Homer, Iliada

Homer, Iliada, przeł. Kazimiera Jeżewska, oprac. Jerzy Łanowski, wyd. 13 nowe zupełnie, BN II 17, 1981. WSTĘP Początek literatury europejskiej. najstarszą z literatur Europy, grecką, otwierają „Iliada” i „Odyseja”. tematy, mity i postaci z tych epopei weszły na stałe w świadomość kulturalną dużej części lu-dzkości. dzieła w pełni rozwinięte, niepospolity kunszt poetycki, bogaty i barwny język, wielka skala środków artystycznych – zaskoczenie i paradoks. Pytania zasadnicze. kiedy i gdzie powstały poematy Homerowe?

Dodaj artykuł aby odblokować treść

Homer, Iliada, przeł. Kazimiera Jeżewska, oprac. Jerzy Łanowski, wyd. 13 nowe zupełnie, BN II 17, 1981.

WSTĘP

  1. Początek literatury europejskiej.
  • najstarszą z literatur Europy, grecką, otwierają „Iliada” i „Odyseja”.
  • tematy, mity i postaci z tych epopei weszły na stałe w świadomość kulturalną dużej części lu-dzkości.
  • dzieła w pełni rozwinięte, niepospolity kunszt poetycki, bogaty i barwny język, wielka skala środków artystycznych – zaskoczenie i paradoks.
  1. Pytania zasadnicze.
  • kiedy i gdzie powstały poematy Homerowe?
  • w jakiej epoce rozgrywa się akcja „Iliady”?
  • realistyczna?
  • kim był autor?
  • forma ustna czy pisemna?
  • pierwsze dzieła literatury greckiej?
  • pokrewieństwa i związki z literaturą poza Grecją.

I. Egea i Grecja.

  1. Świat egejski.
  • ludność śródziemnomorska, pochodzenia małoazjatyckiego, docierająca na tereny później-szej Grecji, gdzieś między 4500 a 3000 p.n.e. mieszała się z ludnością miejscową.
  • pierwsze stulecia trzeciego tysiąclecia p.n.e. – rozwój i wzrost kultury kreteńskiej (minojskiej):
  • pismo hieroglificzne (nieodczytane) ok. 2400-2100.
  • pierwsze wielkie pałace 1850-1700.
  • drugie pałace – w Knossos i Phaisos 1700-1550.
  • Luwiowie na stałym lądzie 1900-1800 i na Krecie 1800.
  • pismo linearne A (nieodczytane) 1700-1600.
  • koniec największej świetności kultury minojskiej 1400.
  • zniszczenie pałacu w Knossos i koniec pisma linearnego A 1450-1400.
  • najazd Achajów na Kretę 1400-1300.
  • świetność Knossos i pismo linearne B (odczytane w 1953 r.).
  • najazd Dorów i upadek Knossos 1200-1100.
  • „greckie średniowiecze”.
  • okres mykeński na lądzie: najazd Achajów na Peloponez w latach 1600-1500; obronne grody mykeńskie, pismo linearne B.
  1. Wschód.
  • handel Krety z Bliskim Wschodem.
  1. Achajowie.
  • rozszerzenie panowania z Myken na cały ląd grecki 1400-1200.
  • zniszczenie Troi VII A.
  1. Pierwsza faza kolonizacji.
  • upadek potęgi Achajów w XI wieku.
  • Jonowie z Peloponezu na Wybrzeże Azji Mniejszej; Eolowie na południe Azji Mniejszej; Doro-wie na wyspy.
  1. Przedział czasu.
  • z „mroków greckiego średniowiecza” pierwsza wyłania się Jonia z bogatym Miletem.
  • na trzy wieki ucicha kolonizacja (XI – IX), rozwój cywilizacyjny.
  1. Siedziby małoazjatyckich Greków.
  • Jonia z dwunastoma miastami: Milet, Myus, Priene nad Meandrem (dzis. Menderez), Efez u ujścia Kaystru (dzis. Küczük Menderez), Kolofon, Lebedos, Teos, Kladzomenaj, Erythraj i Fo-kaja (dzis. Gediz-czaj) oraz na wyspach Samos i Chios.
  • w Jonii można zaobserwować najstarszą formę helleńskiej państwowości, polis, czyli miasto-państwo, o ustroju arystokratycznym, rządzone przez królów, których władzę niejednokrotnie arystokracja ogranicza.

