Polityka Jagiellonów

Jagiellonowie prowadzili politykę dynastyczną tj. zespół działań podejmowanych przez daną dynastię, polegających na opanowaniu jak największej ilości ziem na drodze sojuszów, mariaży lub interwencji zbrojnych. Jagiellonowie zasiadali na tronie polskim od 1386r, wiążąc jednocześnie Wielkie Księstwo Litewskie z Polską na zasadzie unii personalniej. Dynastia ta wykorzytując swoją stosunkowo silną pozycję polityczną po wygranej wielkiej wojnie z Zakonem, była ponadto zainteresowana opanowaniem tronu Czech i Węgier. Nowy impuls dla polityki dynastycznej dały narodziny długo oczekiwanych synów Władysława i Kazimierza.

Jagiellonowie prowadzili politykę dynastyczną tj. zespół działań podejmowanych przez daną dynastię, polegających na opanowaniu jak największej ilości ziem na drodze sojuszów, mariaży lub interwencji zbrojnych. Jagiellonowie zasiadali na tronie polskim od 1386r, wiążąc jednocześnie Wielkie Księstwo Litewskie z Polską na zasadzie unii personalniej. Dynastia ta wykorzytując swoją stosunkowo silną pozycję polityczną po wygranej wielkiej wojnie z Zakonem, była ponadto zainteresowana opanowaniem tronu Czech i Węgier. Nowy impuls dla polityki dynastycznej dały narodziny długo oczekiwanych synów Władysława i Kazimierza. Król podjął starania o zabezbieczenie im sukcesji w Polsce. Po śmierci Jagiełły królem Polski został Władysław III zaś na Litwie wielkim księciem – Kazimierz. W 1420 husyci zaproponowali tron Czech Władysławowi Jagielle po detronizacji Zygmunta Luksemburczyka, jednak Władysław Jagiełło odzrzucił tę propozycję. 1437r. Bezpotomna śmierć Zygmunta Luksemburczyka. Czesi ofiarowali tron Władysławowi III. Dostojnicy polscy przyjmują koronę czeską dla jego brata- Kazimierza Jagiellończyka. W 1438r. Kazimierz zrezygnował z tronu czeskiego po konfrontacji z Albrechtem Habsburgiem. Powstaje koncepcja objęcia tronu węgierskiego przez Władysława i zawarcia unii personalnej obu krajów. Miała ona uwarunkowania: kardynał Oleśnicki obawiał się okrążenia Polski przez wrogich jej Luksemburgów i Krzyżaków; Węgry narażone coraz bardziej na niebezpieczeństwo tureckie, starały się znalezc sojusznika w celu podjęcia wspólnej akcji obronnej, osadzenie króla polskiego w Budzie zabezpieczyło Ruś Halicką przed pretensjami Węgrów. W 1440 Władysław III został wybrany na króla Węgier. Zginął w bitwie pod Warną w 1444r. Kazimierz Jagiellończyk został w 1440r po śmierci Zygmunta Kiejstutowicza namniestnikiem, a następnie woelkim księciem litewskim. Władzę na Węgrzech przejął Władysław Pogrobowiec. Kazimierz Jagiellończyk , koronując się w 1447r. na króla polskiego, przywrócił unię personalną obu państw jagiellońskich. Na długie lata jego panowania przypada zasadniczy okres realizacji polityki dynastyczej Jagiellonów. W realizacji tej polityki Kazimierza duży udział miała jego małżonka Elżbieta i jej pretensje dynastyczne. Pochodziła z albertyńskiej linii Habsburgów, panującej w Austrii właściwej, a od 1438 także na Węgrzech i w Czechach. Linia ta wygasła w 1457 po śmierci jej brata Wladysława Pogrobowca. Jako jedna ze spadkobierczyń brata w kontracie ślubnym zrzekła się swych praw do dziedziczenia Austrii. Nie uczyniła tego w odniesieniu do Czech i Węgier, skąd polska para królewska nie traciła nadziei na pozyskanie tych tronów dla swych dzieci. Kolejnym impulsem dla prowadzenia polityki była rozrodzona dynastia, gdyż Elżbieta urodziła 13 dzieci, z czego 11 osiągneło wiek dorosły: synowie: Władysław król Czech i Węgier, Kazimierz, Jan Olbracht król Polski, Aleksander wielki książę litewski i król polski, Zygmunt Stary wielki książę litewski i król Polski, Fryderyk, córki : Jadwiga, Zofia, Anna, Barbara, Elżbieta. W 1462r. Układ między Jerzym z Podiebradu a Kazimierzem Jagiellończykiem, na mocy którego po śmierci Jerzego tron w Pradze miał zostać przekazany Jagiellonom. Po śmierci Jerzego z Podiebradu w 1471r Władysław Jagiellończyk koronowany na króla Czech. Walki Władysława z Maciejem Korwinem. W 1491r po śmierci Macieja Korwina rozpoczeła się rywalizacja o tron węgierski między Wladysławem Jagiellończykiem a jego młodszym bratem Janem Olbrachtem. Rywalizację wygrał Władysław koronując się na króla Węgier w 1491r. Za panowania Jana Olbrachta ponownie doszło do faktycznego zerwania unii Polski z Litwą, której władcą był Aleksander. Książę moskiewski Iwan III Srogi zajął tereny wchodniej Litwy i ostatecznie przyłączył do