Rewolucja w Rumunii. Obalenie rządów komunistycznych. Sytuacja w Rumunii bezpośrednio po Rewolucji.

„Jesień Narodów” w Rumunii miała swój charakterystyczny przebieg na tle pozostałych państw Bloku Wschodniego. Obalenie władzy komunistycznej było tam wyjątkowo spektakularne oraz wyjątkowo specyficzne. Dyktatorskie rządy Nicolae Ceausescu sprawowane nieprzerwanie przez 34 lata(1965-1989) odcisnęły swoje piętno nie tylko na samej Rumunii, ale również na innych krajach demokracji ludowej. Potrafił on zręcznie lawirować między Blokiem Wschodnim a krajami Europy Zachodniej oraz Stanami Zjednoczonymi. Niejednokrotnie pokazywał swoja niezależność od obu wspomnianych sił nacisku. Nicolae Ceausescu Nicolae Ceausescu( ur. 26 stycznia 1918r.- zm. 25 grudnia 1989r.) pochodził ze średnio zamożnej rodziny chłopskiej. Jeszcze przed Drugą Wojna Światową działał w szeregach partii komunistycznych roznosząc ulotki propagandowe ,za co zresztą był aresztowany. W więzieniu poznał aktywistów komunistycznych, którzy później będą rozdawać karty w początkach komunistycznej Rumuni, m. in. Gheorghe Gheorgiu-Deja, Chivu Stoikę czy Gheorge Apostola. Po wojnie stopniowo zwiększał swoja pozycję w partii. Był wiceministrem rolnictwa, generałem-majorem sił zbrojnych oraz zastępcą ministra sił zbrojnych, sekretarzem Komitetu Centralnego, by wreszcie po śmierci Deja wygrać walkę z Apostolem, Dragicim czy Maurerem i stanąć na czele Partii a tym samym Rumunii. Ceausescu odznaczył się w tym czasie ogromną ambicją w dążeniu do realizacji swoich celów, przemyślaną strategią postepowania, umiejętnością zjednywania sobie sojuszników w łonie Partii oraz umiejętnością eliminowania przeciwników w zręczny sposób. Ceausescu podczas swoich rządów stosował wiele metod pozwalających mu łatwo pacyfikować opozycję czy nawet nie dopuszczać do jej powstania. Metoda rotacji kadr urzędniczych polegająca na ciągłym przerzucaniu członków partii z jednego resortu do innego, aby ci nie mogli utworzyć dla siebie dogodnego zaplecza partyjno-urzędniczego w danym resorcie była bardzo skuteczna z jego punktu widzenia. Dla państwa była natomiast zła, gdyż nie mogło dojść w żadnym wypadku do stabilizacji polityki w danym resorcie, co wprowadzało dezorganizację w działaniu rządu oraz wykonywaniu ustaw. Opozycję eliminował przez powoływanie komisji mających rozliczyć „przeszłość”. Afery badane przez komisje miały na celu skompromitowanie przeciwnika Ceausescu przez ukazanie nadużyć, gdy ten sprawował władzę oraz jego usunięcie z kierownictwa Rumuńskiej Partii komunistycznej(komisja do spraw rehabilitacji Lucretiu Patrascanu). Budował on swoją pozycje nie tylko przez pociągnięcia na szczycie, lecz również przez działania w niższych szczeblach administracji państwowej. Mianowana przez niego nowa kadra urzędnicza w nowych resortach była mu wierna i pozwalała na kontrolę państwa w każdym jego aspekcie. Ceausescu zdawał sobie sprawę jak jest to ważne przez to że, pracował wcześniej na niższych szczeblach administracji.
Ceausescu wykazał się sporym talentem dyplomatycznym. Potrafił utrzymać swoja kandydaturę na Sekretarza Generalnego partii podczas wizyty inauguracyjnej w Związku radzieckim, nawiązywać indywidualne kontakty z państwami Układu Warszawskiego i prowadzić wobec nich samodzielną politykę. Dzięki pokazaniu Zachodowi swojej niezależności wprowadził Rumunię w sferę zainteresowań Stanów Zjednoczonych, jako ewentualnego sojusznika czy partnera w Bloku Wschodnim. Podczas jego rządów miało miejsce wiele wizyt przedstawicieli amerykańskich w Rumunii oraz rumuńskich w Stanach Zjednoczonych. Rumunia dzięki temu łatwo uzyskiwała pożyczki z Europy Zachodniej, Stanów Zjednoczonych czy Międzynarodowy Fundusz Walutowy. Prowadził również samodzielną politykę względem Chińskiej Republiki Ludowej oraz Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej czy Izraela.
