2)OMÓW CECHY ROMANTYZMU POLSKIEGO Literatura polska okresu romantyzmu – epoka w historii polskiej literatury zawarta w ramach czasowych 1822-1863. CECHY ROMANTYZMU: natura wpływała na uczucia człowieka, literatura romantyczna ma być narodowa z gruntu, natura odzwierciedla uczucia bohatera najczęściej ukazywano miłość nieszczęśliwą lub zawiedzioną, gdyż tylko taka miała dla romantyków znaczenie ogromne zainteresowanie kultura ludową, literaci czerpią ze źródeł ludowych, biorą pomysły na dzieła z ludowych opowieści (patrz: A. Mickiewicz “Ballady”) dużą rolę odgrywają wątki narodowe, literatura zaangażowana politycznie pisarz, to człowiek wolny, jednostka wybitna, stojąca ponad społeczeństwem,dawała wolność piszącemu. stawianie uczucia ponad rozum jako najbardziej zbliżające człowieka do poznania tajemnic życia; wiara w możliwość kontaktu ze światem pozazmysłowym; wprowadzenie do literatury wątków baśniowych, fantastycznych, legend, podań; tajemniczość; wprowadzenie wątków i motywów historycznych, szczególnie średniowiecznych; zainteresowanie się tematyką wschodu, tzw. orientalizm; odrzucenie zasad i reguł poetyki klasycznej krępujących rozwój jednostki; dążenie do indywidualizmu.

