
Afganistan – ustrój i konflikty od 1945 roku
Państwo śródlądowe położone w Azji Środkowej ze stolicą w Kabulu. Graniczy z Chinami, Pakistanem, Iranem, Turkmenistanem, Uzbekistanem i Tadżykistanem. Język urzędowy to; dari, paszto, ustrój polityczny; republika islamska, głową państwa jest prezydent Ashraf Ghani, szef rządu premier Abdullah Abdullah Afganistan jest na 40. Miejscu na świecie pod względem wielkości powierzchni. Afganistan należy do najsłabiej rozwiniętych gospodarczo państw świata. PKB wyniósł 20,84 mld dolarów USA(dane szacunkowe z 2014), czyli 1900 dolarów na 1 mieszkańca, z czego 24% dostarczyło rolnictwo, 21% przemysł, a pozostałe 55% usługi.
Państwo śródlądowe położone w Azji Środkowej ze stolicą w Kabulu. Graniczy z Chinami, Pakistanem, Iranem, Turkmenistanem, Uzbekistanem i Tadżykistanem. Język urzędowy to; dari, paszto, ustrój polityczny; republika islamska, głową państwa jest prezydent Ashraf Ghani, szef rządu premier Abdullah Abdullah Afganistan jest na 40. Miejscu na świecie pod względem wielkości powierzchni. Afganistan należy do najsłabiej rozwiniętych gospodarczo państw świata. PKB wyniósł 20,84 mld dolarów USA(dane szacunkowe z 2014), czyli 1900 dolarów na 1 mieszkańca, z czego 24% dostarczyło rolnictwo, 21% przemysł, a pozostałe 55% usługi. Jednostka monetarna to afgani (AFN). Statystyki demograficzne na rok 2016: Liczba ludności - 33 332 025, współczynnik urbanizacji - 26,7%, najwięcej jest ludności w wieku do 14 lat (41%), potem w przedziale 25-54lata (30%), w wieku 15-24 (22,5%), zaś najmniej jest ludzi starszych – 55-64 lat (4%) zaś powyżej 64 lat już tylko 2,5%. Średni wiek zatem wynosi około 18,5 lat dla kobiet jak i dla mężczyzn. Przyrost naturalny to 2,34%. Oczekiwana długość życia jest zaskakująco mała w porównaniu do np. naszej polskiej - w całej populacji w Afganistanie 51,3 lat mężczyzn i 49,9 lat kobiet. Główne miasta to; Kabul - 2536,3 tys. Herat - 349 tys. Kandahar - 324,8 tys.Mazar-i Szarif - 300,6 tys. Na jednego lekarza przypada 6690; sytuacja i tak znacznie się polepszyła, gdyż w 1990 r. ta liczba była praktycznie dwa razy większa - 13 200 osób na jednego lekarza. 23% ludności żyje poniżej poziomu ubóstwa. Afganistan jest podzielony na 34 prowincje (wilajet) i 398 dystryktów czyli powiatów. Afganistan, z racji braku dostępu do morza, dysponuje dwoma rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi oraz siłami powietrznymi. Uzbrojenie sił lądowych Afganistanu składało się w 2014 roku z: 800 czołgów, 9,1 tys. opancerzonych pojazdów bojowych, 138 zestawów artylerii holowanej oraz 50 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych. Afgańskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 107 samolotów transportowych, 6 samolotów szkolno-bojowych, 91 śmigłowców oraz 7 śmigłowców szturmowych. Wojska afgańskie w 2014 roku liczyły 200 tys. żołnierzy zawodowych (brak rezerwistów). Według rankingu Global Firepower (2014) afgańskie siły zbrojne stanowią 76. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 11,5 mld dolarów. Struktura religijna kraju w 2010 roku: islam – 99,75% (31 330 000), protestantyzm – 0,1% (30 000), hinduizm – 0,03% (10 000), pozostali – 0,12% (40 000). Ok. 2 mln mieszkańców to koczownicy. Ponad 3 mln osób przebywa na emigracji, głównie w Pakistanie i Iranie. Tylko 28% ludności mieszka w miastach. Poziom życia ludności i jej zdrowotność należą do najniższych w świecie; powszechnym zjawiskiem jest analfabetyzm - 62,9%.
