OFE – Otwarte Fundusze Emerytalne w Polsce – plusy i minusy w wymiarze społecznym, gospodarczym i indywidualnym

Stosunki Międzynarodowe Rok: I Semestr: 1

1. Michał RÓZGA
2. Bartosz BARGIEL

Szczecin 2017

SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI 2 WSTĘP 3 ROZDZIAŁ I. OTWARTE FUNDUSZE EMERYTALNE 5 1.1 Stary system emerytalny. 5 1.2 Reforma systemu emerytalnego – powstanie OFE. 7 ROZDZIAŁ II. SKUTKI WPROWADZENIA REFORMY 10 2.1 Wymiar społeczny wprowadzonych zmian 10 2.2 Wymiar gospodarczy reformy. 11 2.3 Skutki reformy w wymiarze indywidualnym. 12 ROZDZIAŁ III. ZMIANY W OFE 13 3.1 Reforma z marca 2011 roku. 13 3.2 Reforma z grudnia 2013. 14 ZAKOŃCZENIE 16 BIBLIOGRAFIA 17

WSTĘP System emerytalny stanowi niezwykle ważną kwestię społeczną. Od jego konstrukcji zależy wysokość środków jakimi będziemy dysponować w momencie przejścia na emeryturę. Ponad to budowa tego systemu i wszelkie próby zmian jego działania są jednym z niewielu obszarów działalności Rządu interesującym praktycznie całe społeczeństwo, a w związku z tym dokonywanie jego reform nie należy do działań łatwych dla rządzących. Celem niniejszej pracy jest opisanie procesu zmian w polskim systemie emerytalnym ze szczególnym uwzględnieniem powstania Otwartych Funduszy Emerytalnych. Niniejsza praca opisuje istotę wprowadzanych zmian, podaje przyczyny ich wprowadzenia oraz wskazuje na ewentualne skutki jej zaniechania. Autorzy starają się także opisać plusy i minusy wprowadzanych zmian w trzech wymiarach: społecznym, gospodarczym oraz indywidualnym. Starają się także znaleźć odpowiedź na pytanie czym Otwarte Fundusze Emerytalne są w dniu dzisiejszym zwłaszcza po budzącej niezwykłe kontrowersje reformie z 2013 r. Ponad to autorzy chcą zwrócić uwagę na propozycję zmian w konstrukcji systemu emerytalnego proponowanych przez obecną ekipę rządzącą.
Struktura pracy jest podzielona na wstęp, trzy rozdziały i zakończenie. Rozdział I po krótce przedstawia na czym polegał system emerytalny przed reformą z 1999 r. oraz jakie były jego wady, ponad to w sposób szczegółowy opisuje wprowadzoną reformę uwzględniając jej główne założenia, cel wprowadzenia reformy oraz zakładany rezultat jej wprowadzenia W Rozdziale II tematem rozważań są skutki wprowadzenia reformy. W rozdziale znajdziemy informację o pozytywach i skutkach negatywnych wprowadzanych zmian w wymiarach, o których powyżej była mowa. Rozdział III to przede wszystkim opis zmian w systemie emerytalnym od czasu jej wprowadzenia. Praca została napisana w oparciu o literaturę polską oraz o dostępne źródła internetowe. Najwięcej informacji dostarczyły: Grzebieniak A. Polski system ubezpieczeń społecznych – zalety i wady Gdańsk 2005; Ustawa z 28.08.1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (Dz. U. z 1997 r. Nr 139, poz. 934 z późn. Zm) oraz strony internetowe: http://centrumobslugiemerytalnej.pl/ i http://emerytura.gov.pl Praca powstała na zajęciach z przedmiotu Ekonomia Międzynarodowa pod kierunkiem dr Romana Lewandowskiego w Wyższej Szkole Integracji Europejskiej w Szczecinie.

