Przykładem powieści o straconych złudzeniach jest „Lalka”, w której na pierwszym planie ukazane jest zderzenie marzeń Wokulskiego z rzeczywistością. Bohater wierzył, iż dzięki pracy, determinacji i szlachetności zdobędzie uczucie ukochanej kobiety. W przypadku pozostałych bohaterów powieści utracone złudzenia stały sie źródłem ich dramatu:

Izabela Łęcka, mimo że żyje w pewnym wykreowanym przez siebie samą świecie, także traci złudzenia. Żyła wcześniej myślą, że jest obiektem westchnień i marzeń niezliczonej rzeszy bogatych mężczyzn. Tymczasem rzeczywistość rozwiewa te złudzenia. Jej rodzina bankrutuje, a zatem zalotnicy także tracą chęci na ożenek. Pozostaje jej tylko kupiec Wokulski, którym gardzi i z którego jawnie kpi. Upada jej wiara w intratne małżeństwo jak z bajki. Kiedy nawet Wokulski znika, załamana Izabela wstępuje do klasztoru.

Ignacy Rzecki – przedstawicielem starego pokolenia romantyków. Subiekt żyje w świecie swoich idei i wartości. Niestety we współczesnym świecie nie mają one już racji bytu. Zmiany zachodzące w świecie nie przystają do postawy żołnierza–idealisty prezentowanej przez Rzeckiego. Światem rządzą teraz interesy, układy, a nie zrywy i walka na śmierć i życie. Rzecki traci też złudzenia co do możliwości ułożenia sobie życia przez Wokulskiego, dla którego zawsze chciał jak najlepiej.