SOCJOLOGIA KOMUNIKACJI Komunikacja – proces organizowania wiadomości w celu stworzenia znaczenia; trzy fundamenty komunikacji: mówca – mowa – słuchacz Rozważania dotyczące nauk o komunikowaniu [teorie]:  Adam Smith – [XVIII – XIX w] analiza komunikacja i interakcji społecznych związanych z powstającym rynkiem kapitalistycznym  Herbert Spencer – [XIXw] społeństwo jako organizm, analiza działań społecznych służących rozpowszechnianiu informacji i idei  Gabriele La Tarde i Gustaw Le Bon – analizy tzw. Psychologii tłumu  John Dewey, Charles Cooley, George H. Mead, Robert Park – analizy w nurcie amerykańskiego pragmatyzmu społecznego – komunikowanie jako element presji społecznej I społecznej kontroli  Thomas Adorno, Herbert Marouse – Frankfirtcka szkoła krytyczna; analiza komunikacji masowej  Harold Laswell – podejście politologiczne: studium propagandy [kształtowanie zbiorowych zachowań poprzez manipulację], rola mediów w formowaniu świadomości narodowej, wpływ propagandy na opinię społeczną, funkcje mediów masowych i modele aktu perswazji  Kurt Lewin – podejście psychologiczne [małe grupy]: analiza decyzji podejmowanych w grupie, fenomen liderów grupy, koncepcja gate-keeper  Paul Lazarsfeld – podejście socjologiczne [sondażowe]: zastosowanie sondaży w celu określenia wpływu informacji na ludzi, analiza kształtowania się opinii publicznej, analizy zmiany opinii w okresie przedwyborowym  Carl Horland – podejście psychologiczne [eksperymentalne]: analiza mechanizmów siły perswazji, eksperymenty prowadzące do stworzenia katalogu wytycznych dla skutecznego komunikowania masowego, problematyka zmiany postaw  Claude Sharon i Warren Weaver – podejście modelowo – matematyczne: linearny model komunikacji, analiza kanałów komunikacji i zakłóceń przekazu informacji, problematyka kodów komunikacyjnych i dekodowania przekazu Komunikologia – nauka o komunikowaniu; systematyczna nauka obejmująca wszystkie elementy, fazy i aspekty procesu komunikowania bezpośredniego i pośredniego , dokonującego się za pomocą środków masowego przekazu (komunikowanie masowe), jak i urządzeń technicznych (komunikowanie sieciowe / medialne); Komunikowanie bezpośrednie  „oko w oko” Komunikowanie pośrednie  za pomocą środków masowego przekazu: radio, Internet itp. Komunikowanie wg szkoły Chicagowskiej: komunikowanie nie ogranicza się do prostego przekazu informacji; jest procesem symbolicznym, w wyniku którego kształtuje się kultura. Występuje w sztuce, architekturze, regułach i normach, w rytuałach, w polityce. Akcent położony jest na interakcje społeczne, na ich opis i relacje interpersonalne. Propaganda – próba zmanipulowania większych grup społecznych (zastosowanie manipulacji i kłamstwa); występuje w polityce np. przed wyborami Nauki współtworzące komunikologię:

• psychologia komunikowania się
• socjologia mediów
• filozofia komunikowania się
• marketing
• telekomunikacja
• lingwistyka Medioznastwo – wydzielony obszar studiów o komunikowaniu, zajmujący się:

• mediami masowymi (prasa, radio, telewizja…)
• relacjami mediów z ich otoczeniem zewnętrznym
• zawartością, językiem i efektem przekazów medialnych
• odbiorcami mediów masowych Funkcje mediów masowych wg. Lasewell’a:  Utrwalenie otoczenia społecznego, w którym wyrażany jest system wartości  Podtrzymywanie relacji członków społeczeństwa i wytwarzanie reakcji na otoczenie  Przekazywaine dziedzictwa społecznego Dwie szkoły w naukach o komunikowaniu:

1. szkoła empiryczna

• tradycja socjopsychologiczna (komunikowanie jako wpływ interpersonalny)
• tradycja matematyczno – cybernetyczna (komunikowanie jako przepływ informacji)
• przedmiot badań: popularne poglądy, wierzenia, wyobrażenia
• obiekt zainteresowań – informacja
• obszar analizy: zjawiska współczesne w odniesieniu do społeczno – demograficznych kategorii odbiorców
• metody: nacisk na badania empiryczne i ilościowe

2. szkoła krytyczna:

• tradycja krytyczna (komunikacja wyraża nierówności społeczne; refleksja nad nierównościami społecznymi)
• tradycja socjokulturowa (komunikowanie jako tworzenie i odgrywanie rzeczywistości społecznej)
• tradycja semiotyczna (komunikowanie jako proces dzielenia się znaczeniem poprzez znaki)
• przedmiot badań: społeczne uwarunkowania wiedzy i wierzeń
• obiekt zainteresowań: wiedza
• obszar analizy: powiązania ideologii i poglądów naukowych ze strukturą społeczną
• metody: krytyka źródeł historycznych (przewaga badań jakościowych, analizy tekstu) Socjologia komunikacji - subdyscyplina psychologii zajmująca się badaniem społecznych podstaw mechanizmów komunikowania w tym strukturalnych uwarunkowań narzędzi kreowania oraz przekazywania wypowiedzi Składowe komunikacji: wiadomość, organizowanie, znaczenie Wiadomość: słowa, dźwięki, działania i gesty, którymi ludzie w toku interakcji wyrażają siebie; może mieć formę symbolu Symbol - przedmiot materialny (flaga, korona, krzyż); kolor (np. czerwony jako symbol komunizmu); gest (np. pukanie się w czoło); piktogram (np. skrzyżowany widelec i nóż); słowo (mówienie i pisanie) Organizowanie – zarządzanie, kierowanie ludźmi, procesem lub materiałem; w komunikacji organizujemy proces tworzenia wiadomości i odpowiadania na nią (akcja i reakcja) Znaczenie - interpretacja wiadomości, rozpoznanie i zrozumienie jej; znaczenie indywidualne i zbiorowe (relatywizm znaczeń) Modele społecznej komunikacji:  Liniowy model komunikacji

• jednostronny pogląd na proces komunikacji, w którym nadawca kodując przekaz liczy na to, że odbiorca z sukcesem odkoduje go
• kanałem przekazu mogą być słowa mówione, pisane lub formy niewerbalne (np. mrugnięcie okiem)
• nadawca dokonuje intencjonalnych wyborów dotyczących przekazu  Komunikacja jako uzgadnianie znaczenia
• interakcyjny model
• istnieje sprzężenie zwrotne między nadawcą a odbiorcą
• wszyscy uczestnicy komunikacji wnoszą do niej własne znaczenia
• komunikacja jest spoiwem umożliwiającym wspólne działania społeczne  Komunikacja jako perswazja
• wykorzystanie komunikacji do wzmacniania modyfikowania postaw i przekonań innych ludzi
• skuteczność komunikacji
• efektywność przekonywania  Komunikacja jako tworzenie społeczności
• interakcje i przekazywanie wiadomości, wspólne tworzenie symboli, edukowanie w rozumieniu symboli – wszystko to współtworzy proces budowy społeczeństwa i poczucia wspólnoty
• funkcja koordynacji wspólnych, zbiorowych działań Teorie komunikowania:

1. symboliczny interakcjonizm:  XX wiek  analizy w nurcie amerykańskiego pragmatyzmu społecznego  analiza mikrostruktur społecznych  teza: struktura społeczna utrzymuje się i odnawia dzięki interakcjom  konieczność odkrycia fundamentów budowania interakcji społecznych  William James – pierwszy badacz społeczny, który stworzył naukowe pojęcia „jaźni”  jaźń – zdolność człowieka do tworzenia odczuć i postaw względem samego siebie

• jaźń materialna – materialny wymiar człowieczeństwa (biologiczny)
• jaźń duchowa – możliwości poznawcze; myśli; przemyślenia, lęki (duchowy wymiar)
• jaźń społeczna – odczucia wobec samego siebie, które jednostka buduje czerpiąc z relacji z innymi ludźmi  Charles Cooley:

• idea organiczności społeczeństwa (wszystkie elementy społeczeństwa należy postrzegać w szerokim kontekście całości „organizmu” społecznego)
• społeczeństwo i jednostka ludzka to aspekt kolektywny i dystrybutywny jednej i tej samej rzeczy
• komunikowanie się – mechanizm przez który istnieją i rozwijają się ludzkie stosunki
• rozwój osobowości odbywa się poprzez komunikowanie się
• podstawowy mechanizm w procesie rozwoju osobowości jest tzw. Jaźń odzwierciedlona (nasza wyobraźnia o sobie samym powstała w wyniku komunikacji z innymi ludźmi)
• komunikacja społeczna jest swoistą grą wyobraźni
• różnice w sposobach komunikowania się jednostek i ich psychice biorą początek w różnych systemach komunikowania się, w których jednostki funkcjonują (różne rodziny, szkoły, miejsca pracy, grupy rówieśnicze)
• postęp technik komunikacyjnych sprzyja poszerzaniu zakresu interakcji społecznych, przy jednoczesnej postępujących ich depersonalizacji
• intensyfikacja procesów komunikacji / interakcji społecznych powoduje zamianę struktury społecznej na bardziej otwartą  John Dewey
• jeden z przedstawicieli pragmatyzmu
• nacisk w badaniach na proces przystosowania się ludzi do świata społecznego
• zainteresowanie umysłem jako proces, który nieustannie zmienia się pod wpływem interakcji ze środowiskiem zewnętrznym
• zachowanie jednostki wynika z bodźców, informacji, które dostarcza środowisko zewnętrzne (!)
• społeczeństwo opiera się w całości na procesach komunikowania się
• ludzie zyją na wspólnocie, bo jest ona ich wspolna własnością; dzieje się tak dzięki procesowi komunikacji, wymiany wiedzy, symboli i informacji
• wizja społeczeństwa jako wspólnoty myśli i działań  George Herbert Mead
• typowo ludzkie cechy jak myślenie abstrakcyjne, samowiedza, moralność powstają dzięki językowi i interakcjom
• ale to istnienie grupy społecznej należy traktować jako pierwotne względem ukształtowania systemów komunikacji społecznej
• komunikacja społeczna to złożony proces selekcji, w którym człowiek jest podmiotem
• refleksja nad tym co odróżnia ludzi od zwierząt
• komunikacja społeczna nie polega tylko na mechanizmie „bodźca i reakcji”
• człowiek podejmuje próby przystosowania się do świata i utrwala takie mechanizmy, które pozwalają mu łatwiej adaptować się do otaczających warunków (np. gesty konwencjonalne, zdolność przyjmowania ról innych i tworzenie alternatywnych linii działania)
• społeczeństwo to zorganizowany system interakcji * wzory organizacji społecznej powstają dzięki rozbudowywaniu symboliki i metod komunikacji
• ludzie wchodzą w interakcje i się socjalizują poprzez odczytywanie i interpretowanie gestów innych ludzi
• procesy definiowania i autorefleksji  Podsumowanie: warunki społeczne kształtują człowieka a warunki społeczne powstają w toku komunikacji społecznej; komunikacja społeczna wykorzystująca symbole i myslenie abstrakcyjne jest wybitnie ludzką cechą, która pozwala nam ewoluować kulturowo

2. perspektywa dramaturgiczna Ervina Goffman’a  przekonanie, że życie społeczne jest jak teatr a ludzie to aktorzy:

• teatr – scena / zakulisy
• aktorzy – grupa lub instytucja, ktoś kto podejmuje działania, ktoś kto za pomocą środków próbuje zrealizować cele; ludzie, odgrywamy role społeczną według jakiegoś scenariusza  charakter badań mikrosocjologicznych – analiza małych grup społecznych  cały proces komunikacji jest sztuczny  sytuacja – jeżeli ludzie uważają jakąś sytuację za prawdziwą to konsekwencje będą tego prawdziwe np. przekonanie ludzi, że jest kryzys gospodarczy  Goffmana interesowała ludzka komunikacja (werbalna i niewerbalna), opisywał codzienne rytuały komunikacyjne (gestykulacja, sformułowania np. dzień dobry)  dystans roli – odgrywam jakąś rolę i nie przejmuje się zaleceniami tej roli  Goffman interesując się interakcjami pokazywał, że każda społeczna interakcja to jakaś GRA  interakcje zogniskowane – relacje międzyludzkie które są nastawione na celową współpracę  interakcje niezogniskowane – polegają na prostej współistotności

3. koncepcja przemocy symbolicznej Pierre Bourdieu  zainteresowanie specjalnymi przykładami wpływu, dlaczego ludzie zachowują się w pewnych sytuacjach tak, a w innych inaczej  przemoc symboliczna występuje na co dzień, działa zespół czynników podporządkujących (komunikacja społeczna bazująca na hierarchii społecznej władzy kulturalnej – podporządkowanie się)  Bazowanie na zjawisku habitus –łączny efekt oddziaływań socjalizacyjnych to rezultat norm, wartości, wzorów zachowania, które powodują, że ktoś nabiera pewnych nawyków postrzegania świata społecznego, nawyki reagowania tworzą schematy postępowania  Bourdieu prowadził badania systemu edukacyjnego  przemoc symboliczna ukazuje się w monumentalnej architekturze; atrybuty władzy np. budynek sądu Etnometodologia – lata 60te metody komunikowania codziennego Harodl Garfinkel:

• reguły rządzenia zyciem codziennym; codzienna komunikacja
• ludzie tworzą symbole
• ludzie potrafią myśleć kreatywnie i abstrakcyjnie
• ludzie definiują i redefiniują sytuacje społeczne i uzgadniają między sobą znaczenia Indeksykalność znaczenia – wszelkie przekazy (gest, słowo, zdanie) mają znaczenie w określonym kontekście Trzy metody interakcyjne:

1. metoda poszukiwania wspólnej płaszczyzny
2. metoda wykazania zrozumienia dla perspektywy rozmówcy
3. zasada „etc” Analiza lingwistyczna – Harrey Sacks (przedstawiciel); ludzie używają języka jako budowy swojego świata; poprzez swoje wypowiedzi tworzymy pewien zespół przekonań „Podejście sytuacyjne” – pozór poczucia konsensusu Analiza transakcyjna – jej twórcą jest Eric Berne (!) – autor książki „W co grają ludzie”; pokazuje, że większość naszych komunikacji jest opartych na grach. Na czym polegają te gry? – dążymy do nagrody trzymając się pewnych zasad Głaski – mogą mieć charakter emocjonalny; fundament interakcji międzyludzkich Kompetencja komunikacyjna: skuteczność przekazu, klarowność, stosowność do kontekstu Trzy cechy dobrze wypracowanej kompetencji komunikacyjnej:
4. klarowność – precyzja, oddanie intencji nadawcy, dążenie nadawcy do uzyskania wspólnej płaszczyzny z odbiorcą
5. stosowność – adekwatny przekaz do sytuacji, unikamy łamania reguł kulturowych
6. skuteczność – stopień uzyskania rezultatu / celu, uzyskanie tego co cenne, uzyskanie świadomie postawionego celu, uzyskanie tego czemu poświęcono wysiłek Osoba komunikacyjnie nieskuteczna = niestosowna Osoba komunikacyjnie skuteczna = stosowna Jezyk – jest systemem powiązanych ze sobą symboli Funkcje języka:
7. komunikacja
8. zapis wiedzy i doświadczeń
9. budowa tożsamości grupowej Podział języków:  Naturalne [powstające w toku życia pewnej społeczności, wytworzone spontanicznie]  Sztuczne [języki sztucznie wytworzone dla celów technicznych np. język Braille’a lub alfabet morsa] Związki między językiem a strukturą społeczną:

• języki stosowane przez emigrantów
• języki stosowane przez tubylców w koloniach Problemy dwujęzyczności – stosowanie dwóch języków jednocześnie Język jako wskaźnik pozycji społecznej: -badania Bernstein’a – kod ograniczony i kod rozwinięty

• kod ograniczony – dominują krótkie proste zdania; ograniczona ilość przymiotników
• kod rozwinięty – zdania złożone, rozbudowane systemu przymiotników i bogatych określeń mniejsza emocjonalnośc wypowiedzi, zaimki bezosobowe Hiperpoprawność – przesadzona poprawność Trzy poziomy komunikacji interpersonalnej:

1. poziom konwersacji
2. poziom relacji
3. poziom związku Czynniki wpływające na komunikację interpersonalną:  Motywacja  Zemsta, zawiść, lęk, obawa itp.  Wzorce kulturowe  Cechy osobowości jednostek  Podejmowanie decyzji Style przywódców:  Styl demokratyczny – przed podjęciem decyzji rozważa zdanie innych osób, dobry przy potrzebie kreatywności  Styl autokratyczny – nie liczy się ze zdaniem innych, dobry, gdy nagli czas Poziom kontekstu:
4. interpersonalny [jeden na jeden]
5. grupowy [grupa na grupę]
6. publiczny [jedna osoba przemawia przed publiką] Poziom kontekstu – w sposób diametralny zmienia zachowanie komunikacyjne Zjawisko spostrzegania – ma wpływ na nasz sposób komunikacji, ukierunkowuje naszą uwagę na określone elementy i w wyniku tego organizuje naszą wiedzą; spostrzeganie jest mechanizmem automatycznym. W zjawisku spostrzegania kierujemy się stereotypami i generalizacjami. Komunikacja niewerbalna – komunikacja ciągła; w ten sposób komunikujemy coś zawsze za pomocą mowy naszego ciała. Odgrywa ona ogromną rolę na każdym z trzech poziomów kontekstu komunikacji. Ma małą rolę przy komunikowaniu się na odległość. Służy najczęściej do przekazywania emocji. 65% przekazu pochodzi najczęściej z komunikacji niewerbalnej. Funkcje komunikacji niewerbalnej:
7. zastępuje słowa (przekazywanie komunikatu bez słów)
8. uzupełnianie i akcentowanie słów (często wykorzystywana w marketingu politycznym); gestykulacja
9. regulowanie interakcji – wpływa na przebieg rozmowy, ukazanie dominacji, ukazanie przyjacielskości
10. zaprzeczanie słowom (język ciała ukazuje niepewność mówcy w stosunku do komunikatu) Komunikacja niewerbalna to także wygląd fizyczny, ubiór, strój, fryzura, makijaż czyli tzw. „elementy powierzchniowe”. Kontakt wzrokowy jest także elementem komunikacji niewerbalnej i znacznie wpływa na skuteczność komunikacji. [kobiety częściej akcentują zainteresowanie i zaangażowanie przez kontakt wzrokowy, mężczyźni zazwyczaj akcentują dominację] Dotyk w komunikacji niewerbalnej:

• bardzo ważny element komunikacji niewerbalnej
• bardzo rożnie odbierany w różnych kulturach
• kobiety korzystają z dotyku by okazać współpracę Anne Moir & David Jessel – „Płeć mózgu”:  Fundamentalne różnice w budowie mózgu kobiet i mężczyzn; u kobiet hormony powodują, że dwie półkule mózgu są silnie połączone, u mężczyzn natomiast półkule bardziej odłączone  Kobiety wykazują łatwość komunikacji na temat uczuć  Kobiety lepiej odczytują komunikację niewerbalną  Mężczyźni mają lepszą wyobraźnię przestrzenną i lepszą orientację w terenie Bariery w komunikacji międzykulturowej:

1. bariera etnocentryzmu: Etnocentryzm – własna kultura, grupa etnicznie uznana jako główny punkt odniesienia, wynoszenie grupy na piedestał  z etnocentryzmem związane są różnego rodzaju uprzedzenia; etnocentryzm – uprzedzenia – uczciwość, skuteczność komunikacji
2. bariera szoku kulturowego

• poczucie nieprzystosowania do nowopoznanej kultury
• wystąpienie pewnych barier komunikacyjnych Dystans kulturowy – tworzy się wtedy, gdy występuje subiektywne odczucie braku pewnych wspólnych doświadczeń z przedstawicielem innej kultury; uczucie obcości, tajemniczości, dziwaczności 5 dystansów w komunikacji międzykulturowej:

1. dystans wrogości – przedstawiciele dwóch kultur wrogo do siebie nastawienie; stosowanie stereotypów; brak chęci współpracy
2. dystans unikania – może dojść do komunikacji, lecz każda ze stron komunikuje się w taki sposób jakby nie próbowała wywołać zrozumienia u drugiej strony; np. celowo używa swojego języka ojczystego jako dodatku w rozmowie, cel zrażenia kogoś do siebie bez spowodowania konfliktu
3. dystans obojętności – wypowiedzi mają charakter sformułowań obojętności na specyfikę kulturową; poruszenie tematów przykrych dla reprezentanta danej kultury; np. wyśmiewanie rytuałów religijnych, obojętność na wrażliwość kulturową
4. dystans wrażliwości – wyrażenie wrażliwości na istnienie innych kultur i ich specyfikę; dostosowanie wypowiedzi do wymagań preferencji rozmówcy; np. zamiast „murzyn” używanie sformułowania „afroamerykanin”
5. dystans równości – chęć zniesienia dystansu; unikanie określeń oceniających; polityczna poprawność Kultury wysoko i nisko kontekstowe: Kultury wysokokontekstowe: nie przykładanie dużej wagi do przekazu werbalnego, preferowana komunikacja niewerbalna, kontekst, dygresja, wtrącenia (przykłady: Japonia, Chiny, Kraje Arabskie) Kultury niskokontekstowe: oczekuje się wyraźnych komunikatów dotyczących postępowania (przykłady: Szwajcaria, Skandynawia, Niemcy) Edward Hall – „Ukryty wymiar”  analiza wpływu przestrzeni na komunikację 4 dystanse osobnicze:
6. dystans intymny (brak dystansu)
7. dystans osobniczy (od 45 cm do 1,5 m)
8. dystans społeczny (od 1,5 m do 3,5 m)
9. dystans publiczny (powyżej 3,5 m) Proksemika – nasze własne odczuwanie przestrzeni