GOSPODARKA ŚWIATOWA 1919-1939

Periodyzacja dwudziestolecia międzywojennego z perspektywy historii gospodarczej oraz krótka charakterystyka każdego z okresów. -1918-1923 – powojenny period. Przejście od wojny do pokoju w państwach Zachodu było dosyć skomplikowanym. Powojenna sytuacja wymagała wznowienia zburzonych gospodarczych związków, socjalnego i politycznego stabilizowania. -1923-1929 – stabilizacja. -1929-1933 – kryzys, spadek, umocnienie. -1933-1939 – odbudowa. Państwa które poniosły największe straty ludnościowe oraz terytoria gdzie miały miejsce największe straty materialne. -Niemcy – 2 037 000 zmarł.

Kup dostęp do treści Dodaj artykuł aby odblokować treść
  1. Periodyzacja dwudziestolecia międzywojennego z perspektywy historii gospodarczej oraz krótka charakterystyka każdego z okresów. -1918-1923 – powojenny period. Przejście od wojny do pokoju w państwach Zachodu było dosyć skomplikowanym. Powojenna sytuacja wymagała wznowienia zburzonych gospodarczych związków, socjalnego i politycznego stabilizowania. -1923-1929 – stabilizacja. -1929-1933 – kryzys, spadek, umocnienie. -1933-1939 – odbudowa.
  2. Państwa które poniosły największe straty ludnościowe oraz terytoria gdzie miały miejsce największe straty materialne. -Niemcy – 2 037 000 zmarł. -Rosja – 1 811 000 -Francja – 1 327 000 -AW – 1 100 000 -WB – 715 000 -Włochy – 578 000 -Terytorium Francji, północ Włoch, część Polski, zachód Rosji.
  3. Gospodarka Wielkiej Brytanii w latach 1919-1924 -osłabł eksport, na miejsce towarów ang. weszły inne, z pozycji bankiera świata stała się dłużnikiem. -zahamowanie tenpa wzrostu gospodarczego, wysokie bezrobocie.
  • odzyskała poziom produkcji z 1913 r. w 1928.
  1. Gospodarka Francji w latach 1919-1924 -po 1. wojnie światowej: wysiłek wojenny był duży, północno-wschodnie regiony były zniszczone, ziemia zdewastowana, sieć komunikacyjna zrujnowana. -rola reparacji niemieckich: odzyskano Alzację i Lotaryngiję.
  • odzyskała poziom produkcji z 1913 r. w 1924.
  1. Gospodarki państw neutralnych z 1. wojny światowej w okresie powojennym. -korzyść państwom: Szwakarii, Szwecji, Hiszpanii, Holandii. -prowadzono handel, nie poniosły strat.
  2. Tzw. kryzys rekonwersji. -powrót przemysłu do produkcji cywilnej i powstania zjawiska nadprodikcji towarów. -w latach 1920-1921 konsekwencją tego było opanowanie władzy przez Benito Mussuliniego.
  3. Gospodarka Niemiec w latach 1919-1924 -straty terytorialne 13% przedwojennego terytorium, ludnościowe 10% oraz gospodarcze 14,6% ziemi uprawnej, 75% złóż rudy żelaza, 68% rud cynku i 26% węgla kamiennego. -utraczono kolonie i rynki zagraniczne. Ograniczono możlowości militarne, wprowadzono ograniczenia natury gospodarczej. -ostatecznie ustalone reparacje 1921: na kwotę 132 mld marek w złocie oraz 25% rocznych zysków z handlu zagranicznego. Kwota miała być spłacona w ciągu 42 lata. -wladza nie kwapiła się, powołując na trudną sytuacje gospodarczą i kryzys walutowy. -okupacja Zagłębia Ruhry: wojska fr. i belg. w styczni 1923 rozpoczęły okupacje.Zorganizowano bierny opór wobec okupantów.
  4. Gospodarka USA w latach 1919-1924 -niewielki straty terytorialne i ludnościowe, -konsekwencje gospodarcze 1. wojny światowej – stały się potęgą gospodarczą. Po wojnie USA przejęły kierownictwo nad gospodarką światową. -udział w światowej produkcji przemysłowej (ponad 40% udziału w światowej produkcji przemysłowej w 1920). -sytuacja finansowa: kapitały USA napłyneły do Europy, wiele państwa stały się dłużnikami. Z państwa-dłużnika stały się państwem-wierzycielem.
  5. Gospodarka Japonii w latach 1919-1924 W okresie wojny rozwijali] dynamicznie swą gospodarkę (produkcję stali, budownictwo okrętowe, przemysł lekki), wchodziła z towarami na rynki azjatyckie (umocniła się w Chinach). Na konferencji wersalskiej uznano ją za jedno z pięciu mocarstw decydujących o losach powojennego świata i otrzymała w formie mandatu wyspy Mariany, Marshalla i Karoliny.