II. Przekazy o Homerze.

  1. „Biografie”.
  • w starożytności wierzono, że Homer istniał; utwory go „zakryły”.
  • od IV wieku p.n.e. od Arystotelesa braki wypełniano fantazją.
  • 7 żywotów fantastycznych: syn nimfy lub dziewczyny-sieroty Kretheis i boga rzeki smyrneń-skiej, Melesa, imię Melesigenes („z Melesa zrodzony”), imię Homeros („Ślepiec”) przybrał do-piero po utracie wzroku.
  • żywoty opowiadają o wędrówkach pieśniarza, o jego dłuższych i krótszych utworach, gęsto je cytując.
  • Homer miał umrzeć jako sędziwy starzec na wyspie Ios.
  1. Co znaczy „Homer”?
  • ślepiec, zakładnik, towarzysz, spajacz, zbieracz, składacz (twórca, poeta).
  1. Świadectwa.
  • o Homerze wspominali: Hezjod, Pindar, Simonides.
  • Herodot datuje Homera i Hezjoda na ok. połowę IX wieku p.n.e.
  1. Czasy.
  • epoka heroiczna: 1400-1200 p.n.e.
  • w poematach Homera pamięć o czasach pradawnych (pochwała świetności Myken i innych ośrodków kultury minojsko-mykeńskiej) + współczesność (znajomość żelaza i jego użytkowa-nia).
  • najpóźniejsze w „Iliadzie” wzmianki o rynsztunku i taktyce walki ciężkozbrojnego piechura (hoplity) – ok. 700 r. p.n.e.
  1. Kultura „homerowa”.
  • elementy z obrazków, scen, wzmianek i aluzji – obraz pełny i bogaty, ale nie historyczny.
  • człowiek homerycki, heros i „kultura homerowa” istnieje tylko w świecie poetyckim, z rzeczy-wistości zbiera i łączy tylko elementy.

