Potop

Potop opisuje historie XVII w., czyli doby baroku i są to czasy Rzeczpospolitej sarmackiej. Sienkiewicz wiedzę o epoce czerpał między innymi z pamiętników Jana Chryzostoma Paska, a sam Pasek stał się wzorem stworzenia Onufrego Zagłoby.

Sienkiewicz portretując polskie społeczeństwo szlacheckie świadomie tworzy MIT KOMPENSACYJNY, czyli mitologizuje obraz polskiej szlachty. Uwydatnia przede wszystkim jej pozytywne cechy. Mit ten ma funkcje POKRZEPIENIA SERC Polaków w dobie zaborów 19w. Podobnie w „Panu Tadeuszu” postąpił A. Mickiewicz.

Potop odnosi się do wojny Polski ze Szwedami i opisuje lata 1655-1657.

Obraz szlachty sarmackiej w „Potopie”

Szlachta Polska podczas najazdów Szwedów podzieliła się, ale w znacznej części poddał wojska królowi Szwedzkiemu Karolowi.

Henryk Sienkiewicz nie do końca obiektywnie i zgodnie z historia ukazał obraz szlachty, ukazując jej wady, większy nacisk położył na zalety. W scenach obrony Częstochowy można mówić o sakralizacji postawy Kmicica. Polska szlachta w całej trylogii jest bohaterem zbiorowym, a na jego tle uwidaczniają się szczególne indywidualności.

Henryk Sienkiewicz obrazując szlachtę 17w. Zastosował, również stylistykę epoki baroku, często zestawia swoich bohaterów na zasadzie kontrastu. Funkcja tego zabiegu: schemat podziału postaci na dobre i złe miał pełnić funkcje prawie, że PARENETYCZNĄ, czyli chodziło o ukazanie wzorców osobowych i antywzorców

Interpretacja potopu

• historyczna- odwołanie do wojny Polski ze Szwedami XVII w., wygrana Polaków budziła nadzieje w sercach, ze zabory się skończą i wywalczą sobie wolność
• historyczno-literacka - porównanie sytuacji zaborów w Polsce do metafory zatonięcia ojczyzny, czyli potopu, nawiązując do pokonania Szwedom rozbudził nadzieje w sercach Polaków że zabory się skończą i wywalczą sobie wolność (mit kompensacyjny)
• religijna - potop Szwecki jako kara za grzechu szlachty, która zdradziła i dopuściła się wojny, zło zostaje pokonane a dobro zwycięża i jest jak arka Noego, która wyda nowe pokolenie prawdziwych patriotów

Gloria victis

APOTEOZA - (wywyższenie, gloryfikacja) czynu powstańczego - geneza noweli Gloria Victis

Eliza Orzeszkowa znała a nawet ukrywała dyktatora powstania styczniowego ROMUALDA TRAUGUTTA

Mitologizacja - to zjawisko literackie polegające na odejściu od realistycznego opisu świata i człowieka na rzecz ich idealizacji zamiast historycznej prawdy uwydatnia się jej piękniejszą, legendarną wersje. (Jest bardzo pokrewna sakralizacji)

Orzeszkowa powierzyła narracje naturze ( dębowi i innym drzewom oraz wiatru) natura jest nie tylko uosobiona (spersonifikowana) zjawisko to zostaje tutaj pogłębione o zabieg antropomorfizacji (psychizacja natury) - nadanie naturze cech duchowych i uczuciowych.

Gloria victis jest to aluzja między innymi do bohaterskiej walki 300 pod wodzom Leonidasa w wąwozie termopilskim przeciwko armii perskiej. Zarówno w wąwozie jak i w obozie powstańców na Polesiu wszyscy zginęli w nierównej walce, ale ich ofiara to zwycięstwo moralne.

Funkcja natury - natura jest wieczna i dzięki temu może głosić pamięć o bohaterstwie przez wiele pokoleń.