Założenia konstytucyjne zarówno państwa kanadyjskiego, jak również Indonezji stanowią o wielokulturowości tych narodów. Jednakże ilość narodowości zamieszkujących Indonezję stanowi jeden z wyższych na świecie współczynników w tym zakresie. ‬Na wyspach indonezyjskich można doliczyć się około‭ ‬trzystu ‬grup etnicznych, przy czym najliczniejsze stanowią Jawajczycy,‭ ‬Sundajczycy,‭ Madurowie i Malajowie oraz Papuasi z Nowej Gwinei. Podobnie ludność Kanady jest zlepkiem wielu ras, ponieważ składa się ona z przybyszów z całego świata, jednak grupy stanowiące zasadniczą przewagę to społeczeństwa pochodzenia rdzennego – indiańskiego, Anglosasi pochodzenia europejskiego, potomkowie kolonizatorów francuskich oraz ludność napływowa z Europy, Azji i Latynosi. Emigracja tych trzech ostatnich grup etnicznych do Kanady odznaczała się dynamicznym wskaźnikiem na przełomie ostatnich dekad i trwa nadal, chociaż w nieco mniejszym stopniu, niż miało to miejsce we wcześniejszym czasookresie. Lokalne władze Kanady czynią liczne starania organizacyjne i finansowe, celem wspierania mniejszości kulturowych, jednakże duże rozproszenie ludności, mimo tych poczynań, sprzyja zachowaniu pewnego stopnia odrębności kultury tych grup. Jednakże różnice dostrzegalne w kulturze, zwyczajach, tradycji, sztuce oraz wyznawanej religii są jeszcze większe i bardziej widoczne w Indonezji. Owa różnorodność odzwierciedla się zwłaszcza w aspektach religijnych i związanych z nimi obyczajach takich, jak chociażby sposób obchodzenia świąt. Chociaż obecnie dominującym wyznaniem jest islam, stanowiący religię wyznawaną przez niemal dziewięćdziesiąt procent populacji, to jednak z łatwością można dostrzec również istotne wpływy na kulturę religii takich jak hinduizm, buddyzm czy nawet animizm.

2. Kolektywizm oraz indywidualizm; wyjaśnienie pojęć Rozpatrując dwa wyżej wymienione państwa przez pryzmat doktryny i stylu zarządzania zasobami ludzkimi, sprowadzając sprawę wyłącznie do aspektu kolektywizmu bądź indywidualizmu, jako ideologii stanowiącej model rządzenia państwem, należy wpierw przybliżyć obydwa pojęcia. Kolektywizm i indywidualizm to przede wszystkim dwa przeciwstawieństwa, stanowiące dwie różne, czasem konkurujące z sobą bardzo intensywnie, a w niektórych społecznościach – przeplatające się miedzy sobą ideologie. Kolektywizm zakłada przede wszystkim istnienie zbiorowości wspólnie podejmującej decyzje, które mają doprowadzić do realizacji celu, założonego u podstaw działania tej zbiorowości. Działalność kolektywna na ogół wymaga od poszczególnych podmiotów pójścia na przymusowy kompromis, którego kosztem zazwyczaj jest rezygnacja z własnych upodobań i preferencji. Kolektywizm jako ideologia zakłada nadrzędność zbiorowości i jej interesów nad interesami poszczególnych jednostek. Indywidualizm natomiast głosi nadrzędność jednostek nad zbiorowością i postuluje nadanie im możliwości samodzielnego wybierania celów i środków do ich realizacji. Cele te mogą być zarówno sprzeczne jak i zbieżne z celami i interesami pozostałych jednostek, jednakże dla indywidualisty nie ma to żadnego znaczenia, ponieważ najważniejszym kryterium dla niego stanowi autonomia w ich wyznaczaniu. Fundamentem dla indywidualizmu jest na pierwszym miejscu prawo naturalne. We współczesnej dobie, kolektywizm stanowi nieodłączny element demokratycznego modelu zarządzania państwem, ponieważ już sama idea państwowości zakłada niejako kolektywizm, co uwidacznia się zwłaszcza w podejściu do prawa prywatnej własności (ciała i przedmiotów).

