Jak pracować z tekstem literackim
Jak pracować z tekstem literackim? Omówiliśmy już cały materiał przewidziany na egzamin, czas przygotować się do sprawdzenia naszej wiedzy. Ta prezentacja poświęcona jest pracy z tekstem literackim, bo to podstawowa umiejętność. Jak pracować z tekstem literackim? Kiedy rozpoczynają Państwo analizę tekstu literackiego, proszę pamiętać, że: Utwór jest CAŁOŚCIĄ i znaczy jako CAŁOŚĆ. Utwór jest powiązany systemem znaków – STRUKTURĄ. Każdy element tekstu pełni określoną funkcję i jest rozpatrywany na tle całości.
Jak pracować z tekstem literackim?
Omówiliśmy już cały materiał przewidziany na egzamin, czas przygotować się do sprawdzenia naszej wiedzy. Ta prezentacja poświęcona jest pracy z tekstem literackim, bo to podstawowa umiejętność.
Jak pracować z tekstem literackim?
Kiedy rozpoczynają Państwo analizę tekstu literackiego, proszę pamiętać, że: Utwór jest CAŁOŚCIĄ i znaczy jako CAŁOŚĆ. Utwór jest powiązany systemem znaków – STRUKTURĄ. Każdy element tekstu pełni określoną funkcję i jest rozpatrywany na tle całości. Elementy utworu są funkcjonalnie powiązane i z tych powiązań wynikają ZNACZENIA. NAJWAŻNIEJSZE są relacje pomiędzy poszczególnymi elementami tekstu.
Przebieg analizy tekstu – proszę pamiętać, że analiza zawsze zależy od indywidualnego kształtu utworu, ale można zastosować pewne etapy wspólne dla wszystkich tekstów:
UWAŻNE CZYTANIE TEKSTU: określcie PROBLEMATYKĘ zgodnie ze wskazówką interpretacyjną, wybierzcie elementy, które pełnią zasadniczą funkcję w utworze.
WŁAŚCIWA ANALIZA: rozpoznajcie i wyodrębnijcie elementy poddające analizie, np. w liryce –sposób obrazowania, środki stylistyczne, typ monologu lirycznego itp., w epice postaci, wątki, motywy, sposób narracji itp.
INTERPRETACJA UTWORU: sformułujcie WNIOSKI na podstawie analizy utworu, określcie KONTEKSTY, np. prądy artystyczne, konwencję i tradycję literacką, gatunek, biografię i twórczość autora.
Analiza i interpretacja utworu lirycznego - proponowane etapy:
WSTĘPNE ROZPOZNANIE CAŁOŚCI: poszukajcie nadrzędnego sensu utworu oraz sprecyzujcie zakres swoich poszukiwań (rozpiszcie temat egzaminacyjny, podzielcie go na czynności i słowa – klucze), sformułujcie hipotezę interpretacyjną.
NADAWCA - ADRESAT: a) określcie kto do kogo mówi oraz zwróćcie uwagę na: kreację podmiotu lirycznego („ja liryczne”), konstrukcję adresata monologu („Ty liryczne”), relacje między podmiotem a adresatem: dystans (ja – ty; ja – wy), identyfikacja (my, ja – my), b) w jakiej sytuacji: sytuacja liryczna (okoliczności wypowiedzi, uwarunkowania sytuacyjne), rodzaj liryki (bezpośrednia, pośrednia, wyznania itp.)
UKSZTAŁTOWANIE WYPOWIEDZI: a) jak mówi: określcie konstrukcję wypowiedzi lirycznej (np. monolog, dialog, wyznanie), pozycja “ja” lirycznego (dystans, zaangażowanie, ironia, humor), b) w jakim gatunku się wypowiada: określcie gatunek liryczny oraz powiążcie go z charakterem wypowiedzi, określcie konwencję utworu, określcie język utworu, dominanta kompozycyjna (nadrzędna zasada organizacji tekstu), wpływ odczytanej dominanty na przyjętą hipotezę interpretacyjną.
TEMAT UTWORU: a) o czym mówi: uwzględnijcie miejsca nacechowane znaczeniowo (tytuł, puenta, gatunek), znajdźcie kluczowe wyrażenia i znaczące motywy kulturowe, b) jak wpisuje się w powszechnie obowiązujące poglądy.
PRZYWOŁANIE KONTEKSTÓW ORAZ SPOSÓB ICH WYKORZYSTANIA W ODCZYTANIU SENSU UTWORU: nawiązania przywołane w utworze bezpośrednio, inne nawiązania przywołane w utworze pośrednio (konteksty kulturowe: filozoficzne, estetyczne, historycznoliterackie; konteksty osobiste ucznia).
INTERPRETACJA UOGÓLNIAJĄCA: wynikająca z odczytania tezy interpretacyjnej, wynikająca z odczytania całości, wynikająca ze sposobu oceny i wartościowania.
Analiza i interpretacja utworu epickiego - proponowane etapy
WSTĘPNE ROZPOZNANIE CAŁOŚCI: poszukajcie nadrzędnego sensu utworu oraz sprecyzujcie zakres swoich poszukiwań (rozpiszcie temat egzaminacyjny, podzielcie go na czynności i słowa – klucze), sformułujcie wstępną hipotezę interpretacyjną.
