Wojna w Afganistanie – zespół zapoczątkowanych 7 października 2001 roku militarnych i niemilitarnych operacji wojskowych prowadzonych przez Sojusz Północnoatlantycki i niektóre państwa nie będące członkami NATO na terytorium Afganistanu, w działaniach skierowanych początkowo przeciwko kierowanemu przez Talibów i uznawanemu jedynie przez Pakistan, Arabię Saudyjską i Zjednoczone Emiraty Arabskie rządowi Afganistanu oraz jego siłom zbrojnym. Po militarnym rozbiciu sił sprawujących dotychczas faktyczną władzę nad Afganistanem, które zdobyły ją w wojnie domowej z siłami Sojuszu Północnego, oraz po przeprowadzonych wyborach parlamentarnych i prezydenckich, działania ukierunkowane są na stabilizację sytuacji politycznej i społecznej w Afganistanie oraz budowę infrastruktury kraju. Z uwagi na zakłócenia procesu stabilizacji powtarzającymi się zamachami terrorystycznymi na ludność cywilną oraz atakami zbrojnymi na oddziały wojskowe NATO, obecny konflikt w Afganistanie, jest najdłuższą wojną od czasu wojny wietnamskiej, jednak Sojusz Północnoatlantycki zapowiedział już zakończenie swoich operacji militarnych w Afganistanie najpóźniej w 2014 roku. PRZYCZYNY ; Przyczynami wybuchu wojny w Afganistanie były radykalne reformy przeprowadzane przez komunistów i uderzających w obywateli. Np: Rozpoczęto niszczenie tradycji, przeobrażenie struktury społecznej, industrializację (uprzemysłowienie) i laicyzację (wyeliminowanie wpływu religii na życie polityczne i społeczne) kraju bez liczenia się ze społeczno-gospodarczymi realiami i tradycjami. Władze afgańskie zlikwidowały zadłużenie gospodarstw wiejskich i obciążenie hipotek gruntowych, oraz wprowadziły obowiązek edukacji dla dzieci. Jednocześnie zastosowały masowy terror polityczny i agresywną kampanię antyreligijną. Zakazano również jakichkolwiek praktyk religijnych wszystkich wyznań. Bezpośrednią przyczyną wybuchu wojny w Afganistanie była odmowa wydania Osamy bin Ladena, który był podejrzany o zorganizowanie zamachów na World Trade Center i Pentagon 11 września 2001 roku. Atak został zaplanowany i koordynowany na terytorium Afganistanu, którego władze zapewniały organizacji Bin Ladena ochronę i logistykę jej baz i obozów szkoleniowych na terytorium Afganistanu, co uzasadniło pierwsze w historii NATO powołanie się państwa członkowskiego Sojuszu na artykuł 5 Traktatu Waszyngtońskiego, który stał się podstawą prawną interwencji Sojuszu w Afganistanie. PRZEBIEG: 9 października 2001 roku wojska państw NATO popierane przez pozostających w górach żołnierzy sojuszu północnego rozpoczęły bombardowania głównych miast Afganistanu – Kabulu, Kandaharu, Mazar i Szarif. W ciągu kilkunastu dni siły sojuszu północnego zajęły ważniejsze miasta Afganistanu i zmusiły talibów do ukrycia się w górach. W grudniu 2001 roku wojska amerykańskie podjęły szturm na twierdzę Tora-Bora, w której prawdopodobnie ukrywał się Osama bin Laden jednak nie znalazły terrorysty. 