3.OMÓW OKRES WLIEŃSKO-KOWIEŃSKI W ŻYCIU A.MICKIEWICZA Życie i twórczość Mickiewicza w okresie wileńsko – kowieńskim. Adam Mickiewicz urodził się 24 grudnia 1798r w Zaosiu koło Nowogródka w niezamożnej rodzinie szlacheckiej. Ojciec Adama - Mikołaj prowadził w Nowogródku własną kancelarię adwokacką. Praca w sądownictwie była obok ziemi drugim źródłem utrzymania rodziny Mickiewiczów. Do 1815 roku Adam kształcił się w szkole w Nowogródku. Był bardzo dobrym i uzdolnionym uczniem. W tym samym roku rozpoczął studia na Uniwersytecie Wileńskim. Początkowo poświęcił się naukom ścisłym, ale wkrótce przerzucił się na przedmioty humanistyczne. W 1819r. ukończył studia. Podczas studiów pobierał nauki u Joachima Lelewela i Leona Borowskiego. Zaprzyjaźnił się także z Tomaszem Zanem. W tym czasie młodzież studencka odznaczała się wyjątkowo patriotyczną postawą. Powstało wówczas dużo organizacji polskich, m.in. Filomaci i Filareci. Młodzież zgrupowana w tych związkach spotykała się aby rozmawiać o Polsce i zaborcach. W 1823r. władze carskie wpadły na trop tajnych organizacji i nastąpiły liczne aresztowania. W czasie nauki A. Mickiewicz otrzymywał stypendium, ale postawiono mu warunek, że musi w zamian pracować jako nauczyciel. Tak też się stało. W 1819r. rozpoczął pracę w gimnazjum w Kownie. Zawód nauczyciela nie dawał mu satysfakcji. Często skarżył się na “żmudzkie głowy” swoich uczniów. Poza tym chciał mieć więcej czasu na czytanie nowych dzieł i pisanie własnych utworów. W 1818r. poznał Marylę Wereszczakównę pochodzącą z bogatej rodziny szlacheckiej. Ich związek skazany był na niepowodzenie ze względu na różnicę ich pozycji majątkowo-społecznych. Wkrótce ukochana Mickiewicza wyszła za bogatego Wawrzyńca Puttkamera. W roku 1823 władze carskie aresztowały Adama Mickiewicza pod zarzutem utrzymywania kontaktów z wyżej wymienionymi związkami studenckimi. Sprawą zajął się namiestnik carski Nowosilcow. Więzienia zapełniły się aresztowanymi, inne budynki zamieniono na więzienia doraźne. W 1824r. A. Mickiewicz został skazany na bezterminową zsyłkę wgłąb Rosji. Wyruszył w podróż 24 października 1824r. Trwała ona około miesiąca. Twórczość okresu młodzieńczego A.M. przypada na lata 1819-1821. Oficjalny zbiorek jego utworów ukazał się w 1822r. a w rok później został wydany drugi, znacznie obszerniejszy. Zawierał on II i IV część “Dziadów” oraz powieść poetycką -“Grażyna”.
4.WYJAŚNIJ NA CZYM POLEGA PROGRAMOWY CHARAKTER BALLADY „ROMANTYCZNOŚĆ”PROGRAMOWY CHARAKTER BALLADY „ROMANTYCZNOŚĆ” Występuje tam Karusia, starzec i gawiedź gminna, narrator. Dziewczyna Karusia widzi swojego zmarłego kochanka. Nikt inny go nie widzi. Starzec mówi, że ona majaczy. Lud jednak wierzy jej. Narrator też wierzy Karusi. Zwraca się ona do Jasieńka. Reaguje bardzo emocjonalnie. Zachowuje się jak osoba nienormalna. Literatura romantyczna lubi robić bohaterów z osób ciężko chorych, półprzytomnych ponieważ twierdzi, że ujawniają oni bez żadnych zahamowań świat nieracjonalny, nierzeczywisty. Są oni najbardziej spontaniczni i szczerzy. Tłum dziwi się postępowaniem dziewczyny. Nie wiedzą jednak, czy jej wierzyć, czy nie, ale w końcu stają po jej stronie. Staje się tak wtedy kiedy Karusia upada na skutek cierpienia. Ona to czuje. W tym momencie pojawia się starzec. Przekonuje on, że duchy nie istnieją i że Karusia nic widzieć nie może. Przekonuje on, że nie ma tu niczego. Wiejska gromada przeciwstawia się starcowi i nadal wierzą Karusi. Teraz zjawia się narrator i opowiada się po stronie ludu. Mówi „Dziewczyna czuje”, co ma świadczyć o prawdzie. Czuje i emocje są narzędziami sprawdzenia realności i prawdy. Emocje i uczucia mocniej do niego przemawiają niż dowody empiryczne. Cała ballada kończy się apelem, wezwaniem: ”Miej serce i patrzaj w serce”. Narrator zarzuca starcowi to, że widzi świat w rozsypce, nie całościowo. Prawdy, które zna to prawdy martwe. Narrator posługuje się prawdami żywymi, np.: ”Czucie i wiara silniej mówi do mnie, Niż mędrca szkiełko i oko”. Z utworu wynika, że postrzegamy zarówno okiem jak i duszą. Przesłanie o dwoistości świata zostało potwierdzone. Na czym polega programowy charakter ballady “Romantyczność” utwór zawiera cechy nowej literatury (tytuł nawiązuje do epoki) 2. eksponuje zjawiska irracjonale, tajemnicze I fantastyczne 3. występuje podział świata na rzeczy dostępne ludzkiemu rozumowi I na świa 4. t ducha odosobnienie (alienacja jednostki w tłumie) 5. autor programowo opowiada się po stronie serca - uczucia 6. spór z klasykami (mędrzec ze szkiełkiem I okiem) 5.”BALLADY I ROMANSE” A.MICKIEWICZA WYRAZEM ROMANTYCZNEGO SYSTEMU WARTOŚCI Cechy romantyczne w “Balladach i romansach” Adama Mickiewicza Pierwszy, opublikowany w 1822 roku tomik poetycki Adama Mickiewicza wyznacza początek romantyzmu - nowej literackiej epoki w Polsce. Zawierał jedynie czternaście utworów balladowych i romansów, ale ich kompozycja i motywy świadczą o nowym spojrzeniu artysty na świat.