RELACJA: NARRACJA – ŚWIAT PRZEDSTAWIONY: a) określcie obecność narratora: narrator ukryty za światem przedstawionym, narrator ujawniający swoją obecność przez komentarze, oceny, przewidywanie zdarzeń itp.
b) określcie sytuację narracyjną, czyli: okoliczności wypowiedzi, obecność adresata i jego wpływ na kształtowanie wypowiedzi, usytuowanie narratora wobec świata przedstawionego np. abstrakcyjny, osobowy,
c) określcie postawę narratora, która może być: sprawozdawcza, informacyjna, interpretująca, oceniająca, dygresyjna, postawy narratora mogą się wzajemnie przenikać np. postawa sprawozdawczo–informacyjna, interpretująco-oceniająca,
d) analizujcie wypowiedź i język narratora: wskażcie rozwiązania i nawiązania stylistyczne, określcie sposoby uobecniania się narratora i adresata narracji e) scharakteryzujcie narratora (czy jest np. wiarygodny, ironiczny, zaangażowany, kreator),
f) określcie wpływ relacji na kształt świata przedstawionego (czy jest np. chronologia zdarzeń, subiektywizm, obiektywizm).
3.UKSZTAŁTOWANIE ŚWIATA PRZEDSTAWIONEGO: a) określcie sposób prezentacji świata przedstawionego: hierarchia podstawowych elementów świata, np. akcja, czas, postaci itp., sposób konstruowania świata przedstawionego, b) określcie zasadę motywacji: (np. realistyczna, fantastyczna, groteskowa),
c) ustalcie pozycję narratora wobec świata przedstawionego (informacyjna, interpretująca itp.).
OGÓLNY SENS UTWORU: a) o czym mówi: uwzględnijcie miejsca nacechowane znaczeniowo (tytuł, początek, koniec, gatunek, dosłowne lub metaforyczne znaczenie), znajdźcie kluczowe wyrażenia i motywy kulturowe, wykorzystajcie przywoływane w utworze konteksty, określcie relację między analizowanym fragmentem a całością tekstu b) jak utwór jako całość wpisuje się w obowiazujace poglądy (kontekst macierzysty dzieła).
PRZYWOŁANIE KONTEKSTÓW ORAZ SPOSÓB ICH WYKORZYSTANIA W ODCZYTANIU SENSU UTWORU: nawiązania przywołane w utworze bezpośrednio, inne nawiązania przywołane w utworze pośrednio (konteksty kulturowe: filozoficzne, estetyczne, historycznoliterackie; konteksty osobiste ucznia).
INTERPRETACJA UOGÓLNIAJĄCA: wynikająca z odczytania tezy interpretacyjnej, wynikająca z odczytania całości, wynikająca ze sposobu oceny i wartościowania.
Analiza i interpretacja utworu dramatycznego - proponowane etapy: Dramat różni się od utworu epickiego: brak jest w nim narratora, najważniejszy jest świat przedstawiony i wypowiedzi bohaterów, istotną rolę odgrywa tekst poboczny - didaskalia.
- WSTĘPNE ROZPOZNANIE CAŁOŚCI: poszukajcie nadrzędnego sensu utworu oraz sprecyzujcie zakres swoich poszukiwań (rozpiszcie temat egzaminacyjny, podzielcie go na czynności i słowa – klucze), sformułujcie hipotezę interpretacyjną.
- UKSZTAŁTOWANIE ŚWIATA PRZEDSTAWIONEGO a) określcie sposób prezentacji świata przedstawionego: hierarchia podstawowych elementów świata np. akcja, czas, postaci itp., sposób konstruowania świata przedstawionego.
b) ustalcie zasadę motywacji (np. realistyczna, fantastyczna, groteskowa).
OGÓLNY SENS UTWORU: a) o czym mówi: uwzględnijcie miejsca nacechowane znaczeniowo (tytuł, początek, koniec, gatunek, dosłowne lub metaforyczne znaczenie), znajdźcie kluczowe wyrażenia i motywy kulturowe, wykorzystajcie przywoływane w utworze konteksty, określcie relację między analizowanym fragmentem a całością tekstu, b) jak utwór jako całość wpisuje się w obowiązujące poglądy (kontekst macierzysty).
PRZYWOŁANIE KONTEKSTÓW ORAZ SPOSÓB ICH WYKORZYSTANIA W ODCZYTANIU SENSU UTWORU: nawiązania przywołane w utworze bezpośrednio, inne nawiązania przywołane w utworze pośrednio (konteksty kulturowe: filozoficzne, estetyczne, historycznoliterackie; konteksty osobiste ucznia).
INTERPRETACJA UOGÓLNIAJĄCA: wynikająca z odczytania tezy interpretacyjnej, wynikająca z odczytania całości, wynikająca ze sposobu oceny i wartościowania.
Tyle tytułem uporządkowania, proszę przemyśleć te uwagi i schematy analizy, mam nadzieję, że będą pomocne.