III. Poezja i pismo.

  1. „Przed początkiem”.
  • Homer jest dla badaczy początkiem literatury greckiej i europejskiej (właściwie azjatyckiej).
  • poezja jednak istniała wcześniej (wysoki kunszt poetycki, analogie z innych kultur).
  • najdawniejsza poezja łączyła się z muzyka i śpiewem (sztuki plastyczne).
  1. Zapis – nie literatura.
  • rozszyfrowanie przez Michaela Ventrisa z pomocą Johna Chadwicka w 1953 r. pisma linear-nego B; treść rozczarowała: księgi magazynowe, wykazy, spisy osób i rzeczy, dokumentacja mienia władców i świątyń, nie literatura.
  • minologia lub mykenologia zajmuje się zabytkami z pismem linearnym B.
  1. Świadectwa poematów.
  • Homer cytuje dawne opowieści, nawiązuje do starszych podań.
  1. Śpiewacy nadworni.
  • pieśń + muzyka + taniec.
  • śpiewacy wymieniani pośród przedstawicieli zawodów (kowal, garncarz…), ludzie osiadli, słu-żący dworowi.
  • śpiew darem bóstw, natchnienie daje Muza.
  • repertuar bogaty, zbogacany i aktualizowany.
  • heksametr wierszem recytacji, nie śpiewu.
  • w epoce późniejszej wygłaszaniem utworów zajmowali się nie śpiewacy-aojdowie, ale recyta-torzy-rapsodowie.
  1. Odbiór epiki.
  • przekazanie poematu odbiorcom (słuchaczom) ustnie.
  • starożytni nawet sami sobie czytają na głos, dopiero od III wieku n.e. wzmianki o zaskakują-cym czytaniu „bez poruszania ustami”.
  • wykonanie eposu publiczne.
  1. Przekazanie utworów.
  • czy wykonawcy tych poematów uczyli się ich z pisanego tekstu, czy też z ust poprzedników?
  • brak umiejętności zapisania tak ogromnych eposów pismem znanym (np. linearnym B).
  1. Literatura sąsiadów.
  • sąsiedzi zapisywali teksty literackie, choć nie tak ogromne.
  1. Tradycja grecka.
  • przed Homerem musiała istnieć literatura, ale nie pisana i nie została spisana  fałszerstwa-apokryfy.
  1. Pismo greckie.
  • zapożyczone od Fenicjan i przetworzone, np. oznaczenie samogłosek, przyjęto uważać, że dostosowanie alfabetu fenickiego do języka greckiego jest dziełem Dorów (ok. 900 r. p.n.e.).
  1. Najwcześniejsze zabytki.
  • pochodzą z drugiej połowy VIII wieku p.n.e. – wiersze (heksametry).
  1. Świadectwo formy.
  • cechy stylu epopei Homera – pokrewieństwo z podobnymi zjawiskami w literaturze innych lu-dów, podobieństwo technik poetyckich.
  1. Prehistoria i narodziny kwestii homerowej.
  • dyskusja filologiczna już w starożytności:
  • określenie autentyczności poszczególnych dzieł z całego przypisywanego Homerowi ze-społu.
  • czy „Iliada” i „Odyseja” pochodzą od jednego czy dwu różnych twórców.
  • zabiegi krytyczno-edytorskie mające na celu ustalenie poprawnego wzorowego tekstu poematów, wolnego od wtrętów i zniekształceń.
  • Francois Hedelin abbe d’Aubinac (1604-1676) – literacki atak na Homera oskarżonego o nie-moralność, zły gust, lichy styl i niekonsekwencje w poetyckiej narracji + antyczne przekazy, że Homer nie znal pisma  Homer nie istniał, poematy są zlepkami różnych pieśni.
  • Thomas Blackwell (1701-1757) – studium o „życiu i pismach” Homera.
  • Robert Wood (1716-1771) – Homer nie znał pisma, poematy ustnie z pamięci.
  • Friedrich August Wolf (1759-1824) – poematy Homerowe powstały jako twórczość ustna ok. połowy X wieku p.n.e., w okresie, gdy Grecy nie znali jeszcze pisma.
  • po Wolfie:
  • unitaryści, tj. zwolennicy teorii o jedności poematów i ich indywidualnym autorze, Home-rze.
  • pluraliści, analitycy lub ewolucjoniści – zaprzeczający poematom jedności, jednego auto-ra, określonego momentu powstania…
  1. Analitycy.
  • Gottfried Hermann (1772-1848) – teoria rozszerzania niewielkich początkowo poematów.
  • Karl Lachmann (1793-1851) – teoria pieśni (złączenie i spajanie 18 początkowo odrębnych poematów).
  • George Grot (1794-1871) – teoria jądra podstawowego (rozszerzana „Pra-Iliada”).
  1. Krąg współpracujących nauk.
  • filologia, historia literatury, historia, badania komparatystyczne, papirologia, archeologia.
  • Heinrich Schliemann (1822-1890) – wykopaliska w „miejscach Homerowych”: od 1868 r. w Troi, Mykeny (1874), Tiryns (1876), Orchomenos i Itaka.
  • podstaw archeologii „Homerowej” dał współpracujący ze Schliemannem od 1882 r. Wilhelm Dörpfeld (1853-1940).
  • archeologia, językoznawstwo + etnologia-antropologia.
  1. Kontratak unitaryzmu.
  • Dietrich Mülder 1910 r.:
  • „Iliada” jest poematem jednolitym zbudowanym według jednolitego planu.
  • niekonsekwencje wynikają ze specyficznego zadania, nałożonego przez poetycką osobo-wość twórcy.
  • źródłami są dzieła powstałe w okresie tego rozwoju.
  1. Drugi zwrot.
  • badania żywej jeszcze dzisiaj epickiej poezji ludowej, zwłaszcza epiki ludowej południowosło-wiańskiej – Matija Murko (1861-1952), Milman Parry, Albert B. Lord.
  • poezja Homerowa reprezentuje charakterystyczny typ poezji ustnej, styl formularny.
  1. Poezja ustna.
  • śpiewak jest tak jakby improwizatorem, tworzy z materiału istniejącego: treść (podanie) i for-ma (zespół formułek).
  1. To już literatura.
  • poematy Homerowe wykazują plan, jedność wewnętrzną dużo ściślejszą, niż się można tego spodziewać i niż się rzeczywiście spotyka w zapisie ludowej twórczości ustnej.
  1. Data epopei.
  • między połową IX i połową VIII wieku p.n.e.