ROZDZIAŁ I. OTWARTE FUNDUSZE EMERYTALNE 1.1 Stary system emerytalny. Aby w pełni zrozumieć na czym polegała reforma emerytalna wprowadzająca OFE należy przedstawić jak skonstruowany był stary system emerytalny, na czym polegały jego główne wady. System emerytalny stanowi bardzo ważny element struktury instytucjonalnej, w której funkcjonuje społeczeństwo. Zapewnia on konsumpcję ludziom w okresie, gdy nie mogą już sami zarobkować. Realizacja tego celu na poziomie całego społeczeństwa wymaga powszechności udziału w systemie emerytalnym. Sposoby generowania środków na godziwe życie w czasie, gdy z racji wieku nie można samodzielnie zarabiać zmieniały się wraz z ewolucją struktury demograficznej ludności oraz innych zjawisk społecznych . System emerytalny obowiązujący w Polsce do 1998 roku., był systemem repartycyjnym. Istota tego systemu polegała na pokrywaniu bieżących wydatków na świadczenia z bieżących składek. Na podstawie tzw. umowy międzypokoleniowej dochodziło do redystrybucji dochodów pomiędzy pokoleniem czynnym zawodowo, a pokoleniem poprodukcyjnym . Po raz pierwszy omawiany system został wprowadzony pod koniec XIX w. w Niemczech przez kanclerza Bismarcka. Bardzo dobrze sprawdzał się on w sytuacjach korzystnej struktury wiekowej, tzn. takiej gdzie na niewielką liczbę emerytów przypadała stosukowo duża liczba osób pracujących. Jednakże w Polsce pod koniec XX wieku zaistniały przesłanki, które uniemożliwiły efektywne funkcjonowanie systemu repartycyjnego . Podstawową przyczyną wprowadzenia reformy systemu emerytalnego w Polsce był fakt, iż stary system był kosztowny, niestabilny i niesprawiedliwy. Finansowy kryzys modelu repartycyjnego w Polsce pojawił się na skutek ograniczenia aktywności zawodowej społeczeństwa. Przywileje emerytalne, ułatwienia w przechodzeniu na wcześniejszą emeryturę oraz rosnące bezrobocie sprawiały, że coraz szybciej rosła liczba osób w wieku poprodukcyjnym, a malała liczba osób aktywnych zawodowo. Dodać należy do tego fakt, iż w Polsce postępuje proces starzenia się ludności, który dodatkowo pogłębił tę różnicę. Celem zagwarantowania wypłacalności systemu zaczęto stopniowo podnosić wysokość obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne. W roku 1998 były one blisko trzykrotnie wyższe niż w 1981 roku. Mimo rosnącej składki, bieżące wpłaty były niewystarczające na pokrywanie bieżących świadczeń. Kosztami zaistniałego stanu rzeczy obciążono budżet państwa. Udział wydatków w PKB na emerytury i renty wzrósł z 12,6% w 1991 roku. do 15,2% w roku 1996. Prognozy pokazują, że brak podjętych reform spowodowałby dalszy wzrost, aż do 22% w 2035 roku . Wysoka składka miała też negatywny wpływ na poziom konkurencyjności polskich przedsiębiorstw, przyczyniając się do spadku rentowności oraz hamowania działalności inwestycyjnej. Wysokie koszty pracy spowodowały rozwój tzw. szarej strefy. Znaczny stopień obciążenia pracodawców składkami na ubezpieczenie społeczne związany był także z dużą pracochłonnością czynności rozliczeniowych. Z prowadzonych szacunków wynikało, że na ok. 300 zatrudnionych pracowników potrzebna była jedna dodatkowa osoba do obsługi ZUS . Należy również zwrócić uwagę na niestabilność starego systemu oraz jego podatność na przetargi polityczne. Kwestie dotyczące systemu emerytalnego były bardzo często zmieniane, dotyczyły