Afganistan jest krajem, w którym prawa kobiet są przestrzegane w bardzo nikłym stopniu, a sytuacja kobiet należy do najgorszych w świecie. Po roku 2001 nastąpiła w tym względzie niewielka poprawa. W XIX i XX wieku szereg rządów usiłowało poprawić sytuację kobiet poprzez zmniejszenie ograniczeń ich praw. Większość owych wysiłków była nieskuteczna ze względu na silną tradycję patriarchalną w afgańskich społecznościach. Talibowie podczas swoich rządów w latach 1996-2001 odebrali kobietom większość praw, którymi cieszyły się wcześniej. Kobietom zabroniono pracować, kształcić się, wychodzić poza dom bez męża lub krewnego, korzystać z usług lekarza, korzystać z rozrywek. Wojna rozpoczęta przez Amerykanów jesienią 2001 roku pozbawiła talibów władzy, a także przyczyniła się do wyzwolenia afgańskich kobiet. Podczas prezydentury Hamida Karzaja (2001-2015) kobiety uzyskały więcej praw. Uchwalona w 2004 roku konstytucja zagwarantowała równouprawnienie, kobiety uczęszczają odtąd do szkół i zasiadają w parlamencie. Nie wszystkie jednak decyzje prezydenta Karzaja zmierzały do poprawienia doli afgańskich kobiet. Pod naciskiem konserwatywnych środowisk podpisał on w 2009 roku prawo legalizujące gwałt w małżeństwie. Wycofał się z tego dopiero pod naciskiem opinii światowej. Wojny i konflikty w Afganistanie: Wojna 1978-1986: W 1946 roku kraj został członkiem ONZ. Utworzenie w 1947 roku Pakistanu doprowadziło do konfliktu granicznego z tym krajem. Afganistan jako jedyny kraj sprzeciwił się uznaniu przez ONZ powstania Pakistanu, domagając się wszystkich terenów, z których stworzono Pakistan. Afganistan nigdy nie uznał też granicy z Pakistanem, którą wyznaczyli rządzący Indiami Brytyjczycy. W latach 50. doszło do wojny granicznej. W konflikcie między oboma krajami Afganistan został wsparty przez ZSRR. Wsparcie ZSRR doprowadziło do stopniowego zwiększania się wpływów tego państwa w Afganistanie. W latach 60. król przeprowadził reformy liberalne, jednak nie zgodził się na zwiększenie swobód demokratycznych, co doprowadziło do zradykalizowania się opozycji. W 1973 roku doszło do zamachu stanu zorganizowanego przez byłego premiera, Ludowo-Demokratyczną Partię Afganistanu i grupę radykalnych oficerów armii. Były premier ogłosił koniec istnienia monarchii i proklamował Republikę Afganistanu. W 1978 roku doszło do komunistycznego zamachu stanu. Ogłoszono program radykalnych reform – industrializacji i laicyzacji kraju. Terror i propaganda antyreligijna doprowadziły do wybuchu wojny domowej. Czynnikiem łączącym wszystkich był islam. W 1979 roku opozycja zajęła miasto Herat i doradców radzieckich oraz osoby w strojach europejskich. Na wniosek rządu afgańskiego Rosjanie zbombardowali Herat – zginęło ok. 25tys ludzi. Nastąpił masowy terror wymierzony w opozycję i inteligencję – w obozach koncentracyjnych zginęło ok. 100 tys ludzi. W sierpniu doszło do wymordowania w bestialski sposób Hazarów. Spowodowało to wybuch ogólnonarodowego powstania przeciw rządowi, którego nie można było powstrzymać. Inwazja ZSRR na Afganistan rozpoczęła się w nocy z 24 na 25 grudnia 1979 r., gdy stutysięczna armia radziecka przekroczyła granicę kraju, i trwała do 15 lutego 1989 r., nabierając w międzyczasie charakteru regularnej wojny. Rosjanie wkroczyli do Afganistanu, by wesprzeć tamtejszy komunistyczny rząd w walce z coraz liczniejszymi siłami partyzantów, zwanych mudżahedinami. Rosjanie nie mogli także pozwolić na odsunięcie od władzy proradzieckich polityków. W lutym 1989 roku Sowieci wycofali ostatnich żołnierzy z Afganistanu, ale wbrew oczekiwaniom obserwatorów rząd wciąż utrzymywał się u władzy. ZSRR zachował wsparcie finansowe i zaopatrzeniowe dla Afganistanu. Po wycofaniu się Sowietów doszło do stopniowej islamizacji kraju - konstytucja z 1990 roku deklarowała, że Afganistan jest państwem islamskim i ostatecznie zlikwidowano z niego odniesienia do myśli lewicowej. Artykuł pierwszy konstytucji z 1990 roku potwierdził, że Afganistan jest niezależnym, jednolitym i islamskim państwem. 