Zasady ochrony prawno autorskiej w stosunku do utworów audiowizualnych Utwór - przedmiot prawa autorskiego od chwili ustalenie, nawet w postaci nieukończonej. Prawo autorskie - oznacza wszystkie prawa przysługujące twórcy utworu lub przepisy, które upoważniają autora do decydowania co do sposobu użytkowania dzieła oraz czerpania korzyści z tego faktu. Obecnie obowiązujące zasady korzystania z utworów zawarte są w Ustawie o prawach autorskich i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994r. Definicja utworu zawarta w art.1 Ustawy o prawie autorskim określa, że utwór:

• jest rezultatem twórczej pracy człowieka
• ma charakter indywidualny
• nie musi być utrwalony

W Ustawie o prawach autorskich i prawach pokrewnych wymienione są różne rodzaje utworów, będących przedmiotem prawa autorskiego. Jednym z nich są utwory audiowizualne. W ustawie zawarty jest także odrębny, poświęcony im rozdział. Dotyczy on:

• zasad określania podmiotu prawa autorskiego
• uprawnień współtwórców i artystów wykonawców
• wynagrodzenia z tytułu użytkowania dzieła audiowizualnego

Prawa autorskie zaczynają działać z chwilą powstania utworu, nie musi on być ukończony i nie wymaga żadnych formalności ( nie musi być zastrzeżony, rejestrowany itp.). Wygasają one, gdy upłynie 70 lat od daty śmierci najpóźniej zmarłego współtwórcy utworu (np. reżyser, kompozytor wykorzystanej w utworze muzyki, twórca scenariusza). Utwory audiowizualne podlegają ochronie z tytułu autorskich praw osobistych oraz autorskich praw majątkowych. Autorskie prawa osobiste charakteryzują się trwałym powiązaniem z twórcą oraz nieograniczonym czasem ich trwania. Do autorskich praw osobistych należy np. prawo do autorstwa utworu, do oznaczenia utworu swoim nazwiskiem albo pseudonimem, do publikacji utworu anonimowo, do monitorowania sposobu korzystania z utworu. W przypadku naruszenia tych praw twórca ma prawo do wymagania od sprawcy usunięcia skutków naruszenie (np. do złożenia publicznego oświadczenia) lub do zadośćuczynienia w formie pieniężnej, ewentualnie jeśli twórca sobie tego zażyczy, sprawca może być zobowiązany do przekazania określonej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Autorskie prawa majątkowe dotyczą korzystania z dzieła na różne sposoby. Zasadą w prawie autorskim jest to, że z utworu może korzystać oraz rozporządzać nim tylko osoba uprawniona. Twórcy przysługuje także prawo do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Łamanie tych praw następuje w chwili korzystania z utworu bez zgody uprawnionego lub bez zezwolenia wynikającego z ustawy (licencje). Autorskie prawo majątkowe w stosunku do utworu audiowizualnego obejmuje całość dzieł jak i utwory będące częścią dzieła, czyli wynagrodzenie z tytułu nadawania takiego dzieła przysługuje reżyserowi, twórcy scenariusza, twórcom innych utworów literackich lub muzycznych wykorzystanych w filmie, a także artystom wykonawcom. Do wypłaty wynagrodzenia zobowiązany jest każdy podmiot korzystający z utworu audiowizualnego. Do złamania autorskich praw majątkowych dochodzi wtedy gdy działania podmiotu wykorzystującego utwór jest wkroczeniem w zakres cudzego prawa autorskiego. W Polsce ochroną praw autorskich w stosunku do utworów audiowizualnych zajmuje się głównie Związek Autorów i Producentów Audiowizualnych (ZAPA). Organizacja powstała w 1995 roku, i jej podstawowym celem jest ochrona podmiotów, które powierzyły jej swój repertuar. Pośredniczy ona między twórcami, a podmiotami wykorzystującymi ich utwory. Twórcy otrzymują wynagrodzenie, które należy im się jako właścicielom autorskich praw majątkowych. ZAPA działa także w porozumieniu z innymi organizacjami zajmującymi się prawami autorskimi m.in ZAiKS, ZPAV, ZASP. Najważniejszym przejawem aktywności tej organizacji jest identyfikacja dzieł audiowizualnych oraz wspieranie walki z piractwem.