bowiem znacznej rzeszy wyborców. Partie polityczne w swoich kampaniach przedwyborczych głosiły populistyczne hasła obiecując liczne zmiany na korzyść emerytów i rencistów, po czym odstępowały od swoich zamiarów ze względu na niemożliwość ich realizacji. Oprócz tego istotną kwestią było finansowe uzależnienie systemu od sytuacji budżetu państwa oraz wahań na rynku pracy. Niesprawiedliwość starego sytemu emerytalnego wynikała z braku ścisłej zależności między wysokością otrzymywanej emerytury a stażem pracy i zarobkami. W ostatecznym rozrachunku system sztucznie zrównywał wielu świadczeniobiorców, nie dając gwarancji otrzymania świadczenia w wysokości adekwatnej do poniesionych kosztów (składek). Poza tym, składki wszystkich pracujących stanowiły źródło finansowania niektórych grup zawodowych, a także minimalnych świadczeń dla osób, które ich sobie nie wypracowały. Możliwość przechodzenia na wcześniejszą emeryturę przez wybrane grupy zawodowe, łagodne warunki otrzymywania rent inwalidzkich przyczyniały się do nieefektywności starego systemu. Zwrócić należy także uwagę na zjawisko dofinansowywania systemu przez osoby zarabiające powyżej 250% średniej krajowej. Osoby takie były dyskryminowane, gdyż nie otrzymywały świadczenia emerytalnego od tej części dochodu, która przewyższała 2,5-krotność średniej krajowej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych administrując system, pełnił funkcje preferowane przez aparat rządowy. Przejawiało się to m. in. w rozkładaniu na raty bądź umarzaniu części składek dla przedsiębiorstw państwowych albo o strategicznym znaczeniu dla państwa . Argumentem, który był często wysuwany przeciwko repartycyjnym ubezpieczeniom pracowniczym, jest marnotrawienie środków poprzez bezpośrednią zamianę składek na świadczenie. Znaczne środki obracane przez ubezpieczenia społeczne powinny ,,pracować” i w efekcie dostarczać dochodów z inwestycji kapitałowych. Poddawana była również krytyce ,,anonimowość” płacących składki, wszystkie środki trafiały do jednego worka. Składka powinna być przypisana do opłacającego, a świadczenie ekwiwalentne do sumy wpłaconych składek.

1.2 Reforma systemu emerytalnego – powstanie OFE. Powstaje pytanie czy zmiana systemu emerytalnego była nam potrzebna? Reforma emerytalna była koniecznością. System obowiązujący do końca 1998 r. stał się zupełnie niewydolny. Ubezpieczenia społeczne w Polsce działały dotychczas wyłącznie jako system repartycyjny oparty na tzw. umowie pokoleniowej co oznacza, że składki płacone przez osoby pracujące przeznaczane były na bieżące finansowanie świadczeń dla aktualnych emerytów i rencistów. Problemem było jednak to, że wpływające składki nie pokrywały tych potrzeb. Co gorsza, „dziura” ta była z roku na rok większa. Państwo musiało coraz więcej pieniędzy z budżetu przekazywać do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Uzyskiwane po latach pracy emerytury były żenująco niskie, nie dawały szans na godne życie. Do reformy tego niesprawnego systemu przygotowywano się kilka lat. Reforma rozpoczęła się 01.01.1999 r. i wprowadziła system oparty na tzw. trzech filarach, czyli źródłach finansowania przyszłych emerytur. Nowy system emerytalny w Polsce składa się z trzech elementów, nazywanych również filarami: • pierwszy finansowany jest składką w drodze repartycji (ma zapewnić powszechną emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych), • drugi finansowany jest metodą kapitałową (w ramach tego filaru środki pieniężne z ubezpieczenia emerytalnego trafiają do prywatnych Otwartych Funduszy Emerytalnych (OFE), których zadaniem jest ich pomnażanie, • trzeci to dobrowolny system pracowniczych programów emerytalnych (PPP) oraz indywidualnych kont emerytalnych (IKE) Najważniejszą zmianą w stosunku do dotychczas obowiązujących reguł jest to, że nowy system stanowi połączenie systemu repartycyjnego i kapitałowego. System repartycyjny reprezentuje zreformowany ZUS funkcjonujący w ramach I filara, a kapitałowy – prywatne fundusze emerytalne działające w ramach II filara. O ile ZUS nadal na bieżąco wykorzystuje wpłacane składki na wypłaty emerytur, o tyle fundusze emerytalne przekazywaną im składkę tak inwestują, aby zapewnić swoim członkom na przyszłość jak najwyższe świadczenie. Przyszły emeryt będzie otrzymywał swoje świadczenie z dwóch różnych źródeł. Może je także otrzymywać i z trzeciego źródła, bowiem reforma wprowadziła jeszcze III filar, w którego ramach można przystąpić do pracowniczego programu emerytalnego (PPE) prowadzonego przez pracodawcę oraz otworzyć indywidualne konto emerytalne (IKE) lub indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego (IKZE). Najistotniejsze zmiany polegają m.in. na : • stopniowym podwyższaniu wieku emerytalnego dla kobiet i mężczyzn do osiągnięcia jednakowego poziomu 67 lat, • pomniejszaniu podstawy obliczenia emerytury z systemu zreformowanego o kwotę pobranych wcześniejszych emerytur, przyznanych przed osiągnięciem wieku emerytalnego • wprowadzeniu możliwości przejścia na emeryturę częściową przed osiągnięciem wieku emerytalnego, • stopniowym ujednoliceniu stażu ubezpieczeniowego dla kobiet i mężczyzn – do 25 lat – uprawniającego do najniższej emerytury • dostosowaniu podwyższonego wieku emerytalnego do zasad ustalania stażu hipotetycznego uwzględnianego przy obliczaniu wysokości renty z tytułu niezdolności do pracy, • umożliwieniu dalszego pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy oraz świadczeń o charakterze przedemerytalnym do czasu osiągnięcia podwyższonego wieku emerytalnego • wydłużeniu okresu pobierania okresowej emerytury kapitałowej Tak więc istotą wprowadzonej reformy była zamiana zdefiniowanego świadczenia na zdefiniowaną składkę. System zdefiniowanej składki uzależnia wielkość przyszłej emerytury od wysokości wszystkich wpłaconych składek oraz dalszego oczekiwanego trwania życia. W związku z tym zachodzą dwie proste zależności: emeryturę będę miał tym wyższą, im więcej wpłacę składek i im dłużej będę pracował. Pierwotnie Ustawa proporcję składki emerytalnej między ZUS a OFE kształtowała w następujący sposób: z 19,52% pensji pracownika brutto 12,22% było księgowane na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS a 7,30% było odprowadzane przez ZUS do wybranego OFE. Proporcja ta do dnia dzisiejszego zmieniała się czterokrotnie, ale o tym szerzej w rozdziale dotyczącym zmian w OFE. Istotą Reformy było powstanie Otwartych Funduszy Emerytanych. Na początku reformy powstało 21 OFE do które prowadziły rachunki dla 7 mln osób w 1999 r. do 13,6 mln rachunków w 2007r. Obecnie działa 12 OFE które prowadzi konta dla nieco ponad 2,5 mln osób.