IV. Kształt poematu.

  1. Budowa „Iliady”.
  • 15 537 wersów.
  • podział na 24 pieśni (księgi), oznaczane umownie 24 literami dużymi alfabetu greckiego jest późniejszy, pochodzi od uczonych aleksandryjskich.
  • temat w inwokacji.
  • analiza treści.
  1. Forma poetycka.
  2. Porównania.
  • szeroko rozbudowane porównania o niezwykłej fakturze, zwłaszcza dłuższe – przeszło 200.
  • są istotnym wzbogaceniem realistycznego obrazu życia.
  1. Tok narracji.
  • narracja jest opowiadaniem w czasie, treści w ruchu.
  • nie zawsze wartko, czasem kunsztownie opóźniana, zaznaczona napięciem i zwalniana na-pięciem.
  • paralelizm akcji, ale nie opowiadania.
  • plastyczność opisu.
  • dokładność opisu.
  • całkowite odsłonięcie wnętrza, brak niedomówień.
  1. Epickość i dramatyzm.
  • obiektywne przedstawianie opisywanej rzeczywistości nie oznacza obojętnego stosunku wo-bec opowiadanych faktów; zakłada sąd poety o ludziach i wydarzeniach.
  • wyczuwalne nastroje narratora.
  • nasycenie eposu dialogami i monologami, swoiste prawo „dwu osób na scenie”.
  1. Umowność.
  • fakty zakomunikowane słuchaczowi twórca uważa za wiadome innym postaciom epopei.
  • podawanie pozornych lub chwilowych uzasadnień sytuacji, postępowania postaci, pospiesz-ne, niezbyt logiczne, ale prowadzące do zamierzonego przez poetę celu, np. pożegnanie Hektora z Andromachą.
  1. Realizm – idealizacja – cudowność.
  • dar obserwacji – obrazy wierne rzeczywistości, opisy przyrody, przedmiotów, przedstawienia scen z życia, charakterystyki bohaterów ukazane w rozwoju, w reakcjach psychologicznych.
  • postaci poematu, herosi, są wyolbrzymione w perspektywie.
  • cechą tej poezji jest podniosłość.
  • epos jest obrazem życia pełnego sił, rzeczywistości uszlachetnionej i powiększonej nawet tam, gdzie na to nie zasługuje.
  • świat ludzki pozostaje w stałej zależności od świata boskiego.
  • zamienne traktowanie Dzeusa z Mojrą (Przeznaczeniem).
  • bogowie są ponad ludźmi, ale nie są jeszcze siłami moralnymi, nie reprezentują poziomu ety-cznego wyższego niż ludzie.