3. Podstawowe różnice pomiędzy państwami kolektywistycznymi a indywidualistycznymi na przykładzie Kanady i Indonezji W społeczeństwach wysoko rozwiniętych, do których z pewnością można zaliczyć Kanadę, państwo przejmuje niejako rolę „opiekuna” nad jednostką. Ta z kolei ma możliwość partycypować w rożnego rodzaju organizacjach, stowarzyszeniach, zgromadzeniach społecznych, otrzymując w zamian możliwość realizowania się w grupie. Jednocześnie zyskuje poczucie bezpieczeństwa, swego rodzaju spełnienia oraz może oczekiwać postaw wzajemnej lojalności wobec współczłonków. Natomiast w krajach, w których utrzymały się na pewnym poziomie sposoby bytowania typowe dla cywilizacji pierwotnych, wysoki status utrzymało prawo naturalne oraz nieodłącznie z nim związany indywidualizm jednostki. Takim krajem jest na przykład Indonezja. W państwach, gdzie preferowana jest omawiana doktryna zarządzania, zasadnicze dążenie poszczególnego obywatela sprowadzają się do realizacji podstawowych potrzeb. Chodzi tu przede wszystkim o zapewnienie bytu, czyli zdobycie środków na pożywienie, odzież i mieszkanie dla siebie samego oraz rodziny, a wyjątkowych przypadkach również dla najbliższego otoczenia. Przejawem istotnych wzajemnych powiązań społecznych w krajach, gdzie dominuje kolektywizm, jest chociażby uczestnictwo w różnego rodzaju akcjach podejmowanych przez daną grupę społeczną (np. działalność charytatywna), oraz wykształcenie w sobie umiejętności myślenia i postrzegania otoczenia przez daną jednostkę, w kategoriach „my”. Natomiast w krajach uboższych, nadal zasadniczy sposób na życie stanowi podejście stawiające jednostkę indywidualną, czyli siebie, w centrum swego zainteresowania. Kwestią niezwykle ważką i dostrzegalną, do realizacji której dążą obecnie bardzo intensywnie wysoko rozwinięte państwa, jak chociażby Kanada, jest wykształcenie w społeczności postawy szeroko rozumianej tolerancji, niestety niejednokrotnie fałszywie pojętej, co w efekcie końcowym czasem obraca się przeciwko tym społeczeństwom. Natomiast w krajach, gdzie zachował się model indywidualistyczny, zwłaszcza w krajach, gdzie dominującą religią jest islam, nadal dostrzegalne są postawy otwartego i bardzo wyrazistego wyrażania zdania w kwestiach światopoglądowych. Sprowadzane są czasem do dwóch radykalnych postaw, czyli całkowitej afirmacji lub całkowitego odrzucenia. Indonezja, jako jeden z krajów, gdzie widoczne są tego typu postawy, niejednokrotnie na oczach świata w jawny sposób dyskryminowała i potępiła odmienność niektórych ze swych obywateli, stosując terror i krwawe metody tłumienia wszelkich przejawów postaw relatywistycznych lub też niezgodnych z kanonem dominującej religii. Sprowadzenie wielu problemów do dwóch kategorii „dobre” i „złe”, „białe” lub „czarne”, jak to ma miejsce w społeczeństwach skrajnie totalitarnych, często związane jest z indoktrynacją społeczeństwa i swego rodzaju narzucaniem pewnych postaw. Dzieje się tak w pewnym stopniu m. in. w Indonezji, a zjawisko to można odczytać jako nisko kontekstową komunikacją. Natomiast w krajach pluralistycznych, których jako przykładem można posłużyć się Kanadą, poziom komunikacji znajduje się na znacznie wyższym poziomie. Czasem jednakże komunikacja w bogatych społeczeństwach jest prowadzona w dalece wysublimowany sposób. Dzieje się tak nieprzypadkowo, gdyż tego typu celowe działanie, stosowane przez najwyżej postawione klasy zarządzające, ma na celu najczęściej doprowadzenie do swego rodzaju manipulacji nastrojami społecznymi. W przypadku popełnienia przestępstwa lub nawet zachowań nietypowych, które nie przystoją w danej kulturze społecznej, w krajach, w których dominuje kolektywizm następstwem wyżej wymienionych zachowań