ROZDZIAŁ II. SKUTKI WPROWADZENIA REFORMY 2.1 Wymiar społeczny wprowadzonych zmian Niezwykle ważnym aspektem wpływającym na konieczność zmiany systemu emerytalnego były zjawiska demograficzne. Należy tu wymienić ograniczenie procesu tworzenia nowych rodzin na skutek obniżania się częstości zawieranych małżeństw oraz odkładanie decyzji o założeniu rodziny w czasie . Na przestrzeni 10 lat od połowy lat 90. do 2005 roku średni wiek wstępowania w związki małżeńskie wydłużył się z 23 do 25 lat. Wiąże się z tym także obniżanie się współczynnika dzietności kobiet, który 20 lat temu wynosił ok. 2,1 a dziś już tylko ok. 1,39 . Zachowanie równowagi między pokoleniami jest możliwe jeśli wynosi on 2,1 a obserwowana od wielu lat tendencja spadkowa nie wskazuje, że owa równowaga może być osiągnięta. Kolejnym istotnym czynnikiem jest wydłużanie się średniej długości trwania życia. Na system emerytalny przekłada się to w znaczący sposób, bowiem wydłuża okres pobierania świadczeń emerytalnych. Opisane powyżej trendy wpływają na zmianę struktury demograficznej kraju. Rośnie odsetek ludzi starszych, a maleje dzieci i młodzieży. W takiej sytuacji system repartycyjny opierający się na umowie międzypokoleniowej nie spełnią swojej redystrybucyjnej roli, gdyż liczba osób aktywnych zawodowo jest niewystarczająca aby móc sfinansować świadczenia emerytalne. Analizując ten temat należy mieć na uwadze perspektywę długookresową, która może jedynie zwiększać opisane dysproporcje. Dodając do tego fakt, iż stary system był kosztowny, niesprawiedliwy i niestabilny, reforma systemu emerytalnego stała się koniecznością. Nowy system emerytalny miał spełniać sześć głównych zasad, których wprowadzenie w życie miało gwarantować jego powodzenie. Chodziło przede wszystkim o: zapewnienie bezpieczeństwa wszystkim obywatelom, możliwość udźwignięcia przez gospodarkę kosztów reformy i rozkład ich w długim okresie, możliwość wypełnienia zobowiązań zaciągniętych w przeszłości, stabilność, zapewniającą sprawne funkcjonowanie systemu przez wiele pokoleń, sprawiedliwość oraz uwzględnienie nowoczesnych koncepcji funkcjonowania zabezpieczenia społecznego. Modelem docelowym stał się system mieszany, zawiera on zarówno element repartycyjny, jak również kapitałowy. Źródłem świadczeń są w nim bieżące składki oraz oprocentowany kapitał. Nowy system zabezpieczenia emerytalnego wprowadzony od 1 stycznia 1999 roku charakteryzuje zastosowanie w nim zasady finansowania kapitałowego. Podstawowym założeniem reformy emerytalnej było zwiększenie bezpieczeństwa systemu dzięki zapewnieniu wypłaty świadczeń z kilku źródeł, tzw. ,,bezpieczeństwo dzięki różnorodności”. 2.2 Wymiar gospodarczy reformy. Istotnym składnikiem finansów otwartych funduszy emerytalnych była realizowana przez nie polityka lokacyjna (inwestycyjna). Lokaty funduszów emerytalnych stanowiły instrument pomnażania środków, których jedynym źródłem były składki emerytalne. Ustawa, która wprowadzała OFE stanowi, iż podstawowym założeniem realizacji lokat aktywów powinno być osiągnięcie maksymalnego stopnia bezpieczeństwa i rentowności. Aby zagwarantować omawiany poziom bezpieczeństwa określone zostały zbiory dopuszczalnych instrumentów finansowych oraz pułapy zaangażowania inwestycyjnego w poszczególne instrumenty . Preferowanymi instrumentami finansowymi zapewniającymi duży stopień pewności m.in. były: • obligacje, bony i inne papiery wartościowe emitowane przez Skarb Państwa lub NBP oraz kredyty i pożyczki udzielane tym instytucjom, a także obligacje i inne dłużne papiery wartościowe gwarantowane bądź poręczane przez te podmioty • depozyty bakowe i bankowe papiery wartościowe • akcje spółek notowanych na regularnym rynku giełdowym, pozagiełdowym albo nie notowanych na tych rynkach lecz dopuszczonych do publicznego obrotu • akcje narodowych funduszy inwestycyjnych − jednostki uczestnictwa zbywane przez fundusze inwestycyjne otwarte lub specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte • certyfikaty inwestycyjne emitowane przez fundusze inwestycyjne zamknięte lub fundusze inwestycyjne otwarte • obligacje i inne dłużne papiery wartościowe emitowane przez gminy, związki komunalne i miasto stołeczne Warszawa, które zostały dopuszczone do publicznego obrotu bądź niezabezpieczone całkowicie obligacje emitowane przez inne podmioty niż te wymienione w poprzednim punkcie.