Rumunia w przededniu rewolucji Rumunia na początku lat ‘80 była krajem przeżywającym ogromny kryzys gospodarczy. Nie była ona w tym aspekcie wyjątkiem w krajach demokracji. Wszystkie państwa komunistyczne przeżywały kryzys w gospodarce spowodowany złym planowaniem całej gospodarki. Rumunia miała wiele kredytów zagranicznych do spłacenia bankom państw Zachodnich co powodowało, że traciła ona swoja niezależność o jaka Nicolae Ceausescu zabiegał przez cały okres swoich rządów. Na zjeździe Partii w 1981r. Ceausescu zapowiedział, że państwo do końca dekady spłaci ten dług. W życie zaczęto wprowadzać program wielkich oszczędności. Oczywiście cały ciężar tych oszczędności miał spaść na barki społeczeństwa. Wprowadzono racjonowanie żywności dal ludności, system kartek. Wydano szczegółowe nakazy dotyczące korzystania z określonych urządzeń elektrycznych w gospodarstwach domowych, np. można było mieć zapalona tylko jedna żarówkę w pomieszczeniu). Wprowadzono ostre ograniczenia w korzystaniu z energii elektrycznej czy gazu ziemnego oraz zwiększono cenę na te produkty. Kolejnym posunięciem mającym przynieść dodatkowy dochodów do skarbu państwa był pomysł wykupienia przez robotników udziałów w przedsiębiorstwach w których pracują. Sprowadzał się to do tego, że robotnikom odciągano część pensji w zamian za co mieli się stać w pewnym sensie udziałowcami fabryki. Zdawano sobie sprawę, że te decyzje spowodują reakcje negatywne wśród społeczeństwa, dlatego policja oraz Securitate(Departament Bezpieczeństwa Publicznego) otrzymali rozszerzenie uprawnień, w celu większej inwigilacji społeczeństwa i zapobiegania możliwym rozruchom. Ograniczono również wydatki na wojsko. Było to powiązane z głoszeniem przez Ceausescu ideom o powszechnym pokoju na świecie. Reformy te spowodowały, że Rumunia stała się najbiedniejszym ze wszystkich krajów demoludów, mimo że wcześniej była jednym z najlepiej rozwiniętych państw komunistycznych. Ceausescu postanowił zgotować ludziom „igrzyska” przez wydanie im „winowajców’ złego stanu rzeczy w państwie, kozłów ofiarnych. Wydani zostali Virgil Trofin za nadużycia w resorcie pracy i energetyki, Cornel Burtica oraz Aneta Spornic za udział w Medytacji Transcendentalnej(MT). MT był to rodzaj seansu duchowego sprowadzony do Rumunii przez Nicolae Stoiana. Z czasem zaczęła się w nim spotykać grupa osób którą rząd podejrzewał o działania konspiratorskie. Zostali oni potępieni jako wyznawcy nowej sekty, a uczestnictwo w tych spotkaniach zostało zakazane. Wszyscy zostali usunięci z Partii. Pozbył się tym samym części osób mogących próbować tworzyć wewnętrzna opozycję przeciwko jego rządom.
Polityka Ceausescu przyniosła obywatelom państwa wiele złego w kwestii braku żywności, towarów przemysłowych, ale spełniała swoja w redukcji zadłużenia państwa. W 1985r. zredukowane zostało zadłużenie o ponad 30% w stosunku do tego jakie było na początku dekady. Odzwierciedleniem zachwiania się pozycji prezydenta w Rumunii miał być zamach przygotowywany na jego obalenie. Na czele grupy stali wojskowi, gen. Nicolae Militaru oraz Ion Ionita. Planowano przejęcie władzy w państwie, gdy prezydent uda się na którąś ze swoich zagranicznych wizyt. Plan jednak nie odszedł do skutku, gdyż w grupie spiskowców znaleźli się ludzie, którzy posłusznie donieśli Ceausescu o całym przedsięwzięciu. Spiskowcy zostali powoli osobno wyłapani i Securitate przekonało ich „swoimi” metodami żeby nie próbowali więcej tego typu działań.