Na samym niemal początku “Ballad i romansów” przeciwstawia Mickiewicz “czucie i wiarę” “szkiełku i oku”, a więc zabobony i przeczucia - rozumowi. Odrzuca, poddany chłodnej analizie, sposób pojmowania rzeczywistości przez klasyków. Odwołuje się natomiast do nadprzyrodzonych, tajemniczych zdarzeń, wywodzących się z baśniowej fantastyki i ludowych podań. Utożsamia się z człowiekiem z ludu, który poznaje świat za pomocą znaków, przeczuć i intuicji. We wszystkich utworach, zamieszczonych w pierwszym tomiku, Mickiewicz kładzie nacisk na ludowość, którą zupełnie pomijali klasycy. czerpie ze skarbnicy pieśni i podań ludowych, a akcję umiejscawia w ludycznej scenerii. Również ocenę postaw ludzkich czerpie z ludowego kodeksu moralnego, między innymi przekonanie, że “nie ma zbrodni bez kary” czy “kto przysięgę naruszy, temu biada”.

Inną cechą romantyczną jest groza, tajemniczość i baśniowość. Autor uzyskuje je, dzięki osadzeniu swych opowieści w bliżej nieokreślonym czasie, często nocną porą w mrocznej scenerii. Bohaterami ballad są fantastyczne postaci. Wśród nich spotykamy duchy, zjawy, rusałki i czarownice. Groźne są również zbrodnicze zapędy bohaterów, między innymi Pani z “Lilii” i zbója z “Powrotu taty”.

Zgodnie ze słowami Szekspira, iż “są dziwy na niebie i ziemi, o których ani śniło się waszym filozofom”, ballady cechuje irracjonalizm, mistycyzm i cudowność. Łącznikiem pomiędzy światem żywych a zaświatami mogą być jedynie niektórzy, na przykład zakochana i szalona Karusia z “Romantyczności” niewinne dziecko z “Powrotu taty”, czy pustelnik występujący w “Świtezi” oraz “Liliach”.

Ciekawe tło w utworach Mickiewicza stanowią wydarzenia historyczne. Odwołanie do czasów walk Litwy z Rusią w “Świtezi” czy umieszczenie akcji w średniowieczu, kiedy to “mąż z królem Bolesławem poszedł na Kijawiany” świadczą o cechach historyzmu zawartych w balladach.

“Ballady i romanse” są prekursorską próbą ukazania nowego sposobu patrzenia na świat w literaturze. Stanowią także wyzwanie rzucone piewcom klasycyzmu. Ich doskonałość zapowiada późniejszy geniusz utworów Adama Mickiewicza. Na kształt cyklu w dużej mierze wpłynęły ludowe wierzenia, obyczaje, podania. Wynika to z romantycznego zafascynowania ludowością. To ona była źródłem, z którego czerpał Mickiewicz pomysły na tematy swych utworów. Wątki, które w głównej mierze pochodziły z „wieści gminnej”, pozwoliły na przedstawienie nie tylko samych bohaterów, ale także świata ich uczuć, wewnętrznych przeżyć, ich relacji z naturą, a także jej wpływu na losy człowieka. Tekstom ludowym romantycy przypisywali wiele wartości. Wydawały się im najbardziej autentyczne, gdyż powstawały spontanicznie, nie miały określonego autora oraz poprzez to, że były przekazywane drogą ustną, kształtowała je jedynie świadomość ludowa. Również dzięki przekazowi ustnemu były one świadectwem języka i ludowych obyczajów we wcześniejszych latach.

Pojęcie romantycznej ludowości możemy rozpatrywać na dwojaki sposób: pierwszym znaczeniem jest wprowadzenie do twórczości literackiej motywów zaczerpniętych z ludowości, kolejnym zaś jest dążenie do zgromadzenia i spisania, możliwie najwierniejszego, tekstów i obyczajów ludowych.