2001: Inwazja ; Około 16:15 czasu UTC (tj około 20:45 czasu lokalnego) w niedzielę 7 października 2001 amerykańskie oraz brytyjskie siły powietrzne rozpoczęły bombardowanie wyznaczonych celów na terenie zajmowanym przez siły Talibanu oraz Al-Kaidę. W szczególności atak sięgnął celów położonych w stolicy Kabulu gdzie zbombardowano elektrownię oraz lotnisko a także Kandahar (siedziba przywódcy Talibanu – mułły Omara) oraz Dżalalabad (obóz treningowy). Taliban określił ten atak jako atak na islam. O godzinie 17:00 (czasu UTC), Prezydent Bush poinformował w wystąpieniu telewizyjnym o podjętych działaniach. Bombardowania lotnicze zapoczątkowane zostały przez lotnictwo działające na dużej wysokości z uwagi na możliwość użycia przez Talibów pocisków Stinger. W ciągu kilku dni większość talibskich ośrodków szkoleniowych zostało poważnie uszkodzonych. Zniszczony został też talibski system obrony powietrznej. W następnej fazie inwazji bombardowano za pomocą samolotów McDonnell Douglas F/A-18 Hornet talibskie pojazdy. Na linię obrony talibów zrzucano bomby kasetowe. Na początku listopada 2001 przeciwko talibom użyto bomby konwencjonalnej BLU-82 oraz samoloty szturmowe Lockheed AC-130. 2 listopada 2001 defensywa talibska została zniszczona, co umożliwiło wojskom Sojuszu Północnego marsz na Kabul. Podczas gdy zdobywano Mazar-i-Szarif na północy kraju i odcinano drogę do stolicy, ekstremiści z Al-Kaidy brali odpowiedzialność na ochronę afgańskich miast pod administracją talibską co ukazało brak stabilności rząd talibów. W czasie kiedy Sojusz Północny zdobywał kontrolę nad kolejnymi miastami, USA czyniło starania na rzecz odnalezienia Usamy ibn Ladina. Od 9 listopada 2001 roku rozpoczęły się działania wokół największego ośrodka miejskiego północnego Afganistanu tj. wokół Mazar-i Szarif. Atak rozpoczęły bombowce dokonując nalotów dywanowych na pozycje obronne talibów. Ich główne siły skoncentrowane były w rejonie Chesmay-e-Safa ryglując wejście do miasta. O godz. 14. tego dnia siły Aliansu Północnego (Sojusz Północny) zaatakowały od południa i zachodu miasto celem opanowania głównych punktów obrony oraz lotniska. Natrafiono jednak tylko na słabą obronę ze strony Talibów. Po 4 godzinach bitwa o miasto zakończyła się. Mazar-i Szarif będące w rękach Talibów od 1998 roku, zostało zdobyte. Następnego dnia siły Aliansu Północnego przeczesały miasto celem wykrycia i unieszkodliwienia talibskich niedobitków. Około 520 Talibów, w większości ochotników z Pakistanu, znaleziono ukrytych w budynku szkoły. Po upadku okolicznych wiosek oraz intensywnych bombardowań lotniczych wokół miasta, ostatnie siły Talibów wycofały się z miasta. W trakcie walk kilkuset talibów zginęło, a od 500 do 1500 dostało się do niewoli. Część mediów spoza Stanów Zjednoczonych, zwróciło uwagę, że nie jest do końca jasne, czy atak Sojuszu Północnego zmusił Talibów do wycofania się z miasta. Talibowie opuszczali masowo miasta jeszcze na długo przed inwazją. Miasto Mazar-i-Szarif pełniło strategiczną rolę w ochronie linii zaopatrzeniowych oraz zapewnia lotnisko dla amerykańskich samolotów. Zdobycie Mazar-i Sharif spowodowało kompletne załamanie obrony Talibów i w szybkim tempie siły Aliansu Północnego zajęły pięć północnych prowincji. W nocy 12 listopada 2001 większość talibów uciekło ze stolicy spodziewając się szturmu wojsk Sojuszu Północnego. Armia ta do Kabulu weszła popołudniu 13 listopada 2001. W mieście zastano wiele lejów po wcześniej zrzucanych bombach. Miasto zostało w pełni wyzwolone w ciągu 24 godzin, w czasie których doszło do niewielkich walk. Upadek stolicy był końcem rządów talibów w Afganistanie. W czasie kiedy siły Sojuszu Północnego weszły do Kabulu na zachodzie kraju upadł Herat, Tirin Kot w ceterum kraju, co umożliwiło atak na Kandahar, a Pasztuni przejęli Dżalalabad na wschodzie. Rozpoczął się także atak na ostatni bastion na północy Afganistanu – Kunduz. Tymczasem 13 listopada