Druga połowa lat ’80 niestety dla Ceausescu nie spełniła jego oczekiwań w stosunku do wychodzenia przez Rumunię z zadłużenia, natomiast kryzys gospodarczy coraz bardziej się pogłębiał. Oburzenie ludzi wzmacniały wielkie inwestycje podjęte przez rząd. Były one bardzo kosztowne i zdecydowanej większości nie trafione. Wspomnę tutaj o przebudowie centrum Bukaresztu i budowie wielkiego bulwaru Zwycięstwa Socjalizmu. Projekt ten pochłonął olbrzymia sumę pieniędzy, jakich w tak trudnym okresie nie warto wydawać na aż takie cele propagandowe. Budowa Domu Ludu również zalicza się tego typu inwestycji. Kolejną była budowa sztucznego zbiornika, który miał magazynować wodę dla rzeki Dambovita. Te inwestycje nie miały żadnych racjonalnych podstaw ekonomiczno-gospodarczych, natomiast pochłaniały pieniądze państwa. Przed każdą zima wprowadzano w Rumunii nakazy ograniczania zużycia energii elektrycznej oraz gazu w celu zwiększenia oszczędności przez państwo. Kolejnym nie sprzyjającym aspektem dla rządu były klęski żywiołowe takie jak susza, które nie tylko powodowały problemy z zaopatrzeniem wewnętrznym, ale również eksportem żywności, który przynosił Rumunii wymierne korzyści. Preludium rewolucji Odwrócenie się Stanów Zjednoczonych od Rumunii i odebranie jej specjalnych uprawnień na rzecz polepszenia współpracy z nowym rządem Gorbaczowa w Związku Radzieckim trzeba moim zdaniem uważać za początek zewnętrznych oznak upadku Ceausescu. Wizyta przywódcy ZSRR w Rumunii w 1987 roku miała dać odpowiedź jak będą się układały przyszłe relacje między państwami. W Rumunii z tej okazji przysłowiowo „malowano trawniki”, aby pokazać, że wszystko jest w jak najlepszym porządku. Gorbaczow chciał przekonać Ceausescu do pierestrojki, której Nicolae był całkowicie przeciwny. Stany Zjednoczone cofając klauzurę najwyższego uprzywilejowania dla Rumunii wysłała do niej wysłanników Amnesty International, w celu zbadania przestrzegania w Rumunii praw człowieka, która oczywiście wypadła negatywnie. Pokazuje to dwulicowość amerykańskiej polityki w rejonie Europy Środkowo-Wschodniej. W sytuacji wewnątrz partyjnej napięcie rosło. Prezydent otrzymywał odpowiednio zredagowane raporty przez opozycję, aby nie mieć pełnego rozeznawania co się dzieje w państwie jak i na świecie. W Braszowie miały miejsce zamieszki robotników, prawdopodobnie spowodowane przez wysłanników Związku Radzieckiego. Manifestacja robotników została przy pomocy wojska i policji stłumiona. Na ikonę walki z reżimem Ceausescu wyrósł Silviu Brucan, który szybko został objęty aresztem domowym. Reżim sypał się na wielu frontach: Radio Wolna Europa nadaje coraz więcej audycji, podpalono posąg Lenina. Ceausescu nie zamierzał ani na centymetr zbaczać z obranej linii dyktatury. Wzrostowi działania opozycji przeciwstawiam z całą stanowczością kult jednostki. Obchody urodzin pary prezydenckiej, czy 55 rocznicę swojej działalności socjalistycznej. Przeciwko Ceausescu zbierała się opozycja partyjna. Wystosowała ona list otwarty tzw. ”List Sześciu” do prezydenta, w którym wytykała błędy w jego polityce. Podpisali się pod nim: Apostol, Manescu, Brucan, Raceanu, Barladeanu i Parvulescu. Spotkały ich za to represje. Na ich stronę oponowały organizacje międzynarodowe, a nawet wiceprezydent Stanów Zjednoczonych George Bush. Udzielali oni wywiadów międzynarodowym telewizjom i gazetom. O Rumunii zaczęło robić się głośno. Rząd nie mógł już skutecznie przeciwstawić się wszystkim oznakom rozkładu systemu komunistycznego. Opozycjoniści mieli coraz więcej do powiedzenia. Sytuacja międzynarodowa w Bloku Wschodnim nie działała na korzyść Ceausescu. W 1989 roku w Polsce, na Węgrzech a później i w Czechosłowacji reżimy komunistyczne upadały. Rumunia prócz Albanii została w końcu 1989 roku jedynym krajem skrajnego komunizmu. Ceausescu miał w listopadzie na zjeździe partii możliwość dobrowolnego ustąpienia, z czego jednak nie skorzystał.