V. Losy i echa „Iliady”.

  • brak jeszcze pełnej historii Homera w kulturze europejskiej.
  1. Grecja.
  • własność ogólnohelleńska.
  • od VI wieku p.n.e. podręcznik.
  • Homer ustanowił pewien ład w systemie bardzo swobodnej niedogmatycznej religii greckiej.
  • przekonanie o wspólnym pochodzeniu i jedności wszystkich Greków.
  • podstawowa norma etyczna, zbiór wzorów postępowania.
  • klasyczna szata epopei.
  1. Potomstwo literackie.
  • przypisywanie licznych utworów Homerowi.
  • parodie epickie, np. „Wojna żabo-mysia”.
  • VII i VI w. p.n.e. liryka i liryka chóralna.
  • V w. p.n.e. dramat.
  • od III wieku .p.n.e. Homer przestaje być jedynym wzorem literackim.
  1. Homerologia kolebką filologii.
  • starożytna nauka o literaturze i starożytna krytyka literacka.
  • gramatyka, Biblioteka Aleksandryjska – badania nad Homerem, ustalanie tekstów poematów.
  • badacze: Zenodot z Efezu (IV/III w. p.n.e.); Arystofanes z Bizancjum (III/II w. p.n.e.); Arys-tarch z Samotraki (III/II w. p.n.e.).
  1. Homer w Rzymie.
  • przekład „Odysei” Liwiusza Andronikusa (połowa III w. p.n.e.).
  • epik Enniusz, Wergiliusz, heksametryczny wyciąg z „Iliady” tzw. „Homer łaciński”…
  1. Średniowiecze.
  • przejęcie w wykształceniu Homera.
  1. Bizancjum.
  • głównie pośród kleru zakonnego.
  • Anna Komnena (XII/XIII w.), słowniki-encyklopedie, zbiory sentencji moralnych, Joannes Tze-tzes (XII w.).
  • Digenis Akritas (X w.), Konstatyn Hermoniakos (XIV w.).
  1. Losy „Homera” na Zachodzie Europy.
  • „Iliada” wyparta przez „Homera łacińskiego” i łacińskie wersje Diktysa i Daresa.
  • XII w. literackie odrodzenie trojańskiej tematyki: „Romnas trojański”. Gwidon da Colonna…
  1. Powrót na Zachód.
  • Petrarka, rękopisy greckie zaczęły napływać z Bizancjum do Włoch w większej liczbie w po-łowie XV wieku.
  • przekłady: Lorenza Valii + Francesco Aretino.
  • 1488 r. we Florencji Grek Demetrios Chalkondyles – druk Homera w oryginale.
  • z przekładów „Iliady” na języki narodowe Zachodu najwcześniejszy był hiszpański, prozą z połowy XV wieku.
  1. Homer a Wergiliusz i starożytni a nowocześni.
  • renesans – odrodzeniem łacińskim, nie greckim.
  1. Nawiązanie.
  • w XIX wieku ogromne rozszerzenie znajomości poezji Homerowej.

