Lament świętokrzyski to pierwszy polski wiersz, w którym zawarte zostały liryczne przeżycia, wzruszenia podmiotu. Autor czyniąc podmiotem Maryję wyposażył ją we wszystkie emocje ludzkie, takie jak żal, poczucie straty, nieszczęścia, smutku, a nawet bunt. Utwór można uznać za odmianę średniowiecznego gatunku o nazwie planctus (lament, płacz, żal, narzekanie). Wielokrotnie występujące w wierszu apostrofy do różnych osób (ludzi, Chrystusa, anioła Gabriela, matek) mogą świadczyć o tym, że był on fragmentem misterium przedstawiającego wydarzenia wielkopiątkowe. Zauważ, że podmiotem lirycznym wierszu jest Maryja, jako Matka Bolejąca. To wokół jej postaci i wokół jej bólu osnuta jest akcja utworu. Jej ból jest również jego motywem centralnym. Sceny Męki Pańskiej odchodzą w tym momencie na dalszy plan. Zauważ również, że w tym tekście Maria z jednej strony utożsamiona jest ze wszystkimi matkami, z drugiej za. strony jest porte parole samego Chrystusa. Ona chce wziąć na siebie cierpienie Chrystusa, tak jak Chrystus, który przyszedł na świat, by wziąć na siebie cierpienia wszystkich ludzi.