Wyrok na Ceausescu został wydany jak się przyjmuje na spotkaniu Gorbaczowa z Bushem 2-3 grudnia 1989 r. przy wybrzeżu Malty. Do Rumunii przybywali już wcześniej nielegalni imigranci, których Securtate uważała za obcą agenturę. Niestety podjęte kroki zapobiegające temu zjawisku zostały podjęte zbyt późno. „Sowieccy turyści” byli to młodzi, dobrze zbudowani mężczyźni, mówiący po rumuńsku ludzie. 14 grudnia w Jassach miała miejsce antykomunistyczna głodówka Dana Petrescu. Zgromadził on wokół siebie dosyć sporą grupę intelektualistów. Powstał również Rumuński Front Ludowy, który szykował sporą propagandową akcję antykomunistyczną. Siły porządkowe śledziły każdego z członków małej demonstracji jaka miała miejsce Jassach. Kolejnym zapalnikiem rewolucji był pastor węgierskiego pochodzenia Laszlo Tokes. Protestował on przeciwko przeniesieniu go do innej parafii za co był szykanowany przez władze w Timisoarze. Gdy zapadła decyzja o jego ostgatecznym usunięciu grupa parafian postanowiła bronić księdza. Władze nie przygotowane do szybkiej interwencji pozwoliły, aby strajk mógł się rozwinąć. Pastor prosił o zaprzestanie protestu, aby nikt z jego powodu nie ucierpiał, ale protest zaczął już żyć własnym życiem. 2 dni zajęło Ceausescu podjęcie decyzji o pacyfikacji. Jednak organy zarządzające niższego szczebla sabotowały rozkazy centrali. Gdy w końcu podjęto decyzję pacyfikacji liczba sił rządowych była zbyt skromna i zostali oni pokonani przez rewolucjonistów, co dodało im tylko animuszu. Dopiero po sprowadzeniu posiłków udało się opanować sytuacje i aresztować część strajkujących. 17 grudnia poważne siły wojskowe zostały wysłane do Timisoary. Byli tam również zagraniczni dziennikarze pokazujący całą sytuacje do wielu krajów demokratycznych. W mieście wprowadzono stan wyjątkowy. Wieczorem tego samego dnia wydano rozkaz pacyfikacji demonstrantów. Po tym Nicolae opuścił kraj i udał się w podróż do Iranu. Popełnił tym samym wielki błąd zostawiając władzę w rękach żony Eleny. Złagodzenie przez wojskowych(gen. Gusa) represji w Timisoarze zaowocowało kolejnym strajkiem 20 grudnia. Lud zrozumiał że wojsko jest z nimi. Demonstranci udali się do siedziby Rady narodowej gdzie powstał Rumuński Front Demokratyczny założony przez dysydentów. Timisoara stała się nizależna, zostali wypuszczeni więźniowie polityczni. 20 grudnia również Ceausescu wrócił do Bukaresztu i postanowił zorganizować wiec, aby przemówić do ludu. Znów powzięto decyzję o pacyfikacji Timisoary. Wysłano tam wszystko co posiadał rząd: wojsko, Securitate, Gwardie Patriotyczną. Główny dowódca sił wojskowych gen. Gusa w porozumieniu z Mileą nie wykonywał rozkazów rządu. 21 grudnia odbył się wiec. Rząd rozdawał ludziom transparenty popierające socjalizm i rząd i oczywiście pare prezydencką. Nicolae zaczął obiecywać podwyżki, ulgi ale był ciągle zagłuszany i wygwizdywany. Po południu, gdy Ceausescu zrezygnował z dalszego przemawiania w Bukareszcie zaczęły się zamieszki na ulicach miasta. Wojskowi pozorwali obrone i nie atakowali protestujących z pełna siła. Ceausescu zorientował się że już nikt nie chce go bronić. Upewniły go w ty spotkania z ministrami. Część przedstawicieli rządu popełniła samobójstwa gdy zdała sobie sprawę że władza komunistyczna upada. Ceausescu oddał władze nad wojskiem Stanculescu, który już kilkakrotnie sabotował rozkazy. Tym razem wykonał polecenie i bardzo szybko wykorzystał armię do obalenia dyktatora. Stanculescu podjął decyzję o wywiezieniu helikopterem pary prezydenckiej do Snagov, gdy Nicolae chciał przemówić do ludzi. Nowy-Stary porządek Po upadku prezydenta spora część osób nie widziała jak ma się zachować w zaistniałej sytuacji. Władzę centralną próbowało przejąć w swoje ręce kolegium wojskowo-spiskowe. Kandydatem do sprawowania władzy była również grupa intelektualistów, lecz nie mieli oni pojęcia jak zarządzać państwem więc skupili się głownie na sprawach kultury