VI. Homer w Polsce.

  1. Zakres tematu.
  2. Znajomość „Iliady” i historii trojańskich.
  • przez Homera rozumiano „Homera łacińskiego”, Diktysa, Daresa i innych.
  • 1504 r. Homer na wykładach na Akademii Krakowskiej.
  • 1563 u Wirzbięty w Krakowie: „Historia barzo piękna, ucieszna, y każdemu stanu iście poży-teczna… O zburzeniu a zniszczeniu onego sławnego a znamienitego miastha y państwa tro-iańskiego” – Dares + Diktys.
  • J. Kochanowski tłumaczenie „Iliady”, Krzysztof Wolthazy „Hipothezis Illiadi Xiąg Homerowich”.
  1. Zastój i nowe odrodzenie.
  • Homer ożywa na dobre w Polsce z początkiem XIX wieku.
  • czytelnicy posługiwali się przekładami francuskimi, rzadziej włoskimi i niemieckimi.
  1. Inspiracje i echa literackie.
  • J. Kochanowski „Odprawa posłów greckich”, W. Potocki „Wojna chocimska”, F. D. Kniaźnin „Hektor”, A. Mickiewicz „Grażyna”, „Pan Tadeusz”, S. Wyspiański „Meleager”, „Protesilas i Laodamia”, „Akropolis”, „Achlleis”, „Noc listopadowa”, J. N. Miller „Achilles na marach”; T. Gajcy „Homer i Orchidea”, H. Sienkiewicz „Ogniem i mieczem”, Słowacki, Krasiński, Faleński, Asnyk, Rydel, Tetmajer.
  1. Polskie przekłady „Iliady”.
  • J. Kochanowski – tylko III księga, „Monomachia Parysowa z Menelausem”, ok. 1577 r.
  • pijar Franciszek Ksawery Dmochowski (1762-1808), w trzech tomach 1800-1801, posługiwał się m.in. przekładami francuskimi (Madame Dacier) i angielskimi (Pope), klasyczny trzynasto-zgłoskowiec.
  • Stanisław Staszic: 1805-1815, przekłady włoskie, angielskie i Madame Dacier, niezwykła for-ma, trzynastozgłoskowy heksametr.
  • Jacek Idzi Przybylski 1814 r., dziwotwory językowe.
  • parafraza fragmentów Juliusza Słowackiego.
  1. Plon końca XIX wieku.
  • Paweł Popiel (1837-1910), jego „Iliada” była ulubioną lekturą Sienkiewicza.
  • Augustyn Szmurło (1821-1888), mało poetyczny.
  • Stanisław Mleczko (1854-1944).
  1. Stylizacje „ludowe”.
  • część dzieła Lucjan Rydel + ilustracje Wyspiańskiego.
  • Michał Pawlikowski, parafrazy archaizowane gwarą góralską.
  • Kazimierz Tetmajer tylko dwa fragmenty.
  • Jan Czubek 1921 r.
  1. W ostatnich latach.
  • Ignacy Wieniewski 1961 r. w Londynie, niewielki nakład.
  • wybór „Iliady” w przekładzie Dmochowskiego w adaptacji Tadeusza Sinko w serii BN.
  • Lesław M. Bartelski 1968 r., prozaiczny, skrócony przekład dla młodzieży.
  1. „Iliada” najnowsza.
  • Kazimiera Jeżewska (1902-1979), w 1972 r. w wyborze, nie doczekała się wydania całości, nie skończyła przekładu „Odysei” i „Teogonii” Hezjoda.
  • wyjątkowo sympatyczna, humanistka, ukończyła filozofię, historię i osychologię na Uniwersy-tecie Warszawskim, debiut poetycki w 1924 r., do 1939 r. kierownik literacki teatru „Reduta”, tłumaczka liryki greckiej, zwłaszcza utworów poetek, poezję polsko-łacińską; po wojnie zajęła się publikacją tłumaczeń Władysława Witwickiego; pisała także dla dzieci i młodzieży, autorka sztuk scenicznych i opracowań na scenę baśni Andersena i innych.
  • zasady tłumaczenia:
  • wiersz tzw. izometryczny, tj. naśladujący miary oryginału greckiego, nie rymowany.
  • współczesna polszczyzny kulturalnej, unikanie zbędnej archaizacji, dialektyzmów, prze-strzeganie formularności, brak rażących nowotworów językowych.
  • postulat wierności poezji, a nie wyrazom.
  1. Heksametr.
  • wierszem Homerowego eposu jest heksametr daktyliczny.
  1. Polski heksametr.
  • nie jest możliwy (brak zgłosek długich i krótkich), można upodobnić przez odpowiednie rozstawienie akcentów.
  • Mickiewicz „Pieśń Walejdoty”, Norwid „Bema pamięci żałobny rapsod”.