jest poczucie wstydu odczuwane zarówno indywidualnie, ale również przenoszone na organizacje, grupy, stowarzyszenia, które dana jednostka reprezentuje. Jako przykład może posłużyć chociażby udowodnienie działań korupcyjnych u wysoko postawionego urzędnika lub też nagłaśniane przez media przypadki molestowania, odnotowane wśród duchowieństwa chrześcijańskiego. Zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku zachowanie negatywne odnoszone jest do organizacji, czyli odpowiednio do danego urzędu lub instytucji Kościoła, a nie tylko do samej osoby, która dopuściła się tych czynów. W dobitny sposób sytuacja tego typu została niejednokrotnie upubliczniona i napiętnowana w krajach wysoko rozwiniętych (USA, Irlandia, Kanada, Niemcy). Natomiast w krajach rozwijających się, wykroczenie poza pewien kanon stanowi przyczynek zwłaszcza do postawy skruchy i samokrytyki jednostki, która zawiniła, a w przypadkach przeniknięcia informacji o popełnieniu niecnego czynu do opinii publicznej, może zakończyć się szybką i gwałtowną rekcją, stanowiącą niejednokrotnie egzekucję w ramach samosądu społecznego. Tego typu zdarzenia niezwykle często mają miejsce zwłaszcza w kulturach arabskich i azjatyckich. W kwestiach podejścia do szkolnictwa i nauczania, również można zauważyć istotne różnice pomiędzy Kanadą a Indonezją. W pierwszym przypadku edukacja i uzyskane wykształcenie mają przynieść wymierne efekty, czyli zdobycie konkretnych umiejętności, które zastosowane w odpowiednich przypadkach zaowocują miarodajnym wynikiem. Istotą gospodarek kolektywistycznych jest w pierwszym rzędzie nastawienie na wynik. Oczywiście zdobyte wykształcenie pozwala również na przynależność do elit o wyższym statusie społecznym. Odmienna sytuacja ma natomiast miejsce w krajach, w których dominuje indywidualizm, ponieważ tam zdobycie wykształcenia jest równoznaczne przede wszystkim z prestiżem i uzyskaniem awansu społecznego, poprawą zasobności materialnej oraz poczuciem podniesienia własnej wartości. Tymczasem nie zawsze z wykształceniem Ida w parze konkretne umiejętności, gdyż zazwyczaj jego zdobycie stanowi dopiero początek w dalszych dążeniach do zdobywania bardziej zaawansowanej wiedzy, która to dopiero będzie mogła ewentualnie przynosić konkretne efekty w przyszłości. W bogatych społeczeństwach coraz intensywniej dąży się do uwzględniania aspektów psychologicznych w zarządzaniu personelem, w ramach stosunku pracy. Wyznacznik stanowią partnerskie relacje pomiędzy pracodawcą a pracownikiem. czy odpowiednio – pomiędzy przełożonym a podwładnym. Istotnym kryterium awansu zawodowego jest także przynależność grupowa i ranga społeczna. Siłą rzeczy, kolektywizm przejawia się także w stylu zarządzania personelem, gdyż prym wiedzie model zarządzania grupami, a nie – jak to ma miejsce w społeczeństwach rozwijających się – zarządzania jednostkami. Coraz bardziej widoczna bywa też postawa przełożonych, którzy przedkładają znaczenie dobrych relacji międzyludzkich nad osiągnięcie celu, zdając sobie sprawę ze znaczenia kompetentnego i oddanego pracownika. Można pokusić się o stwierdzenie, iż dopuszcza się pewną granicę błędu. Natomiast zgoła odwrotnie sytuacja ta przedstawia się w krajach wyznających doktrynę indywidualistyczną, gdzie relacje zawodowe sprowadzają się zwłaszcza do obopólnych korzyści. Często te korzyści są ważniejsze niż etyczna postawa i prowadzą do zjawisk patologicznych, takich jak nepotyzm czy korupcja, dostrzegalnych zwłaszcza w biedniejszych krajach. Ponadto fakt, że indywidualizm dominuje w społeczeństwach rozwijających się, wpływa na to, iż najważniejszym celem staje się jedynie nastawienie na zysk, przedkładane ponad relacje międzyludzkie i dobro jednostki.