11 września 2001 roku samoloty porwane przez członków Al-Kaidy uderzyły w wieże World Trade Center w Nowym Jorku oraz budynek Pentagonu w Waszyngtonie. Bilans ofiar tej tragedii był następujący: łączna liczba zabitych pasażerów w czterech rozbitych samolotach wyniosła 266 osób, ofiary zamachu w Pentagonie to 188 zabitych i 76 rannych, natomiast w WTC – 201 zabitych oraz ok. 3 tys. osób zaginionych (uznanych za zmarłych). Atak terrorystyczny na USA był niewątpliwie jednym z najważniejszych wydarzeń rozpoczynającego się XXI w. i stał się początkiem rozpoczęcia globalnej „krucjaty przeciwko terroryzmowi”. 20 września prezydent USA George W. Bush w wystąpieniu przed połączonymi izbami Kongresu wystosował Talibom ultimatum o bezwarunkowe wydanie Osamy bin Ladena i jego najbliższych współpracowników, natychmiastowego zamknięcia obozów szkoleniowych dla terrorystów oraz wydania wszystkich terrorystów. Bush podkreślił przy tym, że przedstawione warunki ultimatum nie podlegają negocjacjom. Talibowie jednak odrzucili amerykańskie żądanie, co oznaczało podjęcie przez Stany Zjednoczone przygotowań do siłowego rozwiązania problemu. Przygotowania do wojny trwały dwutorowo. Pierwszym z obszarów było uzyskanie jak najszerszego wsparcia dyplomatycznego, drugim – przygotowania militarnego. Stany Zjednoczone powołując się na artykuł 5. Traktatu Waszyngtońskiego zaprosiły do wspólnej operacji wszystkich członków NATO. Jednak ważniejsze strategicznie było uzyskanie poparcia krajów muzułmańskich, którego udzieliły m. in. Arabia Saudyjska, Egipt, Liban, Maroko, Iran oraz Pakistan. Do koalicji został również wciągnięty Sojusz Północny. Działania wojenne rozpoczęły się 7 października 2001 r. operacją , którą podzielono na trzy etapy: – zniszczenie systemów obrony przeciwlotniczej Talibanu; – naloty na centra dowodzenia i kontroli, porty lotnicze i lotniska; -ataki na siły Talibów walczące z Sojuszem Północnym. Równolegle z działaniami zbrojnymi podjęto zabiegi na rzecz normalizacji sytuacji wewnętrznej w Afganistanie. Postanowieniem konferencji w Bonn było powołanie Międzynarodowych Sił Stabilizacyjnych i Wsparcia (ISAF), które wypełniają mandat Organizacji Narodów Zjednoczonych na podstawie rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1386 z 20 grudnia 2001 r. Celem operacji miało być wspieranie władz afgańskich w odbudowie kraju i tworzeniu demokratycznych struktur państwowych. W związku z tym ISAF miał działać przede wszystkim w charakterze misji stabilizacyjnej, ukierunkowanej na zapewnienie bezpieczeństwa poprzez zwalczanie terroryzmu, wygaszanie konfliktów lokalnych, prowadzenie kampanii antynarkotykowych, ale także szkolenie Narodowych Sił Afganistanu oraz wsparcie różnych misji międzynarodowych, takich jak: UNAMA czy EUPOL Afghanistan. Główne zadania powierzone Międzynarodowym Siłom Wsparcia Bezpieczeństwa zapisane zostały w piętnastu rezolucjach Rady Bezpieczeństwa ONZ. Cała misja ISAF została podzielona na pięć faz rozwoju: ocena i przygotowanie do rozmieszczenia sił; rozszerzenie geograficzne zasięgu misji; stabilizacja; przekazanie zadań Afgańczykom, wycofanie sił. Podsumowując główny cel wojny z 2001 r. został spełniony ponieważ siatka Al-Kaidy została zniszczona i mamy pewność że już nie powróci do Afganistanu. Albowiem partyzanci wiedzą, że popełnili błąd, gdy udzielili gościny bin Ladenowi i jego terrorystom. Pomimo niepewności nadal istnieje optymistyczny scenariusz na zachowanie stabilizacji bowiem Afganistan jest bardzo doświadczony przez wojnę i wszystkie strony konfliktu są już zmęczone.