swoejego państwa w 1503 ziemię czernihowską, siewierską i cześć smoleńsskiej. Jan Olbracht w 1497r. Zorganizował wyprawę zbrojną, której celem było przywrócenie polskich wpływów w Mołdawii i odebranie turkom portów czarnomorskich. Zakończyła się ona klęską. W 1499 zawarł on z hospodarem mołdawskim i Węgrami sojusz wymierzony przeciwko Turcji. Jan Olbracht umarl bezpotomnie i nowym królem polskim wybrano Aleksandra. Przywróceniu uległa unia Polski z Litwą. Z zamian za poparcie swojej kandydatury przez możnowładztwo wydał w 1501 przywielej mielnicki, który dużą władzę przekazywał w ręce senatu. Aleksander nie doczekał się następcy tronu królem Polski został Zygmunt Stary jego młodzy brat. Zygmunt Stary dążył do wzmocnienia władzy królewskiej i ustanowienia dziedziczności tronu. W 1529r. przeprowadzono elekcję jego syna Zygmunta Augusta za życia ojca ( elekcja vivente rege.). Spotkało się to ze sprzeciwem szlachty i doprowadziło w 1537 do rokoszu lwowskiego- wojna kokasza. Domagano się od króla uznania elekcyjności tronu, wprowadzenia zakazu łączenia urzędów. Postylaty te stały się początkiem formowania ruchu egzekucyjnego. Przeprowadzono w kraju reformę , czyli system monetarny oparto na srebnym groszu. Po śmierci ostatnich książąt mazowieckich Piastów w latach 1524 i 1526 Mazowsze włączono do Polski. Kontynuował wojny z Moskwą która chciała odzyskać ziemie zajęte przez Litwę. W 1514 wojska moskiewskie zajęły Smoleńsk i przegrały w bitwie pod Orszą. W 1522r zawarto pokój, każda ze stron utrzymała swój stan posoadania. W 1515r. W Wiedniu z ceaarzem spotkali się władcy Polski oraz Czech i Węgier. Uzgodniono że Maksymilan H. Odstąpi od antypolskiej polityki. Monarchowie zaaranżowali 2 małzeństwa pomiędzy dziećmi Władysława Jagiellończyka i wnukami cesarza. W wypadku wymarcia Jagiellonów na Węgrzech i w Czechach władzę mieli przejąć Habsburgowie a w sytuacji odwrotnej Jagiellonowie mieli dziedziczyć po Habsburgach. W !533r zawarto wieczysty pokój pomiędzy Polską a Turcją. Krzyżacy chcieli zrzucić zależność lenną od Polski, w której znajdowali się od zakończenia wojny 13-letniej. Wybuchła wojna w 1519r która zakończyła się rozejmem. Wielki mistrz Albrecht Hohenzollern zdecydował się zlikwidować państwo krzyżackie i powołać państwo świeckie- Prusy książęce. W 1525r złożył hołd lenny Zygmuntowi Staremu. Za panowania Zygmunta Augusta rozwinął się ruch egzekucyjny. W 1562 uchwalono egzekucję dóbr królewskich, które bezprawnie znajowały się w rękach możnowładztwa. W połowie 16w. Polska i Litwa zaczeły rywalizować ze Szwecją ,Danią oraz państwem moskiewskim o wpływy nad Bałtykiem. Ich celem było opanowanie Inflant. W 1558 wybuchła I wojna północna, gdy car moskiewski Iwan 4 Grozny zaatakował Inflanty i zajął znaczną cześć obszaru. Wojna trwała do 1570 r w wyniku ustaleń pokojowych ze Szczecina Rzeczpospolita zatrzymała zatrzymała większość Inflant. W 1562 wielki mistrz zakonu krzyżackiego Gothard Kettler złożył hołd lenny Zygmuntowi Augustowi i oddał swoje państwo w opiekę Polsce i Litwie. Za to otrzymał Kurlandię i Semigalię. W 1563r w zamian za uzyskanie pomocy, Zygmunt August zgodził się na przeniesienie praw do lenna w Prusach na brandenburską linię Hohenzollernów. W 1569 r zawarto unię realną między Polską i Litwą. Król w tym samym roku ogłosił włączenie do Polski województw podlaskiego, wołyńskiego, bracławskiego, kijowskiego. Postanowienia uni : powstanie Rzeczypospolitej Obojga Narodów złożonej z 2 państw Korony Królewstwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, wspólna polityka zagraniczna, obronna i monetarna, ujednolicony system celny, wspólny sejm złożony z przedstawicieli obu państw; odrębne: urzędy centralne, skarb, wojsko; wybór wspólnego władcy podczas wolnej elekcji przez szlachtę polską i litewską. Podsumowanie: pozytywne: Jagiellonowie w wyniku prowadzenia swojej polityki władali na największym w Europie terytorium. Rządy osobiste Jagiellonów ważyły na dziejach Europy przez dwa stulecia. Wzmocniony został prestiż Polski i dynastii Jagiellonów w Europie. Nastąpiło osłabienie wpływów niemieskich w Polsce. Zabezbieczenie granic Polski przed agresją zewnątrzą, negatywne: zaniedbanie rewindykacji Śląska do Polski,poniesienie przez Polskę ogromnych nakładów finansowych, przejście dużej części królewszczyzn tytułem zestawu w ręce prywatne, przejście korony Czech i Węgier w ręce Habsburgów w następstwie układu wiedeńskiego