4. Status społeczny kobiety i mężczyzny w społeczeństwach wysoko rozwiniętych i rozwijających się Istotą równouprawnienia płci jest dążenie do zmiany stereotypowego postrzegania roli oraz wizerunków związanych z pozycją kobiet i mężczyzn w społeczeństwie. Zachodnie cywilizacje niezwykle istotną wagę poświęcają problematyce praw człowieka oraz podstawowych wolności w dziedzinach życia politycznego i społecznego, a także kulturalnego i obywatelskiego. Zgodnie z tą doktryną każdy obywatel, bez względu na płeć, powinien posiadać równe prawa, obowiązki i szanse w tych dziedzinach. Takie stanowisko wiąże się zwłaszcza z równą dystrybucją władzy i wpływów. Chodzi tu miedzy innymi o prawa udziału kobiet we wszelkich ciałach decyzyjnych i opiniodawczych. Inny aspekt równouprawnienia stanowią równe możliwości uzyskania niezależności finansowej, a także prawo do niedyskryminacji w zatrudnieniu i w odniesieniu do działalności gospodarczej. Inaczej natomiast sytuacja kobiety przedstawia się w krajach muzułmańskich, zwłaszcza tych najbardziej fundamentalistycznych. Wciąż bardzo silna jest tam tradycja, oparta na hadisach. Zabrania ona kobietom działalności publicznej i pracy zawodowej, ograniczając ich aktywność jedynie do roli żon, matek i gospodyń domowych. W ortodoksyjnych społecznościach islamskich kobiety żyją zamknięte w domach, a wychodzić na zewnątrz mogą bardzo rzadko i zazwyczaj tylko w towarzystwie mężczyzn. W wielu krajach islamskich kobieta nie może sama udać się do miejsc użyteczności publicznej, takich jak chociażby restauracja, kino, a w skrajnych przypadkach nawet do sklepu na zakupy. Nierzadko można spotkać się z sytuacją, że kobiety muzułmańskie nie posiadają żadnego wykształcenia, nie potrafią czytać ani pisać, ponieważ od najmłodszych lat zmuszane były do wykonywania ciężkich fizycznych prac. Mimo tego, że w Indonezji większość obywateli stanowią głównie muzułmanie, status kobiet jest przez zewnętrznych obserwatorów uważany za dość wysoki, choć ich pozycja i prawa różnią się znacznie w obrębie różnych grup etnicznych. Generalna zasada każe postrzegać jednak mężczyzn jako przywódców społeczności, decydentów i mediatorów, podczas gdy kobiety mają troszczyć się o wartości rodzinne.

5. Rola i status społeczny kobiety i mężczyzny w Kanadzie oraz w Indonezji W zapisach Kanadyjskiej Karty Praw i Swobód bez trudu można dopatrzeć się zapisu o równouprawnieniu płci. Skoro w krajach cywilizacji zachodniej kobieta traktowana jest na równi z mężczyzną, to należy przyjrzeć się bliżej również wartościom, jakie się z tym wiążą. Ponieważ kobieta zdecydowanie bardziej emocjonalnie reaguje na otaczające ją sprawy, w krajach gdzie jej ranga i rola są stawiane na równi z mężczyzną, uwidaczniać będą się również postawy za tym idące. Dla większości z kobiet ogromne znaczenie ma troska o drugiego człowieka i poczucie bezpieczeństwa. Dlatego państwa, gdzie równouprawnienie płci jest na porządku dziennym, już dawno wpisały omawiane wartości na stałe, w swego rodzaju kanon postępowania. Przykładem takiego kraju z pewnością może być Kanada. Natomiast z pewnością inaczej ten aspekt będzie postrzegany w Indonezji. Wysokim zainteresowaniem będą się w tym przypadku cieszyły dążenia do sukcesów materialnych oraz postęp w gospodarce i technologii. Sytuacja taka będzie miała miejsce z dwóch powodów. Po pierwsze głód