TEKST

  • całą pieśń pierwszą poświęcono opowieści o przyczynie gniewu, sporze Achillesa z naczel-nym wodzem greckiej wyprawy na Troję, Agamemnonem, który musząc dla przebłagania za-gniewanego na Greków boga Apollona oddać swój zaszczytny udział w łupach, brankę Chry-zejdę, nagradza to sobie odbierając Achillesowi jego zdobycz, Bryzejdę. Znieważony Achilles zapowiada wycofanie się z walki, a później prosi swą matkę, boginkę morską Tetydę, o wsta-wiennictwo u Dzeusa, który winien pomóc Troi, aby zaszkodzić Achajom. Dzeus obiecuje spełnić prośbę bogini.
  • Pieśń druga stanowi początek spełnienia tej obietnicy. Dzeus zsyła na Agamemnona zwod-niczy sen, który ma go skłonić do podjęcia szturmu na Ilion. Wódz zmierza do tego celu nie wprost, udaje, że chce zakończyć wyprawę i zarządzić powrót do domów, a wtajemniczeni w podstęp wodzowie greccy mają skłonić Greków do sprzeciwu wobec tej decyzji, co też czy-nią, nie bez trudności, bo wojsko daje wiarę słowom Agamemnona, a bardziej jeszcze pot-warcy królów, zuchwałego demagoga Tersytesa. Resztę pieśni zajmują „katalogi", wyliczenia sił greckich i trojańskich.
  • W pieśni trzeciej dochodzi wreszcie do bitwy, przerwanej jednak dla stoczenia “rozstrzygają-cego” pojedynku między Menelaosem, mężem porwanej Heleny, i Parysem, który ją porwał. Pojedynek zakończyłby się zwycięstwem Menelaosa, gdyby bogini Afrodyta nie uratowała cu-downie Parysa i nie uniosła go do komnat Heleny.
  • „Winę" Trojan pieczętuje (w pieśni czwartej) zdradziecki strzał namówionego przez boginię Atenę Trojanina Pandara, który rani Menelaosa z łuku.
  • Zawieszenie broni zerwane, bitwę znaczy teraz szereg bohaterskich czynów Diomedesa, o których opowiada pieśń piąta. Żeby móc stawić czoło Grekom, Trojanie winni przebłagać nieprzyjazną boginię, Palladę. Ich wieszczek, Helenos, wysyła więc do Troi Hektora, aby uprosił matkę i kobiety trojańskie o modły przed posągiem bogini. W mieście Hektor oprócz matki, Hekaby, spotyka jeszcze Parysa, Helenę i żonę swoją, Andromachę, z małym synkiem Astyanaksem.
  • We wzruszającym pożegnaniu Hektora z Andromachą, pełnym złych przeczuć fatalnego dla Troi końca zmagań, kulminuje pieśń szósta.
  • W siódmej bitwa słabnie, dochodzi znów do pojedynku, nie rozstrzygniętego, między Hekto-rem i Ajasem. Zapada noc, na następny dzień Achajowie obwarowują obóz korzystając z za-wieszenia broni zawartego w celu pogrzebania poległych.
  • W pieśni ósmej Dzeus zakazuje bogom udziału w walce. Kiedy bitwa znów wybucha, Troja-nie spychają Achajów aż do ich obozu nad morzem przy wyciągniętych na brzeg okrętach i z zapadnięciem mroku nie wracają do miasta biwakując przy rozpalonych w polu ogniskach.
  • Wobec zagrażającej klęski Achajowie wysyłają do Achillesa poselstwo, próbując go przebła-gać i skłonić do udziału w walce, ale Achilles odmawia (pieśń dziewiąta).
  • Pieśń dziesiątą wypełnia opis nocnego wypadu greckich zwiadowców, Odyseusza i Diome-desa, uwieńczonego podwójnym sukcesem: schwytaniem i zamordowaniem Trojanina Dolo-na, który w tym samym celu wyprawiał się do obozu Greków oraz wymordowaniem napadnię-tych we śnie sojuszników Trojan, Rezosa i jego drużyny.