terroryści z Al-Kaidy przegrupowali się w kompleksach jaskiń Tora Bora przy granicy z Pakistanem i przygotowywali się na atak USA. W bunkrach i jaskiniach przebywało tam ok. 2 tys. talibów i członków Al-Kaidy. Bombardowania górskiej twierdzy rozpoczęto 16 listopada 2001. Silnie ufortyfikowany masyw Tora Bora był areną ciężkich nalotów aliantów, a także oblężenia. Najważniejsza część umocnień Tora Bora stanowił system naturalnych i sztucznych jaskiń, do budowy których przyczynili się podczas radzieckiej interwencji w Afganistanie eksperci z CIA. Pod koniec inwazji na Afganistan, bojownicy al-Kaidy wciąż kontrolowali teren na którym znajdowała się Tora Bora. Anty-talibskie milicje plemienne prowadziły kampanie w tym trudnym terenie, razem z amerykańskimi i brytyjskimi siłami specjalnymi przy wsparciu lotnictwa koalicji. 12 grudnia 2001 walki wybuchły ponownie rozpoczęte przez tylną straż talibów, kupującą czas potrzebny głównym siłom na ucieczkę poprzez góry do plemiennych obszarów Pakistanu. Po raz kolejny, milicje plemienne wspierane przez siły USA oraz lotnictwo rozpoczęły natarcie na jaskinie i bunkry rozrzucone na całym górzystym rejonie. 17 grudnia ostatnia jaskinia została zdobyta. Nie odnaleziono rozległych podziemnych twierdz, jedynie niewielkie bunkry i placówki oraz kilka drobnych obozów szkoleniowych. Główne założenie operacji - schwytanie Usamy ibn Ladina, nie zostało zrealizowane, gdyż lider Al-Kaidy zdołał uciec do Pakistanu. 20 grudnia 2001 Rada Bezpieczeństwa ONZ powołała do życia Międzynarodowe Siły Wsparcia Bezpieczeństwa (ISAF). Celem ich było wymuszanie pokoju, misja stabilizacyjna, eliminacja grup podejmujących walkę z nowymi władzami Afganistanu oraz wsparcie władz w odbudowie kraju. 11 sierpnia 2003 dowodzenie nad ISAF przejęło NATO. Początkowo formowanie sił ISAF przebiegało powoli i stopniowo z czasem kontrolowały one większe partie kraju. Od jesieni 2003 zaczęły one przejmować od Amerykanów odpowiedzialność za kolejne regiony Afganistanu, a dopiero pod koniec 2006 pod ich kontrolę przeszedł wschód Afganistanu. W 2006 międzynarodowe wojska ISAF zaczęły zastępować wojska amerykańskie na południowym Afganistanie. W strefę konfliktu początkowo wysłano 3,3 tys. Brytyjczyków, 2,3 tys. Kanadyjczyków, 1,9 tys. Holendrów oraz 300 Australijczyków, 290 Duńczyków, 1 150 Estończyków. Wsparcia lotniczego dostarczały Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Holandia, Norwegia oraz Francja. Ponadto w styczniu 2006 powołano Regionalne Zespoły Odbudowy (Provincial Reconstruction Teams), których głównym zadaniem była stabilizacja i odbudowa Afganistanu. Rok 2006 był najtrudniejszym okresem dla sił międzynarodowych od czasu obalenia talibów. Alianci przeprowadzali antytalibskie operacje. Pierwsza z nich to operacja pod kryptonimem Mountain Thrust (Pchnięcie w góry). Prowadzona była w czterech prowincjach na południu kraju – Uruzganie, Helmandzie, Kandaharze i Zabolu w dniach 15 maja – 31 lipca 2006. Jednocześnie rozpoczęła się wielka kampania w prowincji Helmand. Był to szereg operacji prowadzonych przez ISAF w afgańskiej prowincji Helmand. Ich celem było przejęcie kontroli nad prowincją, która jest znana jako wielka twierdza talibów, a także centrum produkcji opium. Rozmieszczenie międzynarodowych sił, głównie brytyjskich w prowincji Helmand był to trzeci etap ISAF w Afganistanie w walce z talibami. Do początku kampanii, czyli 4 czerwca 2006 w