).
15. Ustawa z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz.U. z 2005r., Nr 239, poz. 2019 z późn. zm.).
16. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2008r., Nr 25, poz. 150 z późn. zm.).
17. Wodociągi dziś, http://www.aqua.com.pl/?Page=WodociagiDzis.
18. Wodociągi w Kętach, http://mzwik-kety.com.pl/pl,wodociagi.html.