Pozytywizm był epoką powstałą w drugiej połowie XIX wieku, chwalącą pracę i zachęcającą do niej. Żadna wcześniejsza epoka nie odeszła tak mocno od wiary Boga i nie stworzyła tak mocnego kultu nauki. Dlatego też, pozornie mogłoby się wydawać, że każdy z jej przedstawicieli będzie głęboko wierzył w to, że człowiek sam kształtuje swój los. Czy jednak było tak naprawdę?

Podany fragment „Lalki” Bolesława Prusa oraz cały jego utwór doskonale pokazują nam, że mimo wszystko, pozytywiści nie byli do końca pewni swojej racji i mieli wrażenie, że człowiek nie może w pełni wpłynąć na swój los.

Powieść Prusa opowiada nam historię Stanisława Wokulskiego - człowieka będącego po części tylko bohaterem pozytywistycznym, mającego w sobie dość dużo cech romantycznych postaci, co niewątpliwie jest echem po wcześniejszej epoce. Mężczyzna ten, będący „wysadzonym z siodła” szlachcicem, dzięki ciężkiej pracy dorobił się dość dużego majątku. Zakochał się w Izabeli Łęckiej - pięknej, lecz pustej kobiecie, przedstawicielce arystokracji. Jej rodzina była w ciężkiej sytuacji finansowej, dlatego mimo gorszego pochodzenia Wokulskiego, zgadzała się na jego adorację. Niestety, Izabela traktowała zalotnika bardzo przedmiotowo - mimo jego licznych starań, ta wykorzystywała tylko jego majątek, nie przejmując się jego uczuciami i tak na prawdę nie będąc zainteresowana związkiem z nim. Ostatecznie Wokulski dowiedział się o tym, co arystokratka o nim myśli i próbował popełnić samobójstwo.