prowincji była tylko ograniczona liczba wojska ISAF. Kampania trwa do dziś, a aliantom nie dało się przejąć pełnej kontroli nad prowincją. Na początku kampanii w Helmand rozpoczęło się oblężenie Sanginu. Otoczenie stanowisk talibskich trwające niespełna rok od czerwca 2006 do kwietnia 2007 przez brytyjskie wojska wspomagane przez międzynarodowe siły ISAF. Oprócz walk w Helmand, ISAF prowadziło ofensywę w sąsiedniej prowincji Kandahar. Doszło tam pod koniec roku do bitwy pod Pandżawi, operacji Meduza oraz Sokół. Operacje te powodowały ciężkie straty wśród talibów, jednak nie miały skutków długofalowych. Po czasie rebelianci powracali na utracone ziemie, w związku z czym w 2007 uruchomiono szereg zakrojonych operacji. 2 maja 2011 wojska amerykańskie zabiły Usamę ibn Ladina w Pakistanie po 40-minutowej wymianie ognia. Usama ibn Ladin, którego przed rozpoczęciem wojny nie chcieli wydać talibowie, przez lata ukrywał się w swojej rezydencji w miejscowości Abbottabad około 60 km na północny wschód od Islamabadu. Założyciel i lider Al-Kaidy został zabity przez amerykańskich komandosów z Navy SEALs. Zlecenia zabicia terrorysty nr 1. na świecie zlecił prezydent USA Barack Obama, który jako pierwszy podał informację o zabiciu terrorysty do opinii publicznej. Operacji 24 komandosów sił specjalnych Navy Seals Team Six ST6 nadano kryptonim Trójząb Neptuna. Operacja odbyła się bez wiedzy władz pakistańskich, co skompromitowało tamtejsze władze i jeszcze bardziej pogorszyło stosunki Pakistanu z NATO, do tego stopnia, iż Pakistan zaczął czyni zwrot ku Chin. W dniach 7-9 maja 2011 talibowie przypuścili szturm na miasto Kandahar. Była to część wiosennej ofensywy ogłoszonej 30 kwietnia 2011, jednak także był to odwet za zabójstwo ibn Ladina w Pakistanie. Był to najpoważniejszy atak na południu Afganistanu od czasu upadku rządu talibów. Celem rebeliantów były budynki rządowe. Szturm został odparty po trzech dniach przez afgańską policję 22 czerwca 2011 Barack Obama w swoim orędziu ogłosił początek redukcji 90 tys. kontyngentu w Afganistanie. Powiedział, że do końca 2011 wycofanych zostanie 10 tys. żołnierzy, a dodatkowe 23 tys. opuści Afganistan w 2012. W lipcu 2011 Kanada (3 tys. żołnierzy) wycofała swoje bojowe jednostki i przeszła do misji szkoleniowej. 23 czerwca 2011 zdymisjonowany został gen. Stanley McChrystal - dowódca wojsk amerykańskich i sił ISAF. Przyczyną miały być obraźliwe uwagi generała i jego podwładnych pod adresem cywilnych zwierzchników sił zbrojnych, zacytowane przez tygodnik “Rolling Stone”. Na to stanowisko 4 lipca 2011 został powołany gen. David Petraeus, który wczoraj został zatwierdzony przez amerykański senat. Petraeus był trzecim dowódcą sił w Afganistanie za rządów Obamy. Jednak odszedł do CIA i 18 lipca 2011 zaprzysiężony na stanowisko szefa wojsk USA i ISAF został gen. John Allen. Po deklaracji Obamy, także Wielka Brytania ogłosiła, iż stopniowo będzie redukowała swój kontyngent (9 tys. żołnierzy). Francja z kolei ogłosiła, iż z swoich 4 tys.. żołnierzy do końca 2012 wycofa tysiąc wojskowych. Zmniejszenie o połowę swoich wojsk ogłosiła Belgia (585), wycofywać zaczęły się Norwegia (400) oraz Hiszpania (1,5 tys). Jako datę wycofania wszystkich wojsk koalicji ustalono na koniec 2014. Decyzja ta zapadła na szczycie NATO w Lizbonie w listopadzie 2010. Wtedy też pełną odpowiedzialność za kraj mają przejąć afgańskie siły bezpieczeństwa wyszkolone przez aliantów.