Przyszło nam żyć na przełomie tysiącleci, który stał się przełomem zwyciężenia totalitary-zmów i wojen. Upadek systemów totalitarnych w Europie Środkowo-Wschodniej u schyłku XX wieku stworzy nowe warunki dla budowania wzajemnych stosunków między narodami i państwami. W ciągu kilkunastu lat podjęto działania na wszelkich płaszczyznach życia poli-tycznego i społecznego, które ukształtowały na tym obszarze nowe stosunki między pań-stwami i społeczeństwami, oparte na współpracy, zaufaniu i partnerstwie. Udało się to mimo, nierzadko bardzo złożonych, zaszłości historycznych. Nową sytuację stworzyło rozszerzenie Unii Europejskiej w 2004 roku, które stało się wielkim wyzwaniem dla dalszego poszerzania europejskiej przestrzeni, tolerancji kulturowej i religijnej. Oczekujemy od nowego tysiąclecia najpierw dialogu różnych kultur, rozumienia wielokulturowości, czyli konieczności współist-nienia różnych kultur w jednym społeczeństwie. Naszymi sąsiadami mogą stać się w pewnym momencie ludzie przybyli z innych krajów, o innych obyczajach, innej religii. W związku z tym warto zastanowić się nad tym, czym wielokulturowość naprawdę jest i jaką rolę może odegrać w kształtowaniu wielokulturowego społeczeństwa, jakim już jest Unia Euro-pejska . A więc, co to jest wielokulturowość? Wielokulturowość, to pojęcie wywodzące się od ang. terminu multiculturalism, obejmujące 3 znaczenia: 1) w płaszczyźnie opisowej wskazuje po prostu na wielość kultur; w. jest więc stwierdzeniem obiektywnego faktu zróżnicowania kul-turowego danego społeczeństwa lub — szerzej — faktu istnienia na świecie odmiennych kul-tur etnicznych, grup religijnych, subkultur itp.; 2) oznacza również politykę rządową zmie-rzającą do niwelacji napięć społ. związanych z faktem w. danej populacji; 3) jest też nazwą pewnej doktryny, ruchu, nawet filozofii. W tym ostatnim przypadku w. oznacza działania środowisk mniejszościowych skierowane na emancypację i pełniejszy udział różnych środo-wisk w życiu społ., polit. i kult. kraju . Polska wniosła duży udział w proces tworzenia wielokulturowości, ponieważ jest i była pań-stwem wielokulturowym i wielowyznaniowym. Zachowanie wewnętrznego porządku w takim państwie wymagało wysokiego poziomu tolerancji tak religijnej jak i kulturowej. We współczesnym społeczeństwie “kultura, aby znaleźć wyraz w życiu społecznym, musi być ugruntowana w instytucjach, takich jak: szkoła, mass media, gospodarka itd.” . Z drugiej strony, akceptacja mniejszości przez dominującą grupę narodowościową jest warunkiem harmonijnego współistnienia obywateli. Transformacja ustrojowa posiada szczególny wymiar kulturowy - polskie dojrzewanie do demokracji i pluralizmu oznacza ponowne uświadamianie sobie faktu wielości grup narodowościowych, a szerzej - wielości sensów i wartości we wła-snym kraju. Tolerancja według wielokulturowości to najpierw wyraz szacunku dla innego człowieka, dla ludzi pochodzących z innej kultury, reprezentujących inną religię, rasę. Nie oznacza to, że trzeba się wyrzec swojej tradycji i stać się podobnym do większości. Wręcz przeciwnie: każdy powinien mieć szansę zachowania swojej tożsamości narodowej . “Wymaga to tworzenia instytucji sprzyjających harmonijnej koegzystencji ludzi odwołujących się do - często przeciwstawnych - systemów wartości; ale również (a może przede wszystkim) kształtowania nowej postawy członków naszej kultury wobec »inności«: moralnej, politycznej, obyczajowej oraz etnicznej” .

Teoria wielokulturowości dla różnych ludzi oznacza różne rzeczy. Jedną z cech tak charakte-rystyczną dla współczesnych nam czasów jest wieloetniczność wyróżniająca się szczególnie w państwach, do których masowo napływają rzesze emigrantów. Dlatego też zjawisko wielo-kulturowości, czyli współistnienia odmiennych wartości i tradycji określonych w ramach jednego organizmu państwowego, nabiera coraz większego znaczenia i skłania do głębokiej refleksji.“Spory z wielokulturowością w sensie etnicznym dotyczą głównie problemów pogodzenia zasady równości obywateli, tożsamości państwowej i identyfikacji etniczno-kulturowej mniejszości” , chociaż wielokulturowość to po prostu układ sąsiadujących ze sobą kultur, które zaczęły przenikać się wzajemnie. Wielokulturowością jest więc współistnienie w jednej grupie społecznej przedstawicieli dwóch lub więcej kultur. Stanowczo różnią się oni od siebie pod względem języka, wyznawanej religii, uznawanych wartości.

Wielokulturowość przejawia różne stany i rodzi różne skutki: od nieufności po zaciekawie-nie, od zaciekawienia po współpracę, ale też od współpracy do konfliktów, od współdziałania do kulturowych niepokojów, od niepokojów po walki uliczne itd. Innymi słowy, są to wszystkie przejawy stosunków społecznych, które klasyczna socjologia formalna wyodrębniała: kooperacja, opozycja, konfrontacja i rywalizacja oraz konflikt, różne postacie akomodacji, kompromisu, tolerancji aż do różnych przejawów asymilacji, amalgamacji i integracji. Wielu autorów buduje różne skale stosunków międzykulturowych. Można przyjąć, że wszystkie przypadki - w uproszczeniu - sprowadzają się do: (1) otwartego anta-gonizmu, (2) pasywnego antagonizmu, (3) segregacji czy izolacji jawnej lub skrywanej, (4) koegzystencji polegającej na wzajemnej akomodacji, (5) asymilacji połączonej z pełną wzajemną adaptacją, akceptacją i amalgamacją (np. małżeństwami międzykulturowymi) oraz współdziałaniem. Oczywiście te przejawy w rzeczywistości są bardziej zróżnicowane. Prze-jawia się też wiele stanów i sytuacji pośrednich – np. integracja bez asymilacji, albo chwilowe antagonizmy mimo relatywnie długotrwałych przejawów koegzystencji i akomodacji (lub odwrotnie – obecność częstych konfliktów przy rzadkich i krótkotrwałych przejawach koeg-zystencji).