OFE w pierwotnym kształcie najchętniej inwestowały w Obligacje Skarbu Państwa, tym samym większość składek emerytalnych zgromadzonych w OFE trafiała do Skarbu Państwa i były wykorzystywane do zaspokajania bieżących potrzeb. Niemniej jednak Państwo musiało zwrócić Funduszom przekazane aktywa wraz z odsetkami co w krótkim okresie było przyczyną zwiększania się deficytu budżetowego oraz wzrostu długu publicznego. Tłumacząc najprościej: Państwo musi zaciągnąć dług, aby przekazać do OFE środki, za które OFE, po odliczeniu prowizji, kupuje ten zaciągnięty dług. Jedyny efekt tego obiegu to wyższy poziom deficytu budżetowego i wyższy dług publiczny. Dlatego zdecydowano się na stopniowe reformowanie OFE aż do dzisiejszej postaci, w której OFE są praktycznie zmarginalizowane. Dodatkowo planowane są dalsze zmiany i przyszłość i zasadność istnienia OFE stoi pod znakiem zapytania. 2.3 Skutki reformy w wymiarze indywidualnym. Jak już niejednokrotnie w tej pracy wskazywano stary system emerytalny był powszechnie oceniany jako niesprawiedliwy, niesłusznie zacierający zależność między wysokością zarobków a otrzymywaną emeryturą. Uzyskiwane po latach pracy emerytury były żenująco niskie, nie dawały szans na godne życie. Nowy system miał to zmienić. Zamiast wrzucania wszystkich do jednego worka upodmiotowił obywatela. ZUS miał nadal wypłacać emerytury, niemniej jednak nowopowstałe Otwarte Fundusze Emerytalne miały inwestować przekazywaną im składkę w taki sposób aby przyniosła jak najwyższe zyski zwiększając tym samym nasze świadczenia emerytalne. Ponad to dano obywatelom możliwość dobrowolnego, nieobowiązkowego przystąpienia do III filaru, w którym można było dodatkowo oszczędzać na przyszłą emeryturę. Obywatel otrzymał, poprzez możliwość wybory OFE oraz ewentualne uczestnictwo w III filarze wpływ na wysokość swojej emerytury.

ROZDZIAŁ III. ZMIANY W OFE 3.1 Reforma z marca 2011 roku. Z dniem 1 maja 2011 roku weszła w życie ustawa z dnia 25 marca 2011 roku o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych. Zmiany te dotyczą m.in. przesunięcia części składki emerytalnej z otwartych funduszy emerytalnych do ZUS, z zachowaniem integralności II filaru. Do tej pory 12,22% podstawy wymiaru składki trafiało do ZUS-u, a 7,3% do otwartych funduszy emerytalnych. Z dniem 1 maja wprowadzone zostało trzecie konto emerytalne. Oprócz OFE i ZUS oszczędności będą lokowane na specjalnym subkoncie ZUS . Składki na subkoncie są waloryzowane i objęte gwarancją, dzięki której stan konta nie może ulec obniżeniu. Wskaźnik rocznej waloryzacji jest równy średniorocznej dynamice wartości produktu krajowego brutto za okres ostatnich 5 lat. Środki zgromadzone na subkoncie podlegają dodatkowo dziedziczeniu na zasadach analogicznych jak w przypadku środków zgromadzonych w OFE. W latach 2011-2012 trafi tam 5% podstawy wymiaru składki. W latach kolejnych wartość ta będzie maleć i w 2017 roku osiągnąć ma docelową wartość 3,8%. Składka przekazywana do otwartych funduszy emerytalnych początkowo zostanie obniżona do 2,3% wymiaru składki, w roku 2017 osiągnąć ma wartość docelową w wysokości 3,5%. Zabieg ten ma na celu uniknięcie przekroczenia