  • Ze świtem wybucha (pieśń jedenasta) nowa bitwa, pod znakiem przewag ruszającego oso-biście do boju Agamemnona, który jednak raniony musi opuścić pole bitwy. Jest więcej ran-nych, pośród nich lekarz Machaon, którego uwozi z pola bitwy sędziwy Nestor. Widzi to z da-leka Achilles i wysyła przyjaciela swego Patroklosa, aby się dowiedział, kim jest ranny. Nestor opowiada Patroklosowi o grozie położenia.
  • Tymczasem trwa zażarta bitwa, Trojanie forsują mur achajski (pieśń dwunasta).
  • Walka toczy się już u samych okrętów (pieśń trzynasta).
  • W sytuacji już dla Greków krytycznej sprzyjająca im Hera uwodzi i usypia Dzeusa, aby odwró-cić jego uwagę (pieśń czternasta). Ale obudzony i rozgniewany władca bogów przywraca Trojanom przewagę.
  • Hektor stanął już na greckim okręcie i woła o pochodnię, aby podpalić okręty i w ten sposób odciąć Achajom drogę odwrotu do ojczyzny (pieśń piętnasta).
  • Patroklos uprosił tymczasem Achillesa, aby mu pozwolił ruszyć na pomoc Grekom – zbroi Achillesa, na co bohater zgadza się, ale ostrzega Patroklosa, aby poprzestał na wyparciu Trojan z achajskiego obozu. Mimo danej obietnicy upojony szeregiem zwycięskich pojedyn-ków (zabija nawet najdzielniejszego po Hektorze spośród przeciwników, Sarpedona) Patro-klos dociera już do murów Troi i tu ginie z ręki Hektora (pieśń szesnasta).
  • Nad zwłokami jego wybucha walka, ciało ratuje Menelaos, ale zbroję zdarł z trupa Hektor (pieśń siedemnasta).
  • W pieśni osiemnastej Achilles dowiaduje się o śmierci przyjaciela, rozpacza. Pociesza go Tetyda i rusza do kuźni boga-kowala Hefajstosa, aby go prosić o wykucie dla syna nowej zbroi, gdyż Achilles pragnie pomścić przyjaciela. Hefajstos spełnia jej prośbę, a opis wykony-wanej przez boga tarczy pozwala poecie szeroko przedstawić sceny z życia greckiej społecz-ności na tarczy wyobrażane.
  • W pieśni dziewiętnastej dochodzi do pojednania Achillesa z Agamemnonem. Jednakże wszystkie oznaki czci i zadośćuczynienia nie stanowią pociechy dla bohatera myślącego tylko o zemście. Ale i nad nim samym gromadzą się zapowiedzi przyszłego losu.
  • W pieśni dwudziestej rozpoczyna się ostatnia bitwa Iliady, w której za zgodą Dzeusa biorą udział także bogowie.
  • Spośród ludzi największych wyczynów dokonuje Achilles, mordujący wszystkich przeciwni-ków, ważący się nawet na walkę z bogiem rzeki Skamandra (pieśń dwudziesta pierwsza).
  • Wreszcie Achilles dociera do murów oblężonego miasta. Tu czeka na niego Hektor, który nie schronił się do Troi jak inni, jednakże i jemu braknie odwagi, i do walki z Achillesem skłania go dopiero podstępem Atena przybierająca postać brata Hektora, Deifoba. Hektor ginie z ręki Achillesa, który jeszcze pastwi się nad trupem (pieśń dwudziesta druga).
  • Pieśń następna (dwudziesta trzecia) opowiada o pogrzebie Patroklosa i igrzyskach pogrze-bowych na cześć zmarłego.
  • Kiedy noc zapadła (pieśń dwudziesta czwarta), do namiotu Achillesa przybywa potajemnie Priam z okupem za zwłoki syna, rzuca się do stóp zabójcy Hektora, wzrusza Achillesa przy-pomnieniem jego starego ojca i uzyskuje spełnienie swych próśb. Taki jest kres gniewu Achil-lesa. Trojanie grzebią swego najdzielniejszego obrońcę, Hektora.