  6. Gospodarki dominiów brytyjskich w latach 1919-1924 „Biale dominia". Wojna przyniosła korzyści gospodarcze państwom wchodzącym w skład Brytyjskiej Wspólnoty Narodów: Kanadzie, Australii i Nowej Zelandii („białe dominia"), które znacznie rozwinęły u siebie rolnictwo oraz z powodu zahamowania napływu towarów europejskich - poczęły inwestować w przemysł. Podobna sytuacja miała miejsce w koloniach brytyjskich (Indie), a także w niepodległych państwach Ameryki Poludniowej. Wygłodzona po wojnie Europa kupowała bowiem w tych krajach żywność.
  7. Kryzys inflacyjny w Europie w połowie lat 20. XX wieku -przyczyny: trudności walutowe, odchodzenie od pieniądza złotego oraz drukowanie dodatkowego pieniądza papierowego -miejsce występowania: Niemcy, Austria, Węgry, państwa bałkańskie, Polska. -pozytywne skutki inflacji: wykorzystanie dla pozbycia się zadłużenia wewnętrznego, premia inflacyjna w handlu zagranicznym -negatywne skutki inflacji: gwałtowy wzrost cen, spadaly praownize płace realne -hiperinflacja w Niemczech: w 1923 chaos gospodarczy, zagroza rewolucji socialnej -sposoby walki z inflacją w Niemczech – szybki reformy walutowe – wprowadzenie tzw. marki rentową wartością 1 biliona dotychczasowych marek papierowych, wymiana pieniędzy, w 1924 przywrócono parytet złota -Hjalmar Schacht (1877-1970) – autor i organizator reform, specjalny komisarz walutowy, prezes Banku Rzeszy.
  8. Stabilizacja i wzrost gospodarki światowej w latach 1924-1929
  • państwa których gospodarka powróciła w 1924 r. do poziomu z 1913 r. – Włochy i Francja -przyczyny pomocy gospodarczej dla Niemiec – postawić tamę infiltracji lewicowej propagandy płynącej z Zw. Rad. -plan Charlesa G. Dawesa 1924 – raty rozne ustalono na 2,5 mld marek, znesiono świadczenia rzeczowe, wojska okupujące Zaglębie Ruchry miały się wycofać z 1925 -plan Owena Younga 1929(poprawka do Dawesa) – całość odszkodowań obniżono, zniesiono międzynarodową kontrole finansową Niemiec, przewidzano opuszczenie Nadrenii przez wojska fr. – ostateczna likwidacja ograniczenia niemieckiej suwerenności. -pierwsze moratorium Niemiec na spłatę reparacji – czerwiec 1931 na 1 rok -ostateczna odmowa Niemiec spłaty reparacji: po dojściu do władzy Hitlera, wypłacono 16% ustalonej pierwotnej sumy -kiedy ostateczne spłacono reparacje ??? -drugi element pomocy – kredyty (głównie 70% z USA i przeznaczenie: na spłatę reparacji, na inwestycje i zakupy zagraniczne) -stan gospodarki Niemiec w 1929 r. w stosunku do 1913 r. (tylko 3% w poruwnaniu) – odrobienie z nawiązką wielkich strat materialnych i spadku produkcji
  • wielkość produkcji przemysłowej Niemiec (11%) w 1929 r. w stosunku do gospodarki USA (43%) i Wielkiej Brytanii (9%) -złote lata w Niemczech 1924-1929
  • państwa(Stany Zjednoczone-70%, Japonia-wyższe niż w 1913, Szwecja-50%, Włochy-55%, Belgia-40%, Czechosłowacja-40%, Francja-39%) wzrost produkcji przemysłowej -jakie duże europejskie państwo prawie nie odnotowało wzrostu w latach 1913-1929 – Wielka Brytania -7 państw których produkcja przemysłowa stanowiła w 1929 r. ponad 80% produkcji światowej ????
  1. Przyczyny wielkiego kryzysu gospodarczego w latach 1929-1933/1935 => pogorszenie się koniunktury w Stanach Zjednoczonych i ścisłe powiązanie rynku amerykańskiego z europejskimi => Stany Zjednoczone wstrzymały kredyty i zażądały zwrotu zaciągniętych długów; => trudności w światowym rolnictwie, zmniejszenie zapotrzebowania na bawełnę, mięso i zboże – wiązało się to ze zmianami zachodzącymi w przemyśle: wzrost produkcji samochodów, produkcja tkanin z włókien syntetycznych, wzrost spożycia warzyw, owoców i mleka; => utrzymywanie wysokich cen przez monopole a dyktowanie niskich cen na surowce, co szczególnie uderzało w państwa słabsze ekonomicznie; => spekulacja na giełdach – pojawienie się akcji fikcyjnych spółek, sztuczne zawyżanie ceny akcji; „czarny październik” 1929 – krach na nowojorskiej giełdzie Wall Street ; -cykl 2 koniunkturalny Juglara (istota, pierwsze występowanie, od kiedy rozpowszechnienie na całym świecie) ???