We wszystkich utworach, w tym oczywiście w Balladach i romansach, w których znajdujemy wątki ludowe, zaakcentowana jest wiara w możliwość obcowania świata żywych ze światem umarłych. Ważną pozycję zajmuje także kwestia zasad moralnych, sposób pojmowania winy i kary. Wymiar sprawiedliwości opiera się na twierdzeniu, iż nie ma winy bez kary. W taki właśnie sposób przedstawiane jest zagadnienie winy i kary w Balladach Mickiewicza. Sprawiedliwość wymierzana jest przez moce nadprzyrodzone (W „Liliach” niewierną żonę i braci – zdrajców - karze mąż – nieboszczyk, który przychodzi dokonać sprawiedliwego wyroku.) Gatunek literacki Świtezianka jako ballada romantyczna posiada następujące cechy: · tajemniczość postaci i miejsca: „A kto dziewczyna? – ja nie wiem”; „skąd przyszła?młodzi spotykają się nocą, przy blasku księżyca; · jednowątkowa fabuła: historia strzelca i dziewczyny; · synkretyzm rodzajowy: piękne, rozliczne opisy natury są typowe dla epiki ; duży ładunek uczuciowy w wypowiedziach narratora i bohaterów to elementy liryki oraz typowe dla dramatu dialogi pomiędzy strzelcem i dziewczyną; · bohater z ludu: strzelec; · język stylizowany na język ludowy; · dynamiczne opisy (technika kamery filmowej); · ludowa moralistyka: nie ma przebaczenia dla zdrady strzelca. Gatunek literacki Świteź : Ballada jest utworem synkretycznym, łączącym trzy rodzaje literackie. Elementy epickie w balladzie: · fabuła skonstruowana, jak w epopei, ale z reguły jednowątkowa; · dąży ku trzem jednościom; · występują postacie pierwszo- i drugoplanowe; · zadaniem postaci jest działanie; · akcja ma przebieg jednolity: jeden punkt kulminacyjny; · narrator jest w równym stopniu, co bohater zaskoczony, nie jest narratorem wszechwiedzącym, współuczestniczy w wydarzeniach; · opis jest dynamiczny (technika kamery filmowej). Elementy dramatyczne w balladzie: · akcja skonstruowana na zasadzie mini-tragedii; gra niespodzianek; · rozwiązanie przeciwne do oczekiwanego przez czytelnika; · pojawianie się dialogów; · liczne stawianie pytań; zagadkowe sytuacje (ja nie wiem, a czego, ktoś, coś, mówią, bają itp.). Elementy liryki w balladzie: · emocjonalizm narratora, który nigdy nie jest obojętny wobec toczących się wydarzeń; · liryczne opisy tła wydarzeń, które wywołują emocje i wzruszenia; · ballada może być śpiewana, bo jedną z jej cech są śpiewne wypowiedzi; · struktura monologu; · uzewnętrznianie własnych przeżyć. · Akcja ballad toczy się zazwyczaj nad zaczarowanymi jeziorami, w kniejach, lasach, dąbrowach, w ostępach leśnych i sięga poza granice materialnej rzeczywistości. · Fabuła ballad jest oryginalna, piękna, ale pełna dziwów i tajemnic, gdzie spotykamy się z zaczarowanym światem topielic (Świtezianka), świtezianek (Rybka), duchów (Lilie), diabłów (Pani Twardowska). W balladach na każdym kroku racjonalistyczna koncepcja poznawania świata rozmija się z obiektywna rzeczywistością. Inne cechy ballad: · tajemniczość postaci i miejsc, które najczęściej są niewidzialne dla ludzkiego oka, zatopione w ciemnym borze: „Gdy oko brzegów nie sięga, / Dna nie odróżnia od szczytu, / Zdajesz się wisieć w środku niebokręga. / W jakiejś otchłani błękitu”; · historyzm: odwoływanie się do historii Litwy; · bohaterowie z ludu; · narrator o ograniczonej; · moralistyka ludowa; · kontakt dwóch światów: żywych i umarłych; · romantyczne przesłanie; · fantastyka; · język stylizowany na język ludowy. na przez autora pokazuje, iż istnieją surowe zasady moralne, za przekroczenie których grozi surowa kara „Nie masz zbrodni bez kary”.