społeczeństw rozwijających się budzący chęci bogacenia się i zdobywania dóbr. Po drugie zaś, społeczeństwa, w których znaczącą role odgrywają mężczyźni, swoje aspiracje sprowadzają do spraw materialnych i praktycznych, chcąc jak najszybciej uzyskać konkretne, mierzalne i sparametryzowane efekty. Inne, bardzo ważne wartości dla kobiet, to dobre relacje interpersonalne nie pozbawione elementów czułości i wrażliwości na drugą osobę. Podobnych postaw kobiety oczekują i chcą doszukać się u mężczyzn. Tym zachowaniom towarzyszy niejednokrotnie swego rodzaju postawa skromności i pokory, podczas gdy mężczyzna stawia sobie jako priorytety, postawy zgoła odmienne. Dla znamiennej większości przedstawicieli płci męskiej głównymi priorytetami są dobra materialne, a co za tym idzie – podejmowanie wszelkich, czasem daleko idących kroków, w kierunku realizacji tych zamierzeń. To zapewnienie bytu najbliższym jest najważniejszym celem dla mężczyzny. Tego zadania nie da się zrealizować bez posiadania wystarczającej ilości pieniędzy. Niestety kosztem dążeń do ich zdobywania, często zaniedbywane bywają relacje międzyludzkie. Sytuację tę mężczyźni tłumaczą sobie faktem, iż są to sprawy tożsame dla kobiet, będące ich domeną oraz życiowym zadaniem. Często na tym tle dochodzi do różnego rodzaju spięć i nieporozumień, ponieważ mężczyźni, mając niejako zakodowaną postawę patriarchatu, mimowolnie zrzucają odpowiedzialność za wychowanie dzieci i sferę uczuć na żony i matki. Te z kolei mają całkiem inne oczekiwania wobec swych partnerów. Tego typu postawa jest szczególnie widoczna u kobiet zamieszkujących kraje rozwinięte, które oferują im równie bogate perspektywy rozwoju i kariery, jak ma to miejsce w odniesieniu do mężczyzn. Zatem w przypadkach koniecznych, kwestie sporne rozstrzyga się, za pomocą podziału obowiązków i zapewnienia równouprawnienia w pełnym znaczeniu tego słowa. Inaczej sprawa ta ma się w krajach rozwijających się, zwłaszcza w społecznościach, gdzie istotną wagę przykłada się do zachowania ortodoksyjności. Tam mężczyzna wciąż postrzegany jest jako jedyny żywiciel rodziny i na jego barkach spoczywają obowiązki zapewnienia bytu najbliższym. Natomiast kobieta zabiega o gospodarstwo domowe i wychowuje dzieci, otaczając je czułą opieką. Bogate społeczeństwa oczekują od swoich obywateli nawet dalej idących postaw, niż te, które zostały przedstawione w wyżej wymienionych przykładach. Próbują one nauczyć ludzi, iż bycie słabszym nie jest ujmą, lecz zasługuje na litość, a przede wszystkim na pomoc ze strony silniejszych jednostek. W krajach tych nie jest wstydliwą sprawą przyznanie się do złego nastroju i słabości, zarówno gdy sprawa ta dotyczy kobiet, jak i mężczyzn. Nawet płacz chłopca nie jest już, jak to było dawniej, powodem do wstydu i żenady wobec innych rówieśników. Promuje się również postawę pokojowego nastawienia i koleżeństwa wobec innych. W krajach rozwijających się utrzymały się natomiast niejako pierwotne zachowania i postawy. Mężczyzna musi być silny, powinien bronić swego, nie przystoi mu postawa obawy czy jakiejkolwiek słabości, a postawa tchórzostwa lub niestabilności psychicznej może być powodem do dyskryminacji i napiętnowania. Płacz i inne reakcje emocjonalne zarezerwowane są jedynie dla kobiet. Natomiast podziwem darzy się jednostki silne i potrafiące walczyć bez wahania o swoje racje.