drugiego progu zadłużenia, który wynosi 55% wartości PKB. 60% środków gromadzonych na otwartych funduszach emerytalnych musiało być lokowane w obligacjach. OFE najczęściej kupowały obligacje Skarbu Państwa, zatem środki emerytalne trafiały do budżetu państwa w celu pokrycia jego bieżących potrzeb. Otwarte fundusze emerytalne były pośrednikiem i od wykonywanych transakcji pobierały prowizje. Wprowadzone zmiany spowodują, że środki emerytalne trafiać będą bezpośrednio do Skarbu Państwa, co pozwoli na uniknięcie płacenia prowizji. Przewiduje się, że budżet państwa zaoszczędzi 11 mld zł z tytułu operacji zmniejszenia przelewów gotówkowych do OFE, a w kolejnych latach ponad 18 mld zł. 3.2 Reforma z grudnia 2013. Wszyscy obecni członkowie OFE będą mogli podjąć decyzję w sprawie przyszłej składki emerytalnej. Członkowie OFE zdecydują, czy chcą aby ich składka w całości trafiała do ZUS (na indywidualne konto w I fi larze i na subkonto), czy w większości do ZUS (85% składki), a w części do OFE (15% składki). Taką samą decyzję będą mogły podjąć osoby, które dopiero wchodzą na rynek pracy. Osoby, które chcą, aby część ich składki emerytalnej trafiała do OFE, będą musiały w okresie od 1 kwietnia 2014 r. do 31 lipca 2014 r. złożyć w ZUS oświadczenie o dalszym przekazywaniu składki do OFE. Osoba, która nie zadeklaruje pozostania w OFE, zostanie przeniesiona do ZUS. Ponowny wybór będzie możliwy za dwa lata, a potem co cztery lata. Zarówno środki gromadzone w OFE, jak i na subkoncie w ZUS podlegają dziedziczeniu. Zaproponowane przez rząd zmiany w systemie emerytalnym nie wprowadzają zmian w zakresie dziedziczenia. Ustawa wprowadziła tzw. „suwaka bezpieczeństwa”, który zakłada, że 10 lat przed osiągnięciem ustawowego wieku emerytalnego środki zgromadzone na koncie członka OFE będą stopniowo przekazywane każdego miesiąca do ZUS i zapisywane na indywidualnym subkoncie ubezpieczonego. Wprowadzenie „suwaka” ma chronić przed tzw. ryzykiem złej daty, czyli silnym załamaniem się kursów rynkowych w okresie bezpośrednio przed emeryturą – w momencie, kiedy mamy największy kapitał emerytalny, więc i najwięcej możemy stracić. To przełożyłoby się na niższe świadczenie emerytalne. „Suwak” ma temu zapobiec. Suwak bezpieczeństwa będzie dotyczył zarówno osób, które zdecydowały się przenieść część przyszłej składki do ZUS, jak i tych, które chcą pozostawić ją w OFE. Dzięki stopniowemu przenoszeniu, w momencie przejścia na emeryturę, wszystkie środki będą w ZUS, który będzie nam wypłacał jedną, dożywotnią, każdego roku waloryzowaną emeryturę. Od początku swojego funkcjonowania OFE pobrały od swoich członków po nad 17 miliardów złotych prowizji. W momencie wprowadzenia OFE ustawa nie określała górnego limitu opłaty od składki. Dlatego niektóre OFE pobierały nawet 10% składki emerytalnej jako opłatę, stąd na emeryturę odkładaliśmy tylko 90% swojej składki, która trafiała do OFE. Dopiero w 2004 r. został wprowadzony zapis, który ustawowo ograniczył wysokość opłaty pobieranej przez OFE do maksymalnie 7% składki emerytalnej. Ustawa obniży ten limit do 1,75% od 2014 r . Na skutek reformy OFE przekazały do ZUS 153 miliardy złotych.

