Wspomnienia to jedna z najcenniejszych rzeczy, jakie człowiek otrzymał od losu. To one pozwalają nam zachować pamięć o najbliższych gdy odejdą, dzięki nim jesteśmy w stanie uczyć się na błędach z przeszłości i wyciągać z nich wnioski. Gdy człowiek wspomina, jest w stanie poczuć to samo co kiedyś. Na sama myśl o dawnych przeżyciach większość ludzi czuje ta samą radość, ten sam smutek, zażenowanie, ekscytacje co w wspominanej sytuacji. Dzięki wspomnieniom zwykłe przedmioty dnia codziennego mogą stać się mostem do przeszłości. Wspomnienia pomagają nie tylko osobą, które wspominają, lecz ich przeżycia mogą stać się podstawą do przemyśleń innych ludzi. W literaturze motyw wspomnień jest często poruszany i używany przez autorów. Opisy wspomnień pomagają lepiej poznać niektórych bohaterów, pokazują ich subiektywne opinie na temat różnych zdarzeń lub osób. Pisanie fragmentów utworu w formie wspomnienia bohatera pozwala na oderwanie się w pewien sposób od fabuły i ukazanie niektórych sytuacji w zupełnie innym świetle. Takim zabiegiem posłużył się na przykład Bolesław Prus w swoim dziele „Lalka”. Autor wplatając w utwór fragmenty pamiętnika Rzeckiego przekazuje czytelnikom personalny i subiektywny komentarz przyjaciela Stanisława Wokulskiego do zaistniałych zdarzeń. Jego zapiski wprowadzają do powieści również elementy retrospektywne- Rzecki wspomina swoje dzieciństwo oraz młodość naznaczone ideałami napoleońskimi, co od razu tłumaczy czytelnikowi czemu subiekt tak wiernie czeka na nadejście potomka rodu Bonapartych. Rzecki również opisuje swoje przeżycia związane z udziałem w Wiośnie Ludów na Węgrzech. Taki sposób pisania pozwala autorowi na ukazanie niektórych zdarzeń historycznych nie w sposób podręcznikowy, lecz z perspektywy uczestnika. Rzecki w swoich zapiskach rozjaśnia czytelnikowi również postać samego Stanisława. Pisze on o tym w jaki sposób wszedł w posiadanie sklepu, czyli nawiązuje do jego małżeństwa z wdową Pfeifer, jak budował swój majątek, jak brał udział w Powstaniu Styczniowym. Subiekt komentuje także wydarzenia współczesne, martwi się o przyjaciela, który całkiem stracił głowę dla pustej Izabelli. Rzecki widziałby dla niego inne rozwiązanie, a mianowicie zainteresowanie Stawską, kobietą tego samego stanu, która nie wytykałaby mu pochodzenia i byłaby w stanie odwzajemnić jego miłość. Pamiętnik jest także ważnym dokumentem przemian zachodzących w XIX-wiecznej Warszawie. Rzecki zwraca uwagę na wzrost roli Żydów w środowisku kupieckim oraz na towarzyszące temu nastroje antysemickie, czego przykładem jest rodzina Szlangbaumów, która odkupuje od…