6. Podsumowanie Analizując powyższe przykłady, sprowadzając omówione kwestie do dwóch przeciwstawnych sobie i pełnych wzajemnych kontrastów krajów, jakimi z pewnością są Kanada oraz Indonezja, można pokusić się o różnego rodzaju wnioski. Przede wszystkim Indonezja, będąca utożsamieniem cywilizacji stojących u progu rozwoju, nadal przejawia w sobie ogromną ilość postaw zakorzenionych w początkach dziejów ludzkości. Mieszkańcy Indonezji kierują się przede wszystkim pragmatyzmem, a ich zasadniczym celem jest zapewnienie sobie godziwego bytu. W daleko zarysowanej perspektywie ukazują się wyższe wartości, takie jak rozwój osobisty, altruizm czy potrzeby przynależności oraz samorealizacji. Są one jednak wciąż mocno przysłonięte dążeniem do realizacji potrzeb niższego rzędu, czyli potrzebami fizjologicznymi oraz potrzebami poczucia bezpieczeństwa. Kanada, będąc jednym z najbogatszych krajów na świecie, przyzwyczaiła niejako swoich obywateli do poczucia komfortu bezpieczeństwa oraz stabilności finansowej. Z tego też powodu, społeczeństwo samo dąży do realizacji wyższych potrzeb, mając na uwadze drugiego człowieka, kierując się zasadami wolności oraz równości. Społeczeństwo dobrze wykształcone mające szybki dostęp do bardzo licznych informacji, potrafi bardzo dobrze domagać i upominać się o swoje prawa, zwłaszcza w sytuacjach, kiedy pojawia się taka potrzeba. Reasumując, zarządzanie jednym i drugim rodzajem omawianych społeczności niesie z sobą różnego rodzaju wezwania, wady oraz zalety. Z pewnością łatwiej można podporządkować sobie człowieka, który zmuszony będzie do daleko posuniętej uległości, z powodu zabiegania o swoje podstawowe potrzeby. Sprawa ta staje się jeszcze prostsza, kiedy człowiek ten jest niezbyt dobrze wykształcony, wywodzi się z niskich warstw zhierarchizowanego społeczeństwa i nie zna swoich podstawowych praw, a nawet znając je, nie ma do kogo zwrócić się o ich egzekwowanie. Gdy do tych czynników dołącza jeszcze podległość wynikająca z ideologii związanej z wyznawaną religią, często efektem finalnym splotu tych okoliczności, bywa jawne manipulowanie jednostką. Towarzyszy temu zazwyczaj szereg patologicznych zjawisk, takich jak przekupstwo, szantaż, zastraszanie prowadzące do marazmu i stagnacji. W tej sytuacji pozostaje już tylko bardzo cienka granica, do zjawiska całkowitej dominacji nad licznymi masami społecznych przez kilku dyktatorów. Jako zalety i ułatwienia, które towarzyszą zarządzaniu osobą w państwach rozwijających się, można wymienić szacunek podwładnego w stosunku do przełożonego, obopólne nastawienie na realizację celu, oraz łatwość uzyskaniu postawy pełnej motywacji jednostki. Analogicznie, jak w szerszym kontekście, będzie przedstawiała się sprawa zarządzania personelem w zakładzie pracy. Podobnie na tym polu, obecne będą również te same mechanizmy i zachowania. Na o wiele dalszym etapie rozwoju znajduje się obecnie styl zarządzania w krajach bogatych, wysoko rozwiniętych. Do zmotywowania społeczeństwa nie wystarczą już podstawowe, czasem prymitywne sposoby. Bardzo często w parze ze skutecznym zarządzaniem idą rozliczne dziedziny poboczne, mające na celu wspieranie kadry zarządzającej, a prym wśród nich wiedzie zwłaszcza psychologia człowieka. Zachęcenie i zmobilizowanie przedstawiciela bogatego kraju do pewnych, oczekiwanych zachowań wymaga postawy partnerstwa, przejrzystości oraz zastosowania bogatej argumentacji. Jednak w przypadku uzyskania pozytywnego efektu, przez proces motywacji, efektem będą owocne rezultaty, pełne dwustronnych korzyści. Mankamentem, który może utrudniać motywację, stanowiącą nieodłączny element zarządzania, może być trudność w znalezieniu bodźców stymulujących człowieka, mającego zapewnione wszelkie potrzeby natury ludzkie.

.