ZAKOŃCZENIE Reforma systemu emerytalnego była koniecznością i chociaż czas pokazał, że niektóre z jej pierwotnych założeń takich jak sposób pobierania przez Fundusze prowizji za prowadzenie rachunków, czy katalog produktów finansowych, w których Fundusze mogły lokować swoje aktywa, okazały się niezbyt udane, to pozostawienie sprawy emerytur samej sobie w krótkim okresie czasu doprowadziłoby do katastrofy finansów publicznych i zachwianiem sytuacji finansowej sporej części społeczeństwa. Wprowadzając reformę zakładano liczne korzyści jakie przyniesie emerytom, budżetowi państwa i gospodarce. Jednak sytuacja w gospodarce a co za tym idzie i na rynkach finansowych nie jest stała i często się zmienia. Ta zmienność rynku i zmiany w sytuacji budżetu państwa stały się bodźcem do wprowadzenia kolejnych zmian, które miały ulepszyć działający system. Podobnie jest i dziś. Nowy Rząd ma swoje pomysły na zmiany w funkcjonowaniu Otwartych Funduszy Emerytalnych. Zakłada się przeniesienie środków z Funduszy, i tak już znacznie pomniejszonych po reformie z 2013 roku, do Rezerwy demograficznej (25% środków) oraz na indywidualne konta emerytalne (75% środków) co w praktyce będzie oznaczało likwidację OFE. Planując i wprowadzając zmiany w systemie emerytalnym należy pamiętać jak niezwykle istotna jest to kwestia społeczna a bieżąca ocena wprowadzonych zmian jest bardzo trudna, ponieważ zmiany zaczniemy odczuwać w dalekiej przyszłości. Ponad to nie ma uniwersalnej konstrukcji systemu emerytalnego, gdyż na jej wygląd ma wpływ szereg czynników społecznych, politycznych, demograficznych.

BIBLIOGRAFIA Antonów K., Finansowe aspekty ubezpieczeń społecznych, „Praca i Zabezpieczenie Społeczne”, nr 11/2002. Antonów K., Otwarte fundusze emerytalne w systemie zabezpieczenia emerytalnego w Polsce, ,,Praca i zabezpieczenie społeczne”, nr 11/1999. Bińczycka-Majewska T., Konstrukcje prawa emerytalnego, Wyd. Zakamycze, Kraków 2004. Bugaj R., Ocena reformy ubezpieczeń społecznych, „Gospodarka Narodowa”, nr 1-2/2004. Góra M. , Inne spojrzenie na podstawowe zagadnienia ekonomii emerytalnej, „Ekonomista ”, nr 4/2003. Gwiazdowski R., ZUS-ik mój widzę malutki, „Forbes”, nr 5/2006. Hadyniak B. , Monkiewicz J., Fundusze Emerytalne II filar, Wyd. Poltext, Warszawa 1999. Hrynkiewicz J., Wybrane aspekty społeczne i ekonomiczne reformy ubezpieczeń społecznych, „Gospodarka Narodowa” , nr 3/1999. Jędrasik-Jankowska I., Ubezpieczenie emerytalne. Trzy filary, Wydawnictwo Prawnicze PWN, Warszawa 2001. Łopacińska E., Zreformowany ZUS- ubezpieczenia według nowych zasad, Wydawnictwo Fundacji Rozwoju Rachunkowości w Polsce, Warszawa 1999. Rodzinka J., Hady J., Hospod E., Przyczyny wprowadzenia reformy systemu emerytalnego w Polsce, Kwartalnik ,,e-Finanse” 2007, nr 3. Szpor G. System ubezpieczeń społecznych, Wydawnictwo Prawnicze Lexis-Nexis, Warszawa 2007. Ustawa z 28.08.1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (Dz. U. z 1997 r. Nr 139, poz. 934 z późn. Zm) Wantoch-Rekowski J., Charakter i status prawny otwartych funduszy emerytalnych, [w:] Zagadnienia prawne i ekonomiczne systemu emerytalnego, ,,Dom Organizatora”, Toruń 2004. Zieliński P., Reforma polskiego systemu emerytalnego – pozytywny głos w dyskusji , „Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej. Organizacja i Zarządzanie”, z. 26/1999. Strony internetowe: www.centrumobslugiemerytalnej.pl www.e-finanse.com/artykuly/76.pdf www.lewiatan.biz/wpisy/opinie/wplyw-ofe-na-gospodarke-raport-autorstwa-miroslawa-gronickiego-i-janusza-jankowiaka.htm www.szczecin.uw.gov.pl www.finanse.mf.gov.pl