  2. Mechanizm wielkiego kryzysu: -od nadprodukcji do samonapędzającego mechanizmu: nadprodukcja×ograniczenie produkcji×bezrobocie×malejący popyt -początek kryzysu na nowojorskiej giełdzie – ogromna podaż akcji przy mniejszym popycie na nie doprowadziła 24 października 1929 do paniki, opanowały ją banki, wykupując akcje w celu ustabilizowania ich cen. 29 października do krachu na Wall Street (siedziba giełdy) -cechy kryzysu świadczące o jego wyjątkowej wielkości: długotrwalość, głębokość oddziaływania, szeroki zasięg geograficzny, skala obniżenia wskaźników wzrostu gospodarczego -kryzys w przemyśle(produkcja obniżyła się o 33%): w Ameryce 53%, w Europie 35%, w Azji 10% -skala bezrobocia (gdzie największe bezwzględne i względne); gdzie poza przemysłem; ??? -przejawy kryzysu bankowego – banki ogłaszały niewypłacalność i upadłość -wpływ kryzysu na demografię – zmniejszenie liczby zawieranych małżeństw oraz spadek przyrostu naturalnego w krajach uprzemysłowionych -wpływ kryzysu na system polityczny (korporacjonizm, dyktatury) ???
  3. Okres interwencjonizmu państwowego (1933 – 1939): -przyczyny zaangażowania państwa w gospodarkę v. liberalne przekonanie o niewidzialnej ręce rynku – wzrastające siły lewicy zagrażały stabilności społecznej wielu państw. Nurt interwencjonistyczny był przede wszystkim reakcją na niedoskonałości rynku. -John Maynard Keynes i jego praca (1936) – Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza, istota interwencjonizmu (popyt a podaż) – za główną przyczynę kryzysu było uznano słaby popyt na dobra konsupcyjne i dlatego zalecał świadome działania państwa, które prowadziły by do wzmocnienia tego popytu i tym samym „nakręcania koniuktury” -metody pośrednie i bezpośrednie wychodzenia z kryzysu: Środki pośrednie: => kontrolowane zwiększanie ilości pieniądza w obiegu => progresywne opodatkowanie wysokich dochodów => zwiększenie świadczeń socjalnych => obniżanie stopy procentowej od oszczędności Środki bezpośrednie: => organizowanie robot publiznych =>prowadzenie różngo rodzaju prac użytecznych, finansowanych ze skarbu państwa, w celu zatrudniania bezrobotnych
  4. New Deal w Stanach Zjednoczonych: -stanowisko Herberta C. Hoovera ws. wielkiego kryzysu – on pierwszy przedsięwziął pewne działania antykryzysowe, ale stłumienie na jego rozkaz demonstracji weteranów wojennych odebrało mu popularność i głosy wyborców -F. D. Roosvelt (objął urząd w marcu 1933, zdobył w wyborach cztery kadencje po kolei (w 1932, 1936, 1940 i 1944)) -metody zwalczania kryzysu: Wprowadzono zasiłki dla bezrobotnych, roboty publiczne, dofinansowywanie z funduszy federalnych wielu przedsięwzięć. Wprowadzono liczne rozwiązania prawne mające na celu regulację działalności przemysłu, rolnictwa i sektora bankowego (m.in. rozdzielono bankowość inwestycyjną i handlową, wprowadzono ubezpieczenie depozytów bankowych oraz kontrolę giełd). Oprócz tego wprowadzano także mechanizmy mające w założeniu stymulować tworzenie nowych miejsc pracy. -rola robót publicznych i powołanej do tego specjalnej instytucji; ??? -ponowny kryzys w 1937 r. i reakcja na niego – bezrobocie ponownie wzrosło, państwo interweniowało tym razem szybko i bardzo energicznie(zmniejszono oprocentowanie pożyczek, rozwinięto szeroki i front robot publicznych)
  5. Zwalczanie wielkiego kryzysu w państwach europejskich: -Wielka Brytania (1934 powrót do sytuacji z 1913 r., sposoby radzenia sobie: przejszcie do polityki protekcjonizmu, rząd zachęcał do mieszczania się siły roboczej i udzielał pożyczek na inwestycje w regionach zacofanych) -Francja (na pocz. 1950-ch powrót do sytuacji z 1913 r., sposoby radzenia sobie: prowadzenie wiele reform społecznych, prowadzenie płatnych urlopów, skrócenie tygodnia pracy z 48 do 40 godzin) -Niemcy (korporacjonizm reglamentowany, plany rozwoju przemysłu zbrojeniowego, dążenie do autarkii, produkcja przemysłowa w 1938 r. w stosunku do tej z 1928 r.), -Włochy (sposoby radzenia sobie z kryzysem, znaczenie ekspansji zagranicznej).