i oświaty. Front Ocalenia Narodowego(FSN), czyli organ powstały zaraz po upadku Ceausescu zaczął powoli wprowadzać swoja taktykę przejęcia władzy. Na jego czele stali Ion Iliescu, Nicolae Militaru oraz Silviu Brucan. Jak widać na czele opozycji stanęli byli komuniści. Mogli mieć szansę na sukces jeśli odpowiednio wykorzystają zaistniałe warunki. Iliescu był w latach ’80 odsunięty od centrali partyjnej przez co był słabo kojarzony w rządem. Nicolae Militaru również odsunięty od kierownictwa potrafił skupić wokół siebie opozycję wojskową przeciwko rządowi. Brucan natomiast był osoba rozpoznawana przez zachodnie media. Odbywał on podróże po Bloku Wschodnim i nie tylko w celu wybadania sytuacji. Iliescu został wyznaczony na lidera opozycji niejako jak cesarz rzymski, przez głos ludu. Po ucieczce Ceausescu odbyły się wystąpienia kilku działaczy partyjnych z balkonu Domu Ludu. Większość została wygwizdana po wyjściu. Iliescu na początku również, ale uratował go Sergiu Nicolaescu, znany reżyser. Po tym wystąpieniu nastąpiło zebrane najważniejszych postaci tamtego czasu w budynku telewizji. Podczas przemówień i narad na ulicach Bukaresztu ciągle trwały walki, słychać było strzały. Nie jest do końca wyjaśnione jak to się stało że mimo obalenia komunizmu, deklaracji że wojsko jest po stronie ludu ciągle ginęli ludzie. Część ofiar mogła być spowodowana chaosem i dezinformacją, kto stoi po czyjej stronie, z czego mogły wyniknąć bratobójcze walki. Rząd postanowił wreszcie rozwiązać sprawę Ceausescu i jego żony Eleny. 25 grudnia 1989 roku w ustawionym procesie przeprowadzonym w Targoviste, gdzie przebywała była już para prezydencka zostali wysłani członkowie trybunału wraz z strzelcami. W niecałą godzinę przedstawiono masę zarzutów parze prezydenckiej. Nicolae nie przyznał się do żadnego a nawet zarzucił sędzią że są przedstawicielami obcej agentury. Wyrok skazujący na śmierć małżonków został wykonany o 14.50. Nagranie z procesu i egzekucji nie zostało przedstawione w telewizji jak początkowo planowano. Uznano, że na wet po odpowiedniej „obróbce” nie wato go publikować. Natomiast na czarnym rynku było bardzo poszukiwanym towarem m. in. przez telewizje zagraniczne. FSN mianował na premiera Petre Romana, natomiast na czele władzy wykonawczej stanął Iliescu jako przewodniczący Biura Wykonawczego. Kolejnymi dekretami z mocą uchwał wcielano Securitate pod rząd ministerstwa obrony, pozwalano na rejestrację partii politycznych, zdelegalizowano partie komunistyczna. Brak działań ze strony rządu w sferze praktycznej spowodował, że państwie wybuchały manifestacje. Lud domagał się aby FSN nie brał udziału w wyborach. Początkowo FSN się na to zgadzał lecz z czasem Iliescu zmienił zdanie. Wybory parlamentarne jak i prezydenckie zaplanowane zostały na 20 maja 1990 r. Zaczęła się kampania wyborcza i ostra walka czynnikami społecznymi, narodowościowymi oraz przeszłością. Kontrkandydatami Iliescu na fotel prezydenta byli Ion Ratiu z partii Narodowo-Chłopskiej Chrześcijańsko-Demokratycznej oraz Radu Campeanu z Partii Narodowo-Liberalnej. Kampania telewizyjna była w rzeczywistości tylko skierowana aby sławić FSN oraz Iliescu. W odpowiedzi na taki brak demokracji partie opozycyjne zorganizowały manifestację na Piata Universitatii, która odniosła sukces propagandowy. Iliescu nauczony doświadczeniem poprzednika nie zdecydował się na użycie siły. Wybory przyniosły zwycięstwo tak FSN jak i samemu Iliescu. I to zdecydowane. Wzbudziło to wśród manifestujących na Piata Univesitata niezadowolenie. Tym razem Iliescu nie zawahał się użyć siły. Rozpędził demonstrantów i zaczął formować rząd.

Bibliografia Adam Burakowski., Marius Stan, Kraj smutny pełen humoru. Dzieje Rumunii po 1989 roku, Warszawa 2012 Adam Burakowski, Geniusz Karpat. Dyktatura Nicolae Ceausescu 1965-1989, warszawa 2008 Adam Burakowski, Aleksander Gubrynowicz, Paweł Ukielski, 1